<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X74n1495"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1495 慈悲道场水忏法随闻录</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 1495 慈悲道场水忏法随闻录</title> <author>淸 智证录</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> </editionStmt> <extent>3卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">74</idno>.<idno type="no">1495</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">慈悲道场水忏法随闻录</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00589"> <charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName> <mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping> <mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>涧</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[涧-日+月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00985"> <charName>CBETA CHARACTER CB00985</charName> <mapping cb:dec="984025" type="PUA">U+F03D9</mapping> <mapping type="unicode">U+2039D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>愆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[亿-音+(夫*夫)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00993"> <charName>CBETA CHARACTER CB00993</charName> <mapping cb:dec="984033" type="PUA">U+F03E1</mapping> <mapping type="unicode">U+29B0A</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>发</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02439"> <charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName> <mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02549"> <charName>CBETA CHARACTER CB02549</charName> <mapping cb:dec="985589" type="PUA">U+F09F5</mapping> <mapping type="unicode">U+445B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>舐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舌*氐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05096"> <charName>CBETA CHARACTER CB05096</charName> <mapping cb:dec="988136" type="PUA">U+F13E8</mapping> <mapping type="unicode">U+2D75F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+居]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05111"> <charName>CBETA CHARACTER CB05111</charName> <mapping cb:dec="988151" type="PUA">U+F13F7</mapping> <mapping type="unicode">U+4633</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[袖-由+金]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05137"> <charName>CBETA CHARACTER CB05137</charName> <mapping cb:dec="988177" type="PUA">U+F1411</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>毁</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(毁-臼+白)-土+工]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05270"> <charName>CBETA CHARACTER CB05270</charName> <mapping cb:dec="988310" type="PUA">U+F1496</mapping> <mapping type="unicode">U+22B35</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[拼-ㄙ+ㄊ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05321"> <charName>CBETA CHARACTER CB05321</charName> <mapping cb:dec="988361" type="PUA">U+F14C9</mapping> <mapping type="unicode">U+2E281</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>罟</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(ㄇ@人)/古]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15072"> <charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName> <mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15148"> <charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName> <mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping> <mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>画</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[书-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15223"> <charName>CBETA CHARACTER CB15223</charName> <mapping cb:dec="998263" type="PUA">U+F3B77</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+5586</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>哲</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(土/口)*(土/口)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15581"> <charName>CBETA CHARACTER CB15581</charName> <mapping cb:dec="998621" type="PUA">U+F3CDD</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[廿/大/(夗-夕)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17041"> <charName>CBETA CHARACTER CB17041</charName> <mapping cb:dec="1000081" type="PUA">U+F4291</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+256BD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>祸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[示*(囟-乂+古)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-05-19T13:54:22"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661a" n="0661a"/> <lb ed="X" n="0661a01"/> <lb ed="X" n="0661a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-A 序</cb:mulu><head>No. 1495-A <lb ed="X" n="0661a03"/><lb ed="R129" n="0289a01"/> 序</head> <lb ed="X" n="0661a04"/> <lb ed="X" n="0661a05"/><lb ed="R129" n="0289a02"/><p xml:id="pX74p0661a0501">夫水忏随闻录者。乃昼中禅师註释也。昔悟达国师 <lb ed="X" n="0661a06"/><lb ed="R129" n="0289a03"/>患人面之疮。若不感诺迦尊者现<g ref="#CB00589">涧</g>泉之水。焉能不 <lb ed="X" n="0661a07"/><lb ed="R129" n="0289a04"/>复为冤。始知因缘会遇。定孽难逃。宿缠不解。果报无 <lb ed="X" n="0661a08"/><lb ed="R129" n="0289a05"/>差。古德所云欲出苦轮。莫先持戒。欲净戒根。莫先忏 <lb ed="X" n="0661a09"/><lb ed="R129" n="0289a06"/>悔。是以包藏瑕疵。<persName>佛</persName>不许可。说悔先罪。净名所尙。自 <lb ed="X" n="0661a10"/><lb ed="R129" n="0289a07"/>兹妙制灵文。分为三卷。名曰水忏。窃思忏典法门高 <lb ed="X" n="0661a11"/><lb ed="R129" n="0289a08"/>廣。因果分明。言简意赅。深不可测。如不缕析条分。凡 <lb ed="X" n="0661a12"/><lb ed="R129" n="0289a09"/>愚昧者未易觉悟耳。届于人心不古。世风日下。将视 <lb ed="X" n="0661a13"/><lb ed="R129" n="0289a10"/><persName>佛</persName>菩萨之经文忏典。为迂谈腐论。而不可信从者矣。 <lb ed="X" n="0661a14"/><lb ed="R129" n="0289a11"/>故昼中禅师註随闻一录。文而不夸。辩而不争。裒辑 <lb ed="X" n="0661a15"/><lb ed="R129" n="0289a12"/>繁富。极称赅备。凡善恶祸福之理烛照靡遗。开示一 <lb ed="X" n="0661a16"/><lb ed="R129" n="0289a13"/>切微妙之门。至矣切矣。不但以资冥福。且以为迷津 <lb ed="X" n="0661a17"/><lb ed="R129" n="0289a14"/>宝筏。无出此也。况禅师昼公。<persName>佛</persName>门中之龙象也。教演 <lb ed="X" n="0661a18"/><lb ed="R129" n="0289a15"/>禅府。无不咨询。三教百家。靡不综练。是故学者宜究 <lb ed="X" n="0661a19"/><lb ed="R129" n="0289a16"/>心焉。非唯自警。亦将以为未得未证者砭艾也。嗟乎。 <lb ed="X" n="0661a20"/><lb ed="R129" n="0289a17"/>兵燹坂<g ref="#CB05137">毁</g>无存。置于同袍。亦未得见此书为憾。想当 <lb ed="X" n="0661a21"/><lb ed="R129" n="0289a18"/>时刷印未多。故流传甚少。余渴慕亦有二十馀年矣。 <lb ed="X" n="0661a22"/><lb ed="R129" n="0289b01"/>先在同袍处始得一部。残缺不全。後遇淸源沈居士 <lb ed="X" n="0661a23"/><lb ed="R129" n="0289b02"/>处。竟得全璧。若有冥相而默助之者也。余敬阅一过。 <lb ed="X" n="0661a24"/><lb ed="R129" n="0289b03"/>急欲付梓。冀以流传。其时正逢常住开工。奈何囊钵 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661b" n="0661b"/> <lb ed="X" n="0661b01"/><lb ed="R129" n="0289b04"/>萧然。故而因循未彰。今蒙诸同袍等慨然乐助。果余 <lb ed="X" n="0661b02"/><lb ed="R129" n="0289b05"/>愿矣。愿与同志者共参之。</p> <lb ed="X" n="0661b03"/><lb ed="R129" n="0289b06"/><p xml:id="pX74p0661b0301">时 <lb ed="X" n="0661b04" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0289b07"/>光緖二十一年岁次乙未宫四月<persName>佛</persName>浴日杭州古灵 <lb ed="X" n="0661b05"/><lb ed="R129" n="0289b08"/>鹫義吾寺住持沙门传天台教观裔孙瑞斌谨序</p></cb:div> <lb ed="X" n="0661b06"/> <lb ed="X" n="0661b07"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-B 随闻录序</cb:mulu><head>No. 1495-B <lb ed="X" n="0661b08"/><lb ed="R129" n="0289b10"/> 随闻录序</head> <lb ed="X" n="0661b09"/> <lb ed="X" n="0661b10"/><lb ed="R129" n="0289b11"/><p xml:id="pX74p0661b1001">证福菲德凉。只可结菲裹足。缘悭智涩。尤宜闭户埋 <lb ed="X" n="0661b11"/><lb ed="R129" n="0289b12"/>头。悔遍奢之夙孽。制摇拽之心鱼。涮泌水以消<g ref="#CB00985">愆</g>。涸 <lb ed="X" n="0661b12"/><lb ed="R129" n="0289b13"/>蒲团而𣨛岁。然恐深负<persName>佛</persName>慈。虚投禅阃。且也忏社塞 <lb ed="X" n="0661b13"/><lb ed="R129" n="0289b14"/>城。未逭乌焉亥豕。慧锋韬匣。艰穿漆桶皮灯。兹者 <lb ed="X" n="0661b14" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0289b15"/>悟达国师。学兼内外。识洞古今。创濯冤之忏。犹工部 <lb ed="X" n="0661b15"/><lb ed="R129" n="0289b16"/>之诗。词迩而旨遐。事湫而理灏。匪管见之可窥。寧野 <lb ed="X" n="0661b16"/><lb ed="R129" n="0289b17"/>心之颇鉴。窃思。纵狂眸而藐视。鼓顽舌而谭胸。得无 <lb ed="X" n="0661b17"/><lb ed="R129" n="0289b18"/>舛乎圣意。亵渎玄章。智者闻之心寒。识者睹之毛竖 <lb ed="X" n="0661b18"/><lb ed="R129" n="0290a01"/>所以先核两藏之原文。次简诸贤之疏释。摭其确当。 <lb ed="X" n="0661b19"/><lb ed="R129" n="0290a02"/>缀以诒芳。引住世出世之嘉言。勗<anchor xml:id="nkr_note_add_0661b1901" n="0661b1901"/><anchor xml:id="beg0661b1901" n="0661b1901"/>已<anchor xml:id="end0661b1901"/>信未信之良友。 <lb ed="X" n="0661b20"/><lb ed="R129" n="0290a03"/>妄乃捐衣钵以寿梓。藉檀那而赞刻。启达士善善之 <lb ed="X" n="0661b21"/><lb ed="R129" n="0290a04"/>本怀。豁初学贤贤之雅愫。共光<persName>佛</persName>祖之徽猷。罄净吾 <lb ed="X" n="0661b22"/><lb ed="R129" n="0290a05"/>人之积孽。虽则智证一时之愿力。尙觊四方明哲之 <lb ed="X" n="0661b23"/><lb ed="R129" n="0290a06"/>推敲。故敢灾木。遐播殊方尔。</p> <lb ed="X" n="0661b24"/><lb ed="R129" n="0290a07"/><p xml:id="pX74p0661b2401">古苕高峰净名庵午日证道人槃谭识</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0661c" n="0661c"/> <lb ed="X" n="0661c01"/> <lb ed="X" n="0661c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-C 重刻水忏随闻录序</cb:mulu><head>No. 1495-C <lb ed="X" n="0661c03"/><lb ed="R129" n="0290a09"/> 重刻水忏随闻录序</head> <lb ed="X" n="0661c04"/> <lb ed="X" n="0661c05"/><lb ed="R129" n="0290a10"/><p xml:id="pX74p0661c0501">夫心源本自澄淸。性体原无纯杂。只以一念之参差。 <lb ed="X" n="0661c06"/><lb ed="R129" n="0290a11"/>遂致千生之谬戾。往来三界。出没四生。静言思之。良 <lb ed="X" n="0661c07"/><lb ed="R129" n="0290a12"/>可慨也。是以诺迦尊者观群生昏愦。因示以迦摩罗 <lb ed="X" n="0661c08"/><lb ed="R129" n="0290a13"/>疾。欲兴忏文缘起。故报膝上人面疮。将袁晁十生冤 <lb ed="X" n="0661c09"/><lb ed="R129" n="0290a14"/>业自此消除。蜀岭三卷忏文从兹成就。集华藏之玄 <lb ed="X" n="0661c10"/><lb ed="R129" n="0290a15"/>文。作现生之忏悔。奈根基顽钝者。非但未通其理。抑 <lb ed="X" n="0661c11"/><lb ed="R129" n="0290a16"/>且不解其文。亦何从而通微合漠哉。昼中禅师慈悲 <lb ed="X" n="0661c12"/><lb ed="R129" n="0290a17"/>念切。拯度情殷。註随闻一录。使礼忏者恍然于果报 <lb ed="X" n="0661c13"/><lb ed="R129" n="0290a18"/>之不爽。毅然以改过而自新。唯是流佈未普。梨枣无 <lb ed="X" n="0661c14"/><lb ed="R129" n="0290b01"/>存。遍查名刹。书皆罕见。所存只有法藏院讷公。虽一 <lb ed="X" n="0661c15"/><lb ed="R129" n="0290b02"/>部流传。奚能永固。于是劝募重刊。公诸同好。<persName>佛</persName>法为 <lb ed="X" n="0661c16"/><lb ed="R129" n="0290b03"/>不朽云。</p> <lb ed="X" n="0661c17"/><lb ed="R129" n="0290b04"/><p xml:id="pX74p0661c1701">大淸咸豐九年<anchor xml:id="nkr_note_add_0661c1701" n="0661c1701"/><anchor xml:id="beg0661c1701" n="0661c1701"/>己<anchor xml:id="end0661c1701"/>未端阳日</p> <lb ed="X" n="0661c18"/><lb ed="R129" n="0290b05"/><p xml:id="pX74p0661c1801">天台教观後学海门彦净谨识</p> <lb ed="X" n="0661c19"/><lb ed="R129" n="0290b06"/><p xml:id="pX74p0661c1901">武林後学阐宗挍对</p></cb:div> <lb ed="X" n="0661c20"/> <lb ed="X" n="0661c21"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-D 昼中禅师释水忏叙</cb:mulu><head>No. 1495-D <lb ed="X" n="0661c22"/><lb ed="R129" n="0290b08"/> 昼中禅师释水忏叙</head> <lb ed="X" n="0661c23"/> <lb ed="X" n="0661c24"/><lb ed="R129" n="0290b09"/><p xml:id="pX74p0661c2401">夫真性如如。罪福胡有必命。拣罪拣福。是眼中著屑。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662a" n="0662a"/> <lb ed="X" n="0662a01"/><lb ed="R129" n="0290b10"/>镜上安尘。旨哉毘婆<persName>佛</persName>言。罪福皆空。毘舍浮言。罪福 <lb ed="X" n="0662a02"/><lb ed="R129" n="0290b11"/>如幻。拘那含<persName>佛</persName>言。能知罪性空。谛观 <lb ed="X" n="0662a03" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0290b12"/>七<persName>佛</persName>偈。真忏法之鼻祖也。水忏作于悟公。抑又何欤。 <lb ed="X" n="0662a04"/><lb ed="R129" n="0290b13"/>公在汉为袁子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662001" n="0662001"/>恐。因七国称兵。建议杀晁错。错历 <lb ed="X" n="0662a05"/><lb ed="R129" n="0290b14"/>思报复。因其世为高僧。无隙可抵。适今为国师。受 <lb ed="X" n="0662a06"/><lb ed="R129" n="0290b15"/>享过隆。遂得附膝为人面疮。痛楚彻髓。卢扁莫治。示 <lb ed="X" n="0662a07"/><lb ed="R129" n="0290b16"/>名利不宜贪著。为後来知识之戒矣。悟公忆异僧语。 <lb ed="X" n="0662a08"/><lb ed="R129" n="0290b17"/>寻至茶陇双松处。命以巖泉濯之。立愈。後因作水忏。 <lb ed="X" n="0662a09"/><lb ed="R129" n="0290b18"/>此载本传甚悉。若是建天下之大计。必犯天下之大 <lb ed="X" n="0662a10"/><lb ed="R129" n="0291a01"/>难。而排天下之大患。必蒙天下之大疑。盎之与错。两 <lb ed="X" n="0662a11"/><lb ed="R129" n="0291a02"/>可无憾。胡为乎复索偿。方错议削七国时。其父<anchor xml:id="nkr_note_add_0662a1101" n="0662a1101"/><anchor xml:id="beg0662a1101" n="0662a1101"/>已<anchor xml:id="end0662a1101"/>忧 <lb ed="X" n="0662a12"/><lb ed="R129" n="0291a03"/>之云。刘氏安矣。如晁氏何。岂其父亦有杀错之心哉。 <lb ed="X" n="0662a13"/><lb ed="R129" n="0291a04"/>及吴楚发难。盎遂不惜一人。以谢七国。亦心乎为刘 <lb ed="X" n="0662a14"/><lb ed="R129" n="0291a05"/>氏耳。庸暇为晁氏计乎。噫事可鉴矣。向尝执经生见。 <lb ed="X" n="0662a15"/><lb ed="R129" n="0291a06"/>谓罪原不可忏。罪而可忏。待为乱臣贼子作护身符 <lb ed="X" n="0662a16"/><lb ed="R129" n="0291a07"/>矣。今参<persName>佛</persName>乘。是義不然。使罪不可忏。是绝天下自新 <lb ed="X" n="0662a17"/><lb ed="R129" n="0291a08"/>之路。而见性无期。<persName>佛</persName>命亦幾殒灭。如彼衣垢。必资<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662002" n="0662002"/>裕 <lb ed="X" n="0662a18"/><lb ed="R129" n="0291a09"/>浣。浣去衣存。垢复何在。悟公作此忏。真有利于後世。 <lb ed="X" n="0662a19"/><lb ed="R129" n="0291a10"/>今 <lb ed="X" n="0662a20" type="honorific"/><lb ed="R129" n="0291a11"/>昼公之疏此忏。大有功于今人。宜其勤勤阐译急付 <lb ed="X" n="0662a21"/><lb ed="R129" n="0291a12"/>之敧厥氏也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0662a2101" n="0662a2101"/><anchor xml:id="beg0662a2101" n="0662a2101"/>但<anchor xml:id="end0662a2101"/><persName>佛</persName>说见闻非见闻。则扫尽疑团。不留 <lb ed="X" n="0662a22"/><lb ed="R129" n="0291a13"/>剩義。是知罪原无相。忏本无住。幷疏亦非诠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0662003" n="0662003"/>吾愿阅 <lb ed="X" n="0662a23"/><lb ed="R129" n="0291a14"/>随闻录者。当作如是观。</p> <lb ed="X" n="0662a24"/><lb ed="R129" n="0291a15"/><p xml:id="pX74p0662a2401">金沙<persName>佛</persName>弟子 大贞 书</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662b" n="0662b"/> <lb ed="X" n="0662b01"/> <lb ed="X" n="0662b02"/> <lb ed="X" n="0662b03"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 1495-E</cb:mulu><head>No. 1495-E</head> <lb ed="X" n="0662b04"/><lb ed="R129" n="0291a17"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">慈悲水忏序</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0401">慈悲水忏序</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0406" cb:place="inline"><note place="inline">序。緖也。如茧之得緖。尽一茧之丝。忏之得序。尽知一忏之旨。序主姓名莫稽</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0662b05"/><lb ed="R129" n="0291a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0501">窃谓圣教。经律论藏。译席所翻之外。尔後群贤制作。 <lb ed="X" n="0662b06"/><lb ed="R129" n="0291b01"/>未有无所感而为之者乎。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0611" cb:place="inline"><note place="inline">窃。私窃也。未彰于口。先私心念之。大圣之教。分经律 <lb ed="X" n="0662b07"/><lb ed="R129" n="0291b02"/>论三藏。经诠理智。律诠戒行。此外<g ref="#CB15223">哲</g>人所作。大抵遇事感心者多。生下即此等言</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0732" cb:place="inline">若条陈枚 <lb ed="X" n="0662b08"/><lb ed="R129" n="0291b03"/>擧。品别而言。未易纪极。即此灵文而曰水忏者。请言 <lb ed="X" n="0662b09"/><lb ed="R129" n="0291b04"/>其由。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b0903" cb:place="inline"><note place="inline">逐款而陈。每事而擧。品类别开。难穷其数。就此灵验之忏。请试言其端由耳</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b0932" cb:place="inline">昔唐懿 <lb ed="X" n="0662b10"/><lb ed="R129" n="0291b05"/>宗朝。有悟达国师知玄者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1011" cb:place="inline"><note place="inline">唐。代名。李渊叔德之後。出制忏时也。懿宗。能信三宝 <lb ed="X" n="0662b11"/><lb ed="R129" n="0291b06"/>之帝主。礼悟达为。师者。国师之号。由是而兴。悟达。号也。知玄。讳也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1126" cb:place="inline">未显时。尝与一僧 <lb ed="X" n="0662b12"/><lb ed="R129" n="0291b07"/>邂逅于京师。忘其所寓之地。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1212" cb:place="inline"><note place="inline">资参时。曾与异僧休夏王都。不期而会。其邸地 <lb ed="X" n="0662b13"/><lb ed="R129" n="0291b08"/>则忘之矣</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1305" cb:place="inline">其僧乃患迦摩罗疾。众皆恶之。而知玄与之为 <lb ed="X" n="0662b14"/><lb ed="R129" n="0291b09"/>邻。时时顾问。略无厌色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1410" cb:place="inline"><note place="inline">迦摩罗疾。恶病也。大痲风。故众人皆厌之。此圣僧示现恶 <lb ed="X" n="0662b15"/><lb ed="R129" n="0291b10"/>疾。一试达老之心。二示将祸之兆。为邻。所谓邻单也。久而益勤。解苦之端。玄独怜之。时为将理</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1537" cb:place="inline">因分 <lb ed="X" n="0662b16"/><lb ed="R129" n="0291b11"/>袂。其僧感其风義。祝之曰。子向後有难。可往西蜀彭 <lb ed="X" n="0662b17"/><lb ed="R129" n="0291b12"/>州茶陇山相寻。其山有二松为志。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b1714" cb:place="inline"><note place="inline">解制各别。病僧感其高风道義。知达 <lb ed="X" n="0662b18"/><lb ed="R129" n="0291b13"/>公後必有难。故祝之。向後有难者。他日必有荣遇。夙障自发也。西蜀。省名。今四川。彭州。州名。茶陇山。一曰九陇 <lb ed="X" n="0662b19"/><lb ed="R129" n="0291b14"/>山。此异人现比丘身度生。及出达老脱苦处也。相寻。互相寻访。患必疗治。长松二株。竖出雲表。志。谒也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b1940" cb:place="inline">後 <lb ed="X" n="0662b20"/><lb ed="R129" n="0291b15"/>悟达国师居<name role="" type="person">安国寺</name>。道德昭著。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2013" cb:place="inline"><note place="inline">长安<name role="" type="person">安国寺</name>。学识既富。洪阐法筵。声德光 <lb ed="X" n="0662b21"/><lb ed="R129" n="0291b16"/>显。此出致荣之由。下出昭著之实</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b2114" cb:place="inline">懿宗亲临法席。赐沉香为法座。恩 <lb ed="X" n="0662b22"/><lb ed="R129" n="0291b17"/>渥甚厚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2204" cb:place="inline"><note place="inline">咸通十二年。上幸<name role="" type="person">安国寺</name>。以沉香诸宝为法座。署为国师。故曰恩渥甚厚</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662b2232" cb:place="inline">自尔忽 <lb ed="X" n="0662b23"/><lb ed="R129" n="0291b18"/>生人面疮于膝上。眉目口齿具备。每以饮食餵之。则 <lb ed="X" n="0662b24"/><lb ed="R129" n="0292a01"/>开口吞啖。与人无异。遍召名医。皆拱手默默。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662b2418" cb:place="inline"><note place="inline">尔。叠恩渥甚厚 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0662c" n="0662c"/> <lb ed="X" n="0662c01"/><lb ed="R129" n="0292a02"/>句。人面。总说。眉。目。口。齿。别明。既具口齿。饮食自受。餵。饲之也。啖。食也。既生此疮。必大苦痛。遍召明医。莫之或治。 <lb ed="X" n="0662c02"/><lb ed="R129" n="0292a03"/>唯拱手无言。眼定口默而<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c0201" n="0662c0201"/><anchor xml:id="beg0662c0201" n="0662c0201"/>已<anchor xml:id="end0662c0201"/>。时本无异下。有其痛苦不可勝言七字</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c0228" cb:place="inline">因记昔日同住僧 <lb ed="X" n="0662c03"/><lb ed="R129" n="0292a04"/>之语。竟入山相寻。値天色<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c0301" n="0662c0301"/><anchor xml:id="beg0662c0301" n="0662c0301"/>已<anchor xml:id="end0662c0301"/>晚。徬徨四顾。乃见二松 <lb ed="X" n="0662c04"/><lb ed="R129" n="0292a05"/>于烟雲间。信期约之不诬。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c0411" cb:place="inline"><note place="inline">记。追思也。因名医拱手。无可救药。乃追忆未显时患 <lb ed="X" n="0662c05"/><lb ed="R129" n="0292a06"/>僧之语。远诣成都茶陇山。当天色正晚。四望无他。唯长松苍翠。迥出烟雲。多年之期。千里之约。信不谬也。言与 <lb ed="X" n="0662c06"/><lb ed="R129" n="0292a07"/>境而虽符。达共迦而未偶</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c0611" cb:place="inline">即趋其所。崇楼廣殿。金碧交辉。其僧立 <lb ed="X" n="0662c07"/><lb ed="R129" n="0292a08"/>于门首。顾接甚欢。因留宿。遂以所苦告之。彼云无伤 <lb ed="X" n="0662c08"/><lb ed="R129" n="0292a09"/>也。巖下有泉。明旦濯之即愈。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c0812" cb:place="inline"><note place="inline">趋。急入也。客僧速入。主僧候门。迴顾接迓。甚为 <lb ed="X" n="0662c09"/><lb ed="R129" n="0292a10"/>欢欣。因而留宿。询问来因。乃以恶疾。仰白圣僧。迦曰。无妨。此巖之下。有泌其泉淸湛映心。诘朝浣之速瘥。濯。洗 <lb ed="X" n="0662c10"/><lb ed="R129" n="0292a11"/>也。泉。即三昧水</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c1007" cb:place="inline">黎明。童子引至泉所。方掬水间。其人面疮遂 <lb ed="X" n="0662c11"/><lb ed="R129" n="0292a12"/>大呼。未可洗。公识达深远。考究古今。曾读西汉书袁 <lb ed="X" n="0662c12"/><lb ed="R129" n="0292a13"/>盎晁错传否。曰。曾读。既曾读之。寧不知袁盎杀晁错 <lb ed="X" n="0662c13"/><lb ed="R129" n="0292a14"/>乎。公即袁盎。吾即晁错也。错要斩东市。其冤为何如 <lb ed="X" n="0662c14"/><lb ed="R129" n="0292a15"/>哉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c1402" cb:place="inline"><note place="inline">掬。两手捧水也。疮遂大呼。口吐人言也。未可洗。欲诉疮由也。汉景帝时。吴楚等七国反。以景帝之削其地 <lb ed="X" n="0662c15"/><lb ed="R129" n="0292a16"/>也。宛不知杀晁错也反。不杀亦反。而袁盎与错幷为相。盎嫉错。说景帝曰。请退左右。错当趋避东厢。心知盎之 <lb ed="X" n="0662c16"/><lb ed="R129" n="0292a17"/>进言。则时人呼错为智囊。可验<anchor xml:id="nkr_note_add_0662c1601" n="0662c1601"/><anchor xml:id="beg0662c1601" n="0662c1601"/>已<anchor xml:id="end0662c1601"/>。後错果腰斩于东市。此舌剑杀人之冤也。冤重恨深。不能相忘。故下有文累 <lb ed="X" n="0662c17"/><lb ed="R129" n="0292a18"/>世求报云云</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c1706" cb:place="inline">纍世求报于公。而公十世为高僧。戒律精严。 <lb ed="X" n="0662c18"/><lb ed="R129" n="0292b01"/>报不得其便。今汝受人主宠遇过奢。名利心起。于德 <lb ed="X" n="0662c19"/><lb ed="R129" n="0292b02"/>有损。故能害之。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c1907" cb:place="inline"><note place="inline">多生求报前冤。因世世相继持守净戒。雠不可复。故报不得便。戒神护蔽 <lb ed="X" n="0662c20"/><lb ed="R129" n="0292b03"/>故。下出得报之由。遇。犹相待也。人主宠遇。即前亲临法席。赐沉香座。署为国师。过于奢侈。名缰利锁既缠精严 <lb ed="X" n="0662c21"/><lb ed="R129" n="0292b04"/>戒德有损。方能加报。故云害之。应知享福是损德之魁。造恶是致苦之本。欲求出世。须精律行。不但怨不可结 <lb ed="X" n="0662c22"/><lb ed="R129" n="0292b05"/>日用尤宜惜福</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0662c2207" cb:place="inline">今蒙迦诺迦尊者洗我以三昧法水。自此以 <lb ed="X" n="0662c23"/><lb ed="R129" n="0292b06"/>往。不复与汝为冤矣。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0662c2309" cb:place="inline"><note place="inline">迦诺迦。尊者之号。出自疮口。所谓异僧也。三昧水。即慈悲心中 <lb ed="X" n="0662c24"/><lb ed="R129" n="0292b07"/>三昧之水。由此水故。洗去积世挟怨垢心。自後两释无憾。可知昔日患僧。为达公而现。迦摩罗疾。为达公而示。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663a" n="0663a"/> <lb ed="X" n="0663a01"/><lb ed="R129" n="0292b08"/>苟无此擧。达老之冤何由释。水忏何由兴。可知事必有由耳</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0124" cb:place="inline">悟达闻之。凛然。魂不 <lb ed="X" n="0663a02"/><lb ed="R129" n="0292b09"/>住体。连忙掬。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0206" cb:place="inline"><note place="inline">连忙掬。时本作急握</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0214" cb:place="inline">水洗之。其痛彻髓。绝而复苏。 <lb ed="X" n="0663a03"/><lb ed="R129" n="0292b10"/>觉来其疮不见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0307" cb:place="inline"><note place="inline">绝而复苏。死而更生也。怨心剋骨附体。由<persName>佛</persName>法猛力解除。毕竟解脱。既得 <lb ed="X" n="0663a04"/><lb ed="R129" n="0292b11"/>再生。膝复如故</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0407" cb:place="inline">乃知圣贤混迹。非凡情所测。再欲瞻敬。回顾 <lb ed="X" n="0663a05"/><lb ed="R129" n="0292b12"/>寺宇。不可复见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0507" cb:place="inline"><note place="inline">自同童子汲泉。再欲瞻礼。重回顾寺。无能再见。应知不特迦诺迦为达老 <lb ed="X" n="0663a06"/><lb ed="R129" n="0292b13"/>而混迹尘寰。达老亦不过为众生而示患。往昔现宰官身造恶因。今日现比丘相偿杀报。且隔十世。报在刹那。 <lb ed="X" n="0663a07"/><lb ed="R129" n="0292b14"/>示因果不昧也。及其解脱。疮也。诺迦也。童子也。寺宇也。悉叵复见。俱成梦幻。然梵宇。未尝无也。现者虽没。新者 <lb ed="X" n="0663a08"/><lb ed="R129" n="0292b15"/>继兴</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0803" cb:place="inline">因卓庵其所。遂成招提。迨我宋朝。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a0816" cb:place="inline"><note place="inline">验知序主宋时人</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a0823" cb:place="inline">至道 <lb ed="X" n="0663a09"/><lb ed="R129" n="0292b16"/>年中。赐名至<name role="" type="person">德禅寺</name>。有高僧信师古。作记纪其事甚 <lb ed="X" n="0663a10"/><lb ed="R129" n="0292b17"/>详。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1002" cb:place="inline"><note place="inline">就山树刹。表向所现之崇廣者虽没。而招提又杰然新出矣。迨。及也。至道。年号也。是年敕赐招提。额曰至 <lb ed="X" n="0663a11"/><lb ed="R129" n="0292b18"/>德禅寺。信师古。未考</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1109" cb:place="inline">悟达当时感其殊异。深思积世之冤。非遇 <lb ed="X" n="0663a12"/><lb ed="R129" n="0293a01"/>圣人。何由得释。因述为忏法。朝夕礼诵。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1216" cb:place="inline"><note place="inline">遇字。应前顾接字。诛茅结 <lb ed="X" n="0663a13"/><lb ed="R129" n="0293a02"/>庵。制忏礼诵。忘名利。铄人我。以了馀生。深培道种。述者。撮大藏之纲要。成雪罪之忏文也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1335" cb:place="inline">後传播 <lb ed="X" n="0663a14"/><lb ed="R129" n="0293a03"/>天下。今之忏文三卷者。乃斯文也。盖取三昧水洗冤 <lb ed="X" n="0663a15"/><lb ed="R129" n="0293a04"/>业为義。命名曰水忏。此悟达感迦诺迦之异应。正名 <lb ed="X" n="0663a16"/><lb ed="R129" n="0293a05"/>立義。报本而为之云耳。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1610" cb:place="inline"><note place="inline">因忏文紧峭。章句字法鲜严。词可以醒人。事足以警听。故 <lb ed="X" n="0663a17"/><lb ed="R129" n="0293a06"/>传播天下後世也。盖取下。出立名之由。为之作水忏也</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a1722" cb:place="inline">今辄叙夫故实。标显先 <lb ed="X" n="0663a18"/><lb ed="R129" n="0293a07"/>猷。庶幾开卷若礼若诵者。知前贤事迹之有端由。历 <lb ed="X" n="0663a19"/><lb ed="R129" n="0293a08"/>劫果因之不昧也。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a1908" cb:place="inline"><note place="inline">序主自言。擅敢叙夫旧时实事。标明先代嘉猷。庶幾令末世有缘。得 <lb ed="X" n="0663a20"/><lb ed="R129" n="0293a09"/>遇此忏者。称名瞻礼跪诵悔文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0663001" n="0663001"/>〔减〕罪增福。亦粗知唐贤达老。始而风義动人。中而人主宠厚。及宿冤得便。乃至 <lb ed="X" n="0663a21"/><lb ed="R129" n="0293a10"/>脱苦。卓庵述忏。各有端由头緖。因果不昧。以警後世之妒贤嫉能。舌剑伤人之必有定报也。戒之哉</note>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0663a22"/><lb ed="R129" n="0293a11"/> <lb ed="X" n="0663a23"/><lb ed="R129" n="0293a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">赞<persName>佛</persName>偈</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663a2301">赞<persName>佛</persName>偈</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663a2304" cb:place="inline"><note place="inline">见<persName>佛</persName>必须伸赞。表归投恭敬之诚。为成<persName>佛</persName>因默具于心。朗彰乎口。令有缘得闻。鼓其夙因 <lb ed="X" n="0663a24"/><lb ed="R129" n="0293a13"/>亦身心归投。彼此兼益。于道日增。善友日多。于恶日减。斯赞<persName>佛</persName>偈可缺乎。应释之</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663b" n="0663b"/> <lb ed="X" n="0663b01"/><lb ed="R129" n="0293a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663b0101">大慈大悲愍众生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663b0108" cb:place="inline"><note place="inline">二句。美成<persName>佛</persName>之因。慈。悲。喜。捨。菩萨所具四无量心也。四皆无量。故皆 <lb ed="X" n="0663b02"/><lb ed="R129" n="0293a15"/>曰大。又声闻行。四等未能实益众生。今菩萨行。四等实能普利故。慈能与乐。不止在一时。一处。一众生。纵历无 <lb ed="X" n="0663b03"/><lb ed="R129" n="0293a16"/>量时。无量处。度无量众生。与无量乐。随众生欲。如日垂影。如母应子。而此与乐之心。不休不息。直令众生得大 <lb ed="X" n="0663b04"/><lb ed="R129" n="0293a17"/>涅槃中四乐。故曰大慈耳。大经云。调心莫如调嗔。譬如家犬。不畏于人。山林野鹿。见人怖走。嗔心难去。如守家 <lb ed="X" n="0663b05"/><lb ed="R129" n="0293a18"/>犬。慈心易失。如彼野鹿。又如画石。其文常存。画水速灭。势不久住。嗔如画石。诸善根本。如彼画水。又如大火聚。 <lb ed="X" n="0663b06"/><lb ed="R129" n="0293b01"/>其明久住。电光之明。不得暂停。嗔如火聚。慈如电光。是故此心。难得调伏。又云一切<persName>佛</persName>法。如三十七助等。及知 <lb ed="X" n="0663b07"/><lb ed="R129" n="0293b02"/>他心智。诸神通。知本际智。声闻智。缘觉智。菩萨智。<persName>佛</persName>智等法。皆与慈为根本。以慈即<persName>如来</persName>。即大乘。即菩提道。即 <lb ed="X" n="0663b08"/><lb ed="R129" n="0293b03"/>大梵。即一切众生父母。即不可思议诸<persName>佛</persName>境界。即众生<persName>佛</persName>性等。又慈即是常。常即是法。法即是僧。僧即是慈。慈 <lb ed="X" n="0663b09"/><lb ed="R129" n="0293b04"/>即<persName>如来</persName>。即一切菩萨无上之道。即甘露。具如经中说。乃至云达多教阇王放醉象踏杀<persName>佛</persName>及弟子。<persName>佛</persName>入慈定。于 <lb ed="X" n="0663b10"/><lb ed="R129" n="0293b05"/>五指出五狮子。象见。心怖失粪。擧身投地。敬礼<persName>佛</persName>足。乃是修慈善根力。故令彼调伏〇大悲者。悲能拔苦。其救 <lb ed="X" n="0663b11"/><lb ed="R129" n="0293b06"/>苦之心。于时处众生。悉皆无量。随众生所遭逆境。所欲脱者。悉皆<g ref="#CB15072">拔</g>之如援溺之手。拔疔之药。而此拔苦之心。 <lb ed="X" n="0663b12"/><lb ed="R129" n="0293b07"/>常精常进。追断众生二种生死之苦而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b1201" n="0663b1201"/><anchor xml:id="beg0663b1201" n="0663b1201"/>已<anchor xml:id="end0663b1201"/>。众生生死不息。悲心不休。众生苦海甚大。故<persName>佛</persName>菩萨之悲心亦大 <lb ed="X" n="0663b13"/><lb ed="R129" n="0293b08"/>也。苦言<g ref="#CB15072">拔</g>者。苦从前生恶惑种来。业水恒滋。苦根深入。彻骨彻髓。如油入面。如钉入木。既久且纽。非大士无量 <lb ed="X" n="0663b14"/><lb ed="R129" n="0293b09"/>悲心之力。何以<g ref="#CB15072">拔</g>而出之〇世间父母。亦有慈悲爱惜儿孙。止于一世。子若不孝。偝恩违義。则心生恚恨。慈心 <lb ed="X" n="0663b15"/><lb ed="R129" n="0293b10"/>薄少。故不名大。诸<persName>佛</persName>菩萨。慈心不尔。见苦众生。悲心益重。乃至入于五无间狱。大火轮中。代诸众生受无量苦。 <lb ed="X" n="0663b16"/><lb ed="R129" n="0293b11"/>如是慈悲。过于父母无量无边。故名为大〇愍众生者。愍。是哀愍。怜惜之谓。众生。对诸<persName>佛</persName>言。十法界中。除<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0663b17"/><lb ed="R129" n="0293b12"/>界。俱名众生。唯<persName>佛</persName>不堕诸数故。菩萨正断尘沙。即等觉地。尙有生相无明。声闻缘觉。无明二字。尙未梦见。六道 <lb ed="X" n="0663b18"/><lb ed="R129" n="0293b13"/>众生。父母与<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b1801" n="0663b1801"/><anchor xml:id="beg0663b1801" n="0663b1801"/>己<anchor xml:id="end0663b1801"/>三缘和合。乃至五阴四大众法共生故名众生。又土木金石等无情众生。因宿生修偏枯死定。 <lb ed="X" n="0663b19"/><lb ed="R129" n="0293b14"/>故堕无知。诸<persName>佛</persName>为菩萨时。亦发愿度之。成圆满宝觉。故曰情与无情。同圆种智</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0663b20"/><lb ed="R129" n="0293b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663b2001">大喜大捨济含识。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663b2008" cb:place="inline"><note place="inline">喜。是庆<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b2001" n="0663b2001"/><anchor xml:id="beg0663b2001" n="0663b2001"/>己<anchor xml:id="end0663b2001"/>庆人。皆離苦得乐也。捨者。内外二财悉施于人也。乃至憎 <lb ed="X" n="0663b21"/><lb ed="R129" n="0293b16"/>爱心。冤亲想。度生念。涅槃乐。如此心想乐念。于大圆镜智中。略无纤毫影子。故二俱名大耳。济。是济渡。言用此 <lb ed="X" n="0663b22"/><lb ed="R129" n="0293b17"/>四无量心。为渡苦海之巨航。博济众生。同到彼岸也。含识者。含灵抱识。六趣四生也。大经云。四无量心。能令无 <lb ed="X" n="0663b23"/><lb ed="R129" n="0293b18"/>量无边众生发菩提心。是故菩萨繫心亲近。行人了知一切众生皆归一道。一道者。大乘也。心地观云。大慈等 <lb ed="X" n="0663b24"/><lb ed="R129" n="0294a01"/>四法。能生一切福德智慧。利益安乐无量众生。速证菩提〇<anchor xml:id="nkr_note_add_0663b2401" n="0663b2401"/><anchor xml:id="beg0663b2401" n="0663b2401"/>已<anchor xml:id="end0663b2401"/>上二句。首四字。是能度。末二字。是所度。愍济二 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0663c" n="0663c"/> <lb ed="X" n="0663c01"/><lb ed="R129" n="0294a02"/>字。双兼能所。总明诸<persName>佛</persName>因中感报之由竟</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0663c02"/><lb ed="R129" n="0294a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c0201">相好光明以自严。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c0208" cb:place="inline"><note place="inline">此明由因所剋之果也。<persName>佛</persName>有三身。谓法报化。法身无形。故不得见。唯 <lb ed="X" n="0663c03"/><lb ed="R129" n="0294a04"/><persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>乃能究尽。今所赞者。报应二身。幷有粗细三十二相。八十种好。及八万四千光明故。以。因也。自。非自他 <lb ed="X" n="0663c04"/><lb ed="R129" n="0294a05"/>之自。乃自然之自也。缘因四心。皆得无量。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c0401" n="0663c0401"/><anchor xml:id="beg0663c0401" n="0663c0401"/>已<anchor xml:id="end0663c0401"/>究竟。故致果上相好光明。三者皆得自然而然。不假神力。任运 <lb ed="X" n="0663c05"/><lb ed="R129" n="0294a06"/>莊严。致人天之礼敬也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0663c06"/><lb ed="R129" n="0294a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c0601">众等志心皈命礼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c0608" cb:place="inline"><note place="inline">前三句。赞<persName>佛</persName>之妙因妙果。可敬可承。此句明竭诚以作结。众。对独言。 <lb ed="X" n="0663c07"/><lb ed="R129" n="0294a08"/>单<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c0701" n="0663c0701"/><anchor xml:id="beg0663c0701" n="0663c0701"/>己<anchor xml:id="end0663c0701"/>曰独。三人为众。乃至十百千万。即名大众也。等者。平等一心。无能所等异念。以一会大众。皆运至心。深患 <lb ed="X" n="0663c08"/><lb ed="R129" n="0294a09"/>生死苦乐涅槃乐故。志者。意念专一也。志心者。一心向<persName>佛</persName>。更无异想也。梵语南无。此云皈命。亦云归身。盖自反 <lb ed="X" n="0663c09"/><lb ed="R129" n="0294a10"/>为归。以<persName>佛</persName>非心外之<persName>佛</persName>。乃自心本<persName>佛</persName>。今归投大觉。即反本有之觉心也。由见即心之<persName>佛</persName>。具足无量慈悲喜捨。普 <lb ed="X" n="0663c10"/><lb ed="R129" n="0294a11"/>被众生。深感于衷。故齐捐身命。专心志意而归投焉。是即血肉幻妄之躯。觌体便成金刚不壞之体。即识心连 <lb ed="X" n="0663c11"/><lb ed="R129" n="0294a12"/>持之命。而成<persName>佛</persName>果智慧之命也。礼。谓敬礼。凡夫以大圣为师。必须五体投地。尊敬作礼也。此句含蓄甚妙。收尽 <lb ed="X" n="0663c12"/><lb ed="R129" n="0294a13"/>上三句。众字。合上众生含识。等字。合上慈悲喜捨四心俱大。志心字。合上愍济。皈命字。合上相好光明。礼字。合 <lb ed="X" n="0663c13"/><lb ed="R129" n="0294a14"/>上以自严。既达乎理。又通于文。自发智慧。如斯运礼。其功德可涯量哉</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0663c14"/><lb ed="R129" n="0294a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c1401">启运慈悲道场忏法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c1409" cb:place="inline"><note place="inline">启。开也。<persName>佛</persName>法心三。皆有开義。先达遗此忏法。有文可览。理可会 <lb ed="X" n="0663c15"/><lb ed="R129" n="0294a16"/>故。令人开卷得益。生庆幸想。是法开義。又此忏虽系文字语言。其实先圣本意。在开示悟入众生<persName>佛</persName>之知见。即 <lb ed="X" n="0663c16"/><lb ed="R129" n="0294a17"/>文言是真净妙法。觉本自心是<persName>佛</persName>开義。既知<persName>佛</persName>法二義。便知有事忏理忏。大乘小乘。忏法虽殊。不外自悔。一念 <lb ed="X" n="0663c17"/><lb ed="R129" n="0294a18"/>真净妙心。立地心花发明。见自心本<persName>佛</persName>度生真体。是心开義。果得此三義。何患教不明。禅不透哉。故昔慈恩忏 <lb ed="X" n="0663c18"/><lb ed="R129" n="0294b01"/>主。从修忏处悟明心体运。默转也。谓默转慈悲之想。廣利群生。彼此得益。方成大乘忏法也。道场二字。有事有 <lb ed="X" n="0663c19"/><lb ed="R129" n="0294b02"/>理。事即阿兰若。香花灯烛等莊严。及见相称名等。理则淸净心中普运慈悲。即空假中等。忏者。具云忏摩。此云 <lb ed="X" n="0663c20"/><lb ed="R129" n="0294b03"/>悔过。忏云陈露先罪。悔云改往修来。谓之断相续心。一断永不复造。又忏。谓止断未来非。未作之罪。不敢更作 <lb ed="X" n="0663c21"/><lb ed="R129" n="0294b04"/>等。悔。谓自耻心于往犯。<anchor xml:id="nkr_note_add_0663c2101" n="0663c2101"/><anchor xml:id="beg0663c2101" n="0663c2101"/>已<anchor xml:id="end0663c2101"/>作之罪。愿乞除灭等。法者。执持義。轨。谓轨生物解。如上<persName>佛</persName>法心三義等。持。谓任持自 <lb ed="X" n="0663c22"/><lb ed="R129" n="0294b05"/>性。令人知此忏法。自性本具。自性淸净。亦知罪无自性。罪性本空。空不透脱。须仗<persName>佛</persName>力。今以忏法。成笵列左</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0663c23"/><lb ed="R129" n="0294b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c2301">忏具十法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c2305" cb:place="inline"><note place="inline">一。明信因果。二。生重怖畏。三。深起惭愧。四求灭罪方法。五。发露先罪。六。断相续心。七 <lb ed="X" n="0663c24"/><lb ed="R129" n="0294b07"/>起护法心。八。发大誓愿。度脱众生。九。常念十方诸<persName>佛</persName>。十观罪性无生</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0663c2427" cb:place="inline">忏悔三義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0663c2431" cb:place="inline"><note place="inline">一。立忏悔名。首 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664a" n="0664a"/> <lb ed="X" n="0664a01"/><lb ed="R129" n="0294b08"/>伏白黑。改往修来。惭愧等名。二。示忏悔处。别教以次第三观为处。圆教以妙三观为处。三。作忏悔法。身口意三 <lb ed="X" n="0664a02"/><lb ed="R129" n="0294b09"/>依法</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0203" cb:place="inline">又复应知大小二乘。各有三种忏悔。大乘三者。一。 <lb ed="X" n="0664a03"/><lb ed="R129" n="0294b10"/>作法忏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0304" cb:place="inline"><note place="inline">身口依法。稽颡求哀等仪有五法。一。袒右肩。二。右膝著地。三。至心合掌。四头面礼足。五。说 <lb ed="X" n="0664a04"/><lb ed="R129" n="0294b11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0664a0401" n="0664a0401"/><anchor xml:id="beg0664a0401" n="0664a0401"/>己<anchor xml:id="end0664a0401"/>罪名</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0405" cb:place="inline">二。取相忏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0409" cb:place="inline"><note place="inline">心有目想。相起为期等</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0418" cb:place="inline">三。无生忏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0422" cb:place="inline"><note place="inline">一向摄念。罪福无主。法花。 <lb ed="X" n="0664a05"/><lb ed="R129" n="0294b12"/>方等。般若。各有事仪。要制期限。方等十二梦王。菩萨戒见光见华等为助。端坐念实相为正</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0536" cb:place="inline">小乘 <lb ed="X" n="0664a06"/><lb ed="R129" n="0294b13"/>三者。一。作法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0606" cb:place="inline"><note place="inline">经藏。轻重俱许忏。律不许夷。但许下四</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0621" cb:place="inline">二。取相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0624" cb:place="inline"><note place="inline">阿含犯欲。作蛇口想。 <lb ed="X" n="0664a07"/><lb ed="R129" n="0294b14"/>罪即灭等</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0705" cb:place="inline">三无生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0708" cb:place="inline"><note place="inline">析法空观</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664a08"/><lb ed="R129" n="0294b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a0801">一心皈命三世诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a0809" cb:place="inline"><note place="inline">一。是纯一。精专之谓。即志心意。夫忏悔虽重在行人自心一念 <lb ed="X" n="0664a09"/><lb ed="R129" n="0294b16"/>竭诚豁然开悟。然必藉诸<persName>佛</persName>愍济默祐。故要一心皈命。过现未为三世。生下八<persName>佛</persName>名。梵语<persName>佛陀</persName>。此云觉者。<persName>佛</persName>是 <lb ed="X" n="0664a10"/><lb ed="R129" n="0294b17"/>主義。体即无漏五蕴假者也。觉体是慧。觉察断障。觉照真俗。自觉觉他。觉行圆满。如次配凡夫二乘菩萨。唯如 <lb ed="X" n="0664a11"/><lb ed="R129" n="0294b18"/>来独到彼岸。跨十方而为主。握五性以称师。三觉圆明。故名为<persName>佛</persName>。三世诸<persName>佛</persName>。是标。下列号。若知三世一时。便知 <lb ed="X" n="0664a12"/><lb ed="R129" n="0295a01"/>三身一体</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664a13"/><lb ed="R129" n="0295a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a1301">南无过去毘婆尸<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a1309" cb:place="inline"><note place="inline">南无。此云归身。亦云皈命。以凡身归圣身。所以有为身。证无为 <lb ed="X" n="0664a14"/><lb ed="R129" n="0295a03"/>体。且转八识命。归智慧命耳。过去二字。应冠到毘舍浮上。以三<persName>佛</persName>皆过去劫教主故。毘婆尸。一名维卫。此云勝 <lb ed="X" n="0664a15"/><lb ed="R129" n="0295a04"/>观。人寿八万岁时出世。释迦于空王<persName>佛</persName>所。发菩提心。後于是<persName>佛</persName>出世。三僧祇满。故居七<persName>佛</persName>之首。寿八十千劫。此 <lb ed="X" n="0664a16"/><lb ed="R129" n="0295a05"/>及下二<persName>佛</persName>。皆刹利家生。皆姓拘邻。此<persName>佛</persName>于波咤罗树下得无上菩提。三集声闻。第一弟子。一名吉沙。二名看茶。 <lb ed="X" n="0664a17"/><lb ed="R129" n="0295a06"/>侍者名无忧。子名成阴。父名槃头。母名槃头意。城名槃头。付法偈云。身从无相中受生。犹如幻出诸形像。幻人 <lb ed="X" n="0664a18"/><lb ed="R129" n="0295a07"/>心识本来无。罪福皆空无所住。乃过去莊严劫。第九百九十八尊<persName>佛</persName>也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664a19"/><lb ed="R129" n="0295a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a1901">南无<name role="" type="person">尸弃<persName>佛</persName></name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a1906" cb:place="inline"><note place="inline">尸弃。此云持髻。人寿七万岁时出世。又名式弃。大论翻火依。其种姓同前。于芬 <lb ed="X" n="0664a20"/><lb ed="R129" n="0295a09"/>陀利树下证果。亦三集声闻弟子。一名勝。二名自在。侍者名離畏。子名不可量。父名钩那。母名勝。城名阿楼那 <lb ed="X" n="0664a21"/><lb ed="R129" n="0295a10"/><g ref="#CB02494">跋</g>提。过去三十一劫出世。彼劫复有<name role="" type="person">毘舍浮<persName>佛</persName></name>。自後无量劫空过无<persName>佛</persName>。至贤劫中有四<persName>佛</persName>。即拘留孙以至释迦 <lb ed="X" n="0664a22"/><lb ed="R129" n="0295a11"/>也。付法偈云。起诸善法本是幻。造诸恶业亦是幻。身如聚沫心如风。幻出无根无实性。过去莊严劫。第九百九 <lb ed="X" n="0664a23"/><lb ed="R129" n="0295a12"/>十九尊<persName>佛</persName>也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664a24"/><lb ed="R129" n="0295a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664a2401">南无<name role="" type="person">毘舍浮<persName>佛</persName></name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664a2407" cb:place="inline"><note place="inline">毘舍浮。此云遍一切自在。寿二千劫。种姓同前。娑罗树下得果。再集声闻。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664b" n="0664b"/> <lb ed="X" n="0664b01"/><lb ed="R129" n="0295a14"/>第一弟子。一名星宿。二名上。侍者名寂。子名善智。父名阿楼那天子。母名称意。城名随意。偈曰。假借四大以为 <lb ed="X" n="0664b02"/><lb ed="R129" n="0295a15"/>身。心本无生因境有。前境若无心亦无。罪福如幻起亦灭。过去莊严劫。第一千尊<persName>佛</persName>也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664b03"/><lb ed="R129" n="0295a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b0301">南无<name role="" type="person">拘留孙<persName>佛</persName></name>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b0307" cb:place="inline"><note place="inline">拘留孙。此云所应断。又云作用。寿命十四小劫。此及下二<persName>佛</persName>。皆婆罗门种。 <lb ed="X" n="0664b04"/><lb ed="R129" n="0295a17"/>皆姓迦葉。忧头跋树下得果。一集声闻。第一弟子。一名疾。二名力。侍者名智。子名上。父名功德。母名廣。彼天子 <lb ed="X" n="0664b05"/><lb ed="R129" n="0295a18"/>名无畏。城亦名无畏。付法偈曰。见身无实是<persName>佛</persName>身。了心如幻是<persName>佛</persName>幻。了得身心本性空。斯人与<persName>佛</persName>何殊别。此乃 <lb ed="X" n="0664b06"/><lb ed="R129" n="0295b01"/>现在贤劫第一尊<persName>佛</persName>。初减人寿六万岁时。出成<persName>佛</persName>道。为贤劫千<persName>佛</persName>之首</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664b07"/><lb ed="R129" n="0295b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b0701">南无拘那含牟尼<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b0709" cb:place="inline"><note place="inline">拘那含牟尼。此云金寂仙。大论名迦那迦牟尼。秦言金仙。寿命 <lb ed="X" n="0664b08"/><lb ed="R129" n="0295b03"/>三十小劫。于尸利沙树下得果。一集声闻。第一弟子。一名活。二名毘头罗。侍者名亲。子名勝。父名大德。母名难 <lb ed="X" n="0664b09"/><lb ed="R129" n="0295b04"/>勝天子名莊严。城亦名莊严。偈云。<persName>佛</persName>不见身知是<persName>佛</persName>。若实有知别无<persName>佛</persName>。智者能知罪性空。坦然不怖于生死。此 <lb ed="X" n="0664b10"/><lb ed="R129" n="0295b05"/>现在贤劫第二尊<persName>佛</persName>也。次减人寿四万岁时出成<persName>佛</persName>道</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664b11"/><lb ed="R129" n="0295b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b1101">南无迦葉<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b1106" cb:place="inline"><note place="inline">迦葉。此云饮光。寿二十小劫。于尼拘律树下得果。第一声闻弟子。一名输那。二 <lb ed="X" n="0664b12"/><lb ed="R129" n="0295b07"/>名颇罗堕。侍者名迦。天子名导师。父名净德。母名善财。天子名知使。城亦名知使。即波罗奈城是也。偈曰。一切 <lb ed="X" n="0664b13"/><lb ed="R129" n="0295b08"/>众生性淸净。从本无生无可灭。即此身心是幻生。幻化之中无罪福。此现在贤劫第三尊<persName>佛</persName>。人寿减至二万岁 <lb ed="X" n="0664b14"/><lb ed="R129" n="0295b09"/>时。出成正觉。当贤劫中第九小劫</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664b15"/><lb ed="R129" n="0295b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b1501">南无本师释迦牟尼<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b1510" cb:place="inline"><note place="inline">目法化生。现在皈依。故云本师。第二劫满。遇燃灯<persName>佛</persName>。第三 <lb ed="X" n="0664b16"/><lb ed="R129" n="0295b11"/>大劫满。正当治世。号释迦牟尼。此云能仁寂默。唯能仁故。不住涅槃。遍入尘劳度生。唯寂默故。不沦生死。常住 <lb ed="X" n="0664b17"/><lb ed="R129" n="0295b12"/>涅槃自在。寿期一百年。亦刹利家生。姓瞿昙。太子时。名悉达。此云一切義成。世出世间之義。皆成就故。于阿说 <lb ed="X" n="0664b18"/><lb ed="R129" n="0295b13"/>他树下得果。一集声闻。第一弟子。一名舍利弗。二名目犍连。侍者名庆喜。子名罗睺罗。父名输头檀王。母名摩 <lb ed="X" n="0664b19"/><lb ed="R129" n="0295b14"/>诃摩耶。城名<name role="" type="person">迦毘罗</name>。又能仁者。仁慈化导。利他之号。寂默者。自在证真。利<anchor xml:id="nkr_note_add_0664b1901" n="0664b1901"/><anchor xml:id="beg0664b1901" n="0664b1901"/>己<anchor xml:id="end0664b1901"/>之称。付法偈云。法本法无法。无法 <lb ed="X" n="0664b20"/><lb ed="R129" n="0295b15"/>法亦法。今付无法时。法法何曾法。是贤劫第四尊<persName>佛</persName>也。人寿百岁时出世。欲知增减者。人寿八万四千岁。过百 <lb ed="X" n="0664b21"/><lb ed="R129" n="0295b16"/>年减一岁。减至十岁。又过百年。增一岁。乃至增到八万四千岁。如是一增一减。为一小劫。如是二十番增减。为 <lb ed="X" n="0664b22"/><lb ed="R129" n="0295b17"/>一中劫。八十小劫。为一大劫。当知一增一减。计一千六百八十万年。住劫初至第九减劫。人寿百岁时。该一万 <lb ed="X" n="0664b23"/><lb ed="R129" n="0295b18"/>五千一百一十九万年。减至十岁。犹有一万年在後。可知</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664b24"/><lb ed="R129" n="0296a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664b2401">南无当来弥勒尊<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664b2409" cb:place="inline"><note place="inline">前<persName>佛</persName>是三世中过现。此当未来治世。故云当来。弥勒一译旃怛 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0664c" n="0664c"/> <lb ed="X" n="0664c01"/><lb ed="R129" n="0296a02"/>丽。此云慈氏。姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>。此云无能勝。名也。现在知足内院说法。後降生堪忍界。翅头末国城中。大婆罗门家。 <lb ed="X" n="0664c02"/><lb ed="R129" n="0296a03"/>托胎长成身长三十二丈。胸廣十丈。面长五丈。人寿皆八万岁。身长一十六丈。相貌端严。衣食化生不须劳苦。 <lb ed="X" n="0664c03"/><lb ed="R129" n="0296a04"/>七宝满藏。无人视之。无灾患寒暑盗贼诸不吉祥事。于<name role="" type="person">华林园</name>内。龙花树下而成正觉。住劫内。第十小劫。人寿 <lb ed="X" n="0664c04"/><lb ed="R129" n="0296a05"/>八万四千岁。减至八万岁时出。三会度人。初会度九十九亿声闻。第二会度九十六亿声闻。第三会度九十三 <lb ed="X" n="0664c05"/><lb ed="R129" n="0296a06"/>亿声闻。礼忏必先七<persName>佛</persName>。如世间立宗祖之七庙也。如世弟子。孝顺七世父母故。凡礼<persName>佛</persName>。必须观想。心役名运。身 <lb ed="X" n="0664c06"/><lb ed="R129" n="0296a07"/>由观显。观即一心空假中。身即一身法报化。想礼<persName>佛</persName>偈。作观顶礼。人根。有利钝之殊。慧心。分浅深之异。<persName>佛</persName>身及 <lb ed="X" n="0664c07"/><lb ed="R129" n="0296a08"/>德。不可思议。于行人心。随力随分而想观之。福不唐捐。如饮海水。各令饱满。故应于礼<persName>佛</persName>之次。摄心入观。谛想 <lb ed="X" n="0664c08"/><lb ed="R129" n="0296a09"/>成就。即得诸<persName>佛</persName>现前三昧。以我有限之身心。运无穷之企想。必期自他双利。而忏迴向菩提。道无不剋。慈无不 <lb ed="X" n="0664c09"/><lb ed="R129" n="0296a10"/>廣者矣</note>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0664c10"/><lb ed="R129" n="0296a11"/> <lb ed="X" n="0664c11"/><lb ed="R129" n="0296a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">赞法偈</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1101">赞法偈。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1104" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>是能证。法是所证。能证。既<anchor xml:id="nkr_note_add_0664c1101" n="0664c1101"/><anchor xml:id="beg0664c1101" n="0664c1101"/>已<anchor xml:id="end0664c1101"/>伸赞。所证岂得默然。良以龙证由所证得尊。所证缘能证 <lb ed="X" n="0664c12"/><lb ed="R129" n="0296a13"/>方显。是故其次以偈歎法</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664c13"/><lb ed="R129" n="0296a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1301">无上甚深微妙法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1308" cb:place="inline"><note place="inline">连以三義歎法。法字。承上三義。初无上法者。<persName>佛</persName>法最上。更无一法可 <lb ed="X" n="0664c14"/><lb ed="R129" n="0296a15"/>以加之。故能证诸<persName>佛</persName>。谓之<persName>无上士</persName>。所证之法。谓之无上法。超等觉故。等觉名有上士。如须弥卓迥。落群峰之峻 <lb ed="X" n="0664c15"/><lb ed="R129" n="0296a16"/>故。甚深法者。<persName>佛</persName>法最深更无一法能彻其源。非权乘菩萨及二乘等所能窥测。譬如大海非百川之渊可比故。 <lb ed="X" n="0664c16"/><lb ed="R129" n="0296a17"/>微妙法者。<persName>佛</persName>法理趣。幽微圆妙。不可思议。众生第能由之。不能知之。所谓众生日用而不知者。是即凡夫粗恶 <lb ed="X" n="0664c17"/><lb ed="R129" n="0296a18"/>之法。全体圣人微妙之法耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664c18"/><lb ed="R129" n="0296b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c1801">百千万劫难遭遇。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c1808" cb:place="inline"><note place="inline">法花云。无量无数劫。空过无有<persName>佛</persName>。无<persName>佛</persName>。则无从闻法矣。故云难遭。又 <lb ed="X" n="0664c19"/><lb ed="R129" n="0296b02"/>难遇者。经云。诸<persName>佛</persName>兴出世。悬远値遇难。正使出于世。说是法复难。是也。此句应作六句读。一。百劫难遇。二。千劫 <lb ed="X" n="0664c20"/><lb ed="R129" n="0296b03"/>难遭。三。万劫难逢。四。百千劫难遇。五。百万劫难逢。六。百千万劫难遭。是从少至多句。总言旷劫难遇。令人生难 <lb ed="X" n="0664c21"/><lb ed="R129" n="0296b04"/>遭想。稀有心。以景慕<persName>佛</persName>法耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0664c22"/><lb ed="R129" n="0296b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0664c2201">我今见闻得受持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0664c2208" cb:place="inline"><note place="inline">此双承上两句来。我今二字。承上第二句。谓如是旷劫罕遇之法。于 <lb ed="X" n="0664c23"/><lb ed="R129" n="0296b06"/>我一介凡夫。即今忽然幸遇。庆中之庆矣。得字。承上遭遇字。由遭遇故。得见闻耳。又得字。居乎中间。双贯两端。 <lb ed="X" n="0664c24"/><lb ed="R129" n="0296b07"/>谓眼得见。耳得闻。心得受持也。受者。领纳于心。念念承受。无少遗失。如琉璃甁盛狮子乳。靡纤滴之泄也。持者 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665a" n="0665a"/> <lb ed="X" n="0665a01"/><lb ed="R129" n="0296b08"/>胶执不捨。若身若心。奉持不倦。依義修行之谓。此见闻受持。望前首句看。具能所持義</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0665a02"/><lb ed="R129" n="0296b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665a0201">愿解<persName>如来</persName>真实義。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665a0208" cb:place="inline"><note place="inline">愿。誓辞。承上一句二字来。谓既多劫罕遇。我今忽然得逢。应生难遭 <lb ed="X" n="0665a03"/><lb ed="R129" n="0296b10"/>想。恭敬心。当发大誓愿矣。解字。根上见等五字来。谓既得见闻受持。须要实悟根源实解差别。方副<persName>世尊</persName>说法 <lb ed="X" n="0665a04"/><lb ed="R129" n="0296b11"/>开示众生之意。<persName>如来</persName>等五字。结归首句。盖无上等法。人人具有。但为妄想牢笼。不自就裡领解。却似<persName>如来</persName>独证 <lb ed="X" n="0665a05"/><lb ed="R129" n="0296b12"/>独有。故结归<persName>如来</persName>分上。其实情无情类。莫不皆充然具而本然得也。<persName>如来</persName>有二義。一指三世诸<persName>佛</persName>。二指性具体 <lb ed="X" n="0665a06"/><lb ed="R129" n="0296b13"/>用。如者。寂灭義。来者。照用義。即寂灭之体。起照应之用。即照应之用。全寂灭之体。体用不二。故名<persName>如来</persName>。真实義 <lb ed="X" n="0665a07"/><lb ed="R129" n="0296b14"/>二。一。对虚妄看。以世间虚浮言诠。显真实妙義。非即文字是真实義。故般若以色见声求不能见<persName>如来</persName>。若于真 <lb ed="X" n="0665a08"/><lb ed="R129" n="0296b15"/>实義透脱。即虚妄言句全体真实矣。二。望前无上等法看。法总義别。谓解无上等总法或易。若能解了无上等 <lb ed="X" n="0665a09"/><lb ed="R129" n="0296b16"/>三重法中。真而不妄。实而不虚之差别義实难。古云。涅槃心易晓。差别智难明。非是之谓乎</note>。</p></cb:div></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0665a10"/> <lb ed="X" n="0665a11"/> <lb ed="X" n="0665a12"/> <lb ed="X" n="0665a13"/> <lb ed="X" n="0665a14"/><cb:docNumber>No. 1495</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0665a15"/><lb ed="R129" n="0297a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>慈悲水忏法卷上随闻录</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0665a16"/> <lb ed="X" n="0665a17"/><lb ed="R129" n="0297a02"/><byline cb:type="collector">寓古娄靑螺庵沙门 昼中智证 录</byline> <lb ed="X" n="0665a18"/><lb ed="R129" n="0297a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">随闻录</cb:mulu><p xml:id="pX74p0665a1801">此忏单法立题通别兼擧也。慈能与乐。悲能<g ref="#CB15072">拔</g>苦。 <lb ed="X" n="0665a19"/><lb ed="R129" n="0297a04"/>自他兼利。法应尔故。国师仗三昧水涤除夙障<note place="inline">梵语 <lb ed="X" n="0665a20"/><lb ed="R129" n="0297a05"/>三昧。此云正定。亦云正受。正定。拣非邪定。正受。明不受诸受</note>。水天因此水而成 <lb ed="X" n="0665a21"/><lb ed="R129" n="0297a06"/><persName>佛</persName>果。月光因此水而证圆通。迦诺迦因此而指神 <lb ed="X" n="0665a22"/><lb ed="R129" n="0297a07"/>通三昧水。既偿往日之慇勤。能濯今时之极楚。悟 <lb ed="X" n="0665a23"/><lb ed="R129" n="0297a08"/>师于遍觅良医之後。悬忆曩时之预订。获解陈报 <lb ed="X" n="0665a24"/><lb ed="R129" n="0297a09"/>于奇泉。从果至因靡非因水。故揭而标之<note place="inline">经云。化使立德 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665b" n="0665b"/> <lb ed="X" n="0665b01"/><lb ed="R129" n="0297a10"/>慈心法门。一切不害。悲心法门</note>。古云。万亿神通。百千三昧。若離慈 <lb ed="X" n="0665b02"/><lb ed="R129" n="0297a11"/>心。总归魔业。须知慈悲。是智慧之妙用。智慧。与慈 <lb ed="X" n="0665b03"/><lb ed="R129" n="0297a12"/>悲为根本。若无智慧。焉有慈悲。有慈悲者。决是智 <lb ed="X" n="0665b04"/><lb ed="R129" n="0297a13"/>慧人也。以故世人之愚痴者。见人得乐。尙障之。安 <lb ed="X" n="0665b05"/><lb ed="R129" n="0297a14"/>望其能与乐乎。见人遭苦。唯恐不毒。安望其能<g ref="#CB15072">拔</g> <lb ed="X" n="0665b06"/><lb ed="R129" n="0297a15"/>之<note place="inline">又慈悲水。拣异果报水。通至二禅。二拣非恶业水。此水遍通三界。三烦恼水。通大小乘</note>。此 <lb ed="X" n="0665b07"/><lb ed="R129" n="0297a16"/>慈悲水穷尽世出世间。天地不能覆载。日月莫克 <lb ed="X" n="0665b08"/><lb ed="R129" n="0297a17"/>较明。三灾不能磨折。此其所以异也。由慈水滋人 <lb ed="X" n="0665b09"/><lb ed="R129" n="0297a18"/>之善。善极。得涅槃乐<note place="inline">生後发愿成德文</note>。悲水洗人无明垢。 <lb ed="X" n="0665b10"/><lb ed="R129" n="0297b01"/>故能離生死苦也<note place="inline">生後忏悔诸文</note>。忏。具云忏摩。此云请忍。 <lb ed="X" n="0665b11"/><lb ed="R129" n="0297b02"/><note place="inline">谓请前人忍受我悔罪也</note>忏云法者。虽请忍之辞。实言从<persName>佛</persName>口。 <lb ed="X" n="0665b12"/><lb ed="R129" n="0297b03"/>字<anchor xml:id="nkr_note_add_0665b1201" n="0665b1201"/><anchor xml:id="beg0665b1201" n="0665b1201"/>采<anchor xml:id="end0665b1201"/>经文。所谓<persName>如来</persName>廣慈悲之念。启忏悔之门也。 <lb ed="X" n="0665b13"/><lb ed="R129" n="0297b04"/>卷者。成裹義。对舒而言<note place="inline">西域装经。非梵本。非坊册。止用轴式。故名为卷</note>。初 <lb ed="X" n="0665b14"/><lb ed="R129" n="0297b05"/>览是法。卷者必舒。览<anchor xml:id="nkr_note_add_0665b1401" n="0665b1401"/><anchor xml:id="beg0665b1401" n="0665b1401"/>已<anchor xml:id="end0665b1401"/>复卷。舒时有限。卷时偏多。 <lb ed="X" n="0665b15"/><lb ed="R129" n="0297b06"/>故直从卷。以始终皆卷故。又轴卷是相。会相归性 <lb ed="X" n="0665b16"/><lb ed="R129" n="0297b07"/>故云卷。卷。收也。收取诸法。皆入自性慈悲也。能所。 <lb ed="X" n="0665b17"/><lb ed="R129" n="0297b08"/>通别。可知。略释忏题竟。</p> <lb ed="X" n="0665b18"/><lb ed="R129" n="0297b09"/><p xml:id="pX74p0665b1801">〇准经仍分三分。初序分</p> <lb ed="X" n="0665b19"/><lb ed="R129" n="0297b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665b1901">一切诸<persName>佛</persName>。愍念众生。为说水忏。道场总法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0665b20"/><lb ed="R129" n="0297b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665b2001">双标能度所度。及能说所说。水忏道场。可知。总望 <lb ed="X" n="0665b21"/><lb ed="R129" n="0297b12"/>别言。如梁忏分四十章。章名各异。是别。今标总数。 <lb ed="X" n="0665b22"/><lb ed="R129" n="0297b13"/>不开细相曰总。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0665b23"/><lb ed="R129" n="0297b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665b2301"><persName>佛</persName>言。众生垢重。何人无罪。何者无<g ref="#CB00985">愆</g>。凡夫愚行。无明 <lb ed="X" n="0665b24"/><lb ed="R129" n="0297b15"/>暗覆。亲近恶友。烦恼乱心。立性无知。恣心自恃。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0665c" n="0665c"/> <lb ed="X" n="0665c01"/><lb ed="R129" n="0297b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665c0101">言者。振圆音而警众。扬妙義以符機。益物导迷也。 <lb ed="X" n="0665c02"/><lb ed="R129" n="0297b17"/>又悟自心者名<persName>佛</persName>。迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0665c0201" n="0665c0201"/><anchor xml:id="beg0665c0201" n="0665c0201"/>己<anchor xml:id="end0665c0201"/>性者名众生。由悟迷。分生 <lb ed="X" n="0665c03"/><lb ed="R129" n="0297b18"/><persName>佛</persName>耳。垢。尘秽也。喩众生心中烦恼。由身心不净。三 <lb ed="X" n="0665c04"/><lb ed="R129" n="0298a01"/>毒流秽。染汚妙明。如尘汚衣。似坌覆镜。故喩如垢。 <lb ed="X" n="0665c05"/><lb ed="R129" n="0298a02"/>从垢字开出惑业苦三。<g ref="#CB00985">愆</g>即是业。罪招苦报。惑即 <lb ed="X" n="0665c06"/><lb ed="R129" n="0298a03"/>无明。凡夫有三。按大威德咒经云。于生死迷惑流 <lb ed="X" n="0665c07"/><lb ed="R129" n="0298a04"/>转。住不正道。故名凡夫。有二种。一婴儿凡夫。无智 <lb ed="X" n="0665c08"/><lb ed="R129" n="0298a05"/>慧故。二愚暗凡夫。顽钝不可教故。或云毛道凡夫。 <lb ed="X" n="0665c09"/><lb ed="R129" n="0298a06"/>心行不定。如轻毛随风转故。愚。即无明。因心不明。 <lb ed="X" n="0665c10"/><lb ed="R129" n="0298a07"/>不自知过。行。即近恶自恃等<note place="inline">大经三十七云。无明。是一切诸漏根本。众 <lb ed="X" n="0665c11"/><lb ed="R129" n="0298a08"/>生无明因缘。于阴界入。忆想作想。名为众生。是名想倒。心倒。见倒。大慧云。众生日用。现行无明。顺无明。则 <lb ed="X" n="0665c12"/><lb ed="R129" n="0298a09"/>生欢喜。逆无明。则生烦恼。<persName>佛</persName>菩萨则不然。借无明以为<persName>佛</persName>事。为众生。以无明为窟宅。然非别物。永嘉云。无 <lb ed="X" n="0665c13"/><lb ed="R129" n="0298a10"/>明实性即<persName>佛</persName>性故</note>恶友。恶知识也<note place="inline">大经二十二云。恶象等。唯能壞身。恶知识。身心 <lb ed="X" n="0665c14"/><lb ed="R129" n="0298a11"/>俱壞。恶象等。唯壞一身。恶友壞无量善身善心。恶象等。唯能壞不净臭身。恶友能壞净身净心。恶象等。能 <lb ed="X" n="0665c15"/><lb ed="R129" n="0298a12"/>壞肉身。恶友壞法身。为恶象等杀。不至三涂。恶友杀。必堕三涂。恶象等但为身怨。恶友为善法怨。是故。菩 <lb ed="X" n="0665c16"/><lb ed="R129" n="0298a13"/>萨。常当远離恶友</note>。亲近有二義。一互相兢造。二宿无信种 <lb ed="X" n="0665c17"/><lb ed="R129" n="0298a14"/>善根。烦恼等者。贪。嗔。痴。慢。疑。邪见六为根本。幷二 <lb ed="X" n="0665c18"/><lb ed="R129" n="0298a15"/>十随烦恼等。因烦多故。能恼乱净心。古云一丝毫 <lb ed="X" n="0665c19"/><lb ed="R129" n="0298a16"/>放过。即罪同丘山。况万端起灭。但<g ref="#CB17041">祸</g>在旦夕<note place="inline">问。无明烦 <lb ed="X" n="0665c20"/><lb ed="R129" n="0298a17"/>恼。定是何物。答。全体<persName>佛</persName>性。大经云。未得无上菩提时。一切善恶无记。尽名<persName>佛</persName>性</note>。由无明故。 <lb ed="X" n="0665c21"/><lb ed="R129" n="0298a18"/>立性无知。近恶友故。恣心自恃。豪强。技艺。种族等。 <lb ed="X" n="0665c22"/><lb ed="R129" n="0298b01"/>作顽钝无耻之人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0665c23"/><lb ed="R129" n="0298b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0665c2301">不信十方诸<persName>佛</persName>。不信尊法圣僧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0665c24"/><lb ed="R129" n="0298b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0665c2401">问。三宝有<g ref="#CB15072">拔</g>济之恩。人反不信何故。答。不信。是疑 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666a" n="0666a"/> <lb ed="X" n="0666a01"/><lb ed="R129" n="0298b04"/>字。由无明复觉。故疑<persName>佛</persName>。烦恼动乱。故疑法。炙乎恶 <lb ed="X" n="0666a02"/><lb ed="R129" n="0298b05"/>友。故疑僧。故花严云。信为道源功德母也<note place="inline">心地观六云。如 <lb ed="X" n="0666a03"/><lb ed="R129" n="0298b06"/>人无手。虽至宝山。终无所得。无信手者。虽遇三宝。无所得故。又不信三宝。即是不信心。大经云。若人信心。 <lb ed="X" n="0666a04"/><lb ed="R129" n="0298b07"/>无有智慧。是人则能增长无明。若有智慧。无有信心。是人则能增长邪见。以不信三宝是出世福田故。又 <lb ed="X" n="0666a05"/><lb ed="R129" n="0298b08"/>信有二种。一信正。二信邪。言有因果。有三宝。是信正。反是。名信邪。虽信三宝。不信三宝同一性相。虽信因 <lb ed="X" n="0666a06"/><lb ed="R129" n="0298b09"/>果。不信得者。亦名信不具足。信复有二。一从闻生。二从思生。是人信心。从闻生。不从思生。亦名信不具足。 <lb ed="X" n="0666a07"/><lb ed="R129" n="0298b10"/>又信有二种。一信有道。二信得者。是人信心。唯信有道。都不信有得道之人。亦名信不具足。详如经说</note>。 <lb ed="X" n="0666a08"/><lb ed="R129" n="0298b11"/>法言尊者。般若云。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>无上法。皆从 <lb ed="X" n="0666a09"/><lb ed="R129" n="0298b12"/>此经出。则法为诸<persName>佛</persName>之师及母也。孰尊于此哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666a10"/><lb ed="R129" n="0298b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666a1001">不孝父母六亲眷属。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666a11"/><lb ed="R129" n="0298b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666a1101">孝。是孝顺。爱敬从命義<note place="inline">梵网经云。孝顺父母师僧三宝。孝顺至道之法。孝名 <lb ed="X" n="0666a12"/><lb ed="R129" n="0298b15"/>为戒。是诸<persName>佛</persName>之本源。行菩萨道之根本。是大众诸<persName>佛</persName>子之根本。祖师云。稽首三界主。大孝释迦尊。纍劫报 <lb ed="X" n="0666a13"/><lb ed="R129" n="0298b16"/>亲恩。积因成正觉。曾子曰。敢问圣人之德。无以加于孝乎。子曰。天地之性生也人为贵。人之行莫大于孝。 <lb ed="X" n="0666a14"/><lb ed="R129" n="0298b17"/>故孝经云。夫孝德之本也。道德以之为体。教法由是而生。梵网云。一切男子是我父。一切女人是我母。我 <lb ed="X" n="0666a15"/><lb ed="R129" n="0298b18"/>生生无不从之受生。故六道众生。皆是我父母。而杀而食者。即杀我父母。盖父母者。有生我育我之恩。迴 <lb ed="X" n="0666a16"/><lb ed="R129" n="0299a01"/>乾就湿。乳哺养育。咽苦吐甘。慈训长成。怜念之心。未尝暂捨。故须孝顺。现存者。竭力供养。发以道心。过去 <lb ed="X" n="0666a17"/><lb ed="R129" n="0299a02"/>者。戒善潜资。咸令離苦。杂藏宝经云。雪山中鹦鹉。採花果供盲父母。父母者。今净梵<name role="" type="person">摩耶夫人</name>是。鹦鹉。我 <lb ed="X" n="0666a18"/><lb ed="R129" n="0299a03"/>身是也</note>。六亲有三。一。父。母。兄。弟。姊。妹。为根本。二。父六 <lb ed="X" n="0666a19"/><lb ed="R129" n="0299a04"/>亲。伯。叔。兄。弟。子。孙。三。母六亲。舅。姨。兄。弟。儿。孙。眷属 <lb ed="X" n="0666a20"/><lb ed="R129" n="0299a05"/>者。亲眷朋属。各有眷爱之情。统属之谊故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666a21"/><lb ed="R129" n="0299a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666a2101">盛年放逸。以自憍<g ref="#CB05096">倨</g>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666a22"/><lb ed="R129" n="0299a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666a2201">根恣心自恃来。壮盛之年。恃血气之勇。故多放逸。 <lb ed="X" n="0666a23"/><lb ed="R129" n="0299a08"/><note place="inline">大经三四云。放逸懈怠。不修进故。说五种退。一乐多事。二乐说世事。三乐睡眠。四乐近在家。五乐多遊行</note> <lb ed="X" n="0666a24"/><lb ed="R129" n="0299a09"/>憍。恣也。<g ref="#CB05096">倨</g>。慢也。由恃血气之勇。故旁若无人。眼空 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666b" n="0666b"/> <lb ed="X" n="0666b01"/><lb ed="R129" n="0299a10"/>四海。当思形不久住。福智羸劣。不贪安乐。不造众 <lb ed="X" n="0666b02"/><lb ed="R129" n="0299a11"/>恶可耳。下承憍慢字开列众罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b03"/><lb ed="R129" n="0299a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b0301">贪一切财宝。贪一切歌乐。贪一切女色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b04"/><lb ed="R129" n="0299a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b0401">一。普及義。切。尽际義。总赅统摄之谓。贪财宝则于 <lb ed="X" n="0666b05"/><lb ed="R129" n="0299a14"/>世味厚。而求法之心薄。贪歌乐。则于婬声重。而法 <lb ed="X" n="0666b06"/><lb ed="R129" n="0299a15"/>音之心轻。贪女色。则于秽躯近。而淸净法身远。如 <lb ed="X" n="0666b07"/><lb ed="R129" n="0299a16"/>次与般若。解脱。法身三德反矣<note place="inline">又贪世财。与三宝远。失无量利益。贪 <lb ed="X" n="0666b08"/><lb ed="R129" n="0299a17"/>歌咏及竹丝等音乐。则微妙法音沉。钟鼓之声绝。昔者犍闼婆王奏乐。江河涌沸。迦葉起舞。<persName>佛</persName>言。众生顚倒。 <lb ed="X" n="0666b09"/><lb ed="R129" n="0299a18"/>见法流动。迦葉头陀第一尙尔。况下凡乎。又肇公赴秦宫请。媵人私逼之。肇不可。媵人赞为沙门谑<anchor xml:id="nkr_note_add_0666b0901" n="0666b0901"/><anchor xml:id="beg0666b0901" n="0666b0901"/>己<anchor xml:id="end0666b0901"/>。王 <lb ed="X" n="0666b10"/><lb ed="R129" n="0299b01"/>召。将杀之。肇曰。姑缓七日。当就死。王许。肇著论讫。遂赴刃。有将头临白刃。一似斩春风之句。为法求延。非 <lb ed="X" n="0666b11"/><lb ed="R129" n="0299b02"/>邀誉于末劫。为度生计耳。肇公不近女色尙尔。况真以身根研磨不休乎。愿贪者味之</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b12"/><lb ed="R129" n="0299b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b1201">心生贪恋。意起烦恼。亲近非圣。亵狎恶友。不知忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b13"/><lb ed="R129" n="0299b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b1301">首二句。明内因。次二句。明外缘。據相宗集起名心。 <lb ed="X" n="0666b14"/><lb ed="R129" n="0299b05"/>属赖耶识。筹量名意。即末那。了别为识。即前六。今 <lb ed="X" n="0666b15"/><lb ed="R129" n="0299b06"/>心生意起。大抵重前六。动身发语。乃至起惑造业。 <lb ed="X" n="0666b16"/><lb ed="R129" n="0299b07"/>皆前六识为最故。恋。谓耽著。圣。正也。亵。狎也。狎。亲 <lb ed="X" n="0666b17"/><lb ed="R129" n="0299b08"/>近也。字法之变耳。知忏悔。便可转烦恼而成智慧 <lb ed="X" n="0666b18"/><lb ed="R129" n="0299b09"/>矣<note place="inline">心地观云。忏悔能烧烦恼薪。忏悔能往生天路。忏悔能得四禅乐。忏悔与宝摩尼珠。忏悔能延 <lb ed="X" n="0666b19"/><lb ed="R129" n="0299b10"/>金刚寿。忏悔能入常乐宫。忏悔能出三界狱。忏悔能开菩提花。忏悔见<persName>佛</persName>大圆镜。忏悔能至于宝所。大经 <lb ed="X" n="0666b20"/><lb ed="R129" n="0299b11"/>二七云黑铁入火则赤。出冷还黑。而此黑色非内非外。因缘故有。<persName>佛</persName>性亦尔。众生烦恼火灭则得闻见</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b21"/><lb ed="R129" n="0299b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666b2101">或杀害一切众生。或饮酒昏迷。无智慧心。今日披诚 <lb ed="X" n="0666b22"/><lb ed="R129" n="0299b13"/>一一忏悔<note place="inline">坊本众生下增偷盗婬妄句。藏本无者。因前贪财色语摄故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666b23"/><lb ed="R129" n="0299b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666b2301">晋。裴楷。呼酒为狂药。四分律云。饮酒犯三十六失。 <lb ed="X" n="0666b24"/><lb ed="R129" n="0299b15"/><note place="inline">不孝父母。轻慢长友。不敬三宝。不信经法。诽谤沙门。讦露人罪。恒说妄语。诬人恶事。传言两舌。恶口伤人。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0666c" n="0666c"/> <lb ed="X" n="0666c01"/><lb ed="R129" n="0299b16"/>生病之根。鬥诤之本。恶名流佈。人所憎嫌。排斥圣贤。怨黩天地。废忘事业。破散家财。恒无惭愧。不知羞耻。 <lb ed="X" n="0666c02"/><lb ed="R129" n="0299b17"/>无故捶打奴仆。横杀众生。奸婬他妻。偷人财物。疏远善人。狎近恶友。常怀恚怒。日夜忧愁。牵东引西。持南 <lb ed="X" n="0666c03"/><lb ed="R129" n="0299b18"/>著北。倒沟卧路。堕车坠马。逢河落水。持灯失火。暑月爇亡。寒天冻死等是也</note>由饮酒。故昏 <lb ed="X" n="0666c04"/><lb ed="R129" n="0300a01"/>迷。因昏迷。故无智慧。智是心之照用。慧是心之性 <lb ed="X" n="0666c05"/><lb ed="R129" n="0300a02"/>体。转识成智。则惑断证真。纵识无智。则罪过弥天。 <lb ed="X" n="0666c06"/><lb ed="R129" n="0300a03"/><note place="inline">大经三十一云。有智慧时无烦恼有烦恼。时无智慧。譬如明时无暗。暗时无明。此烦恼根。先以定动。後以 <lb ed="X" n="0666c07"/><lb ed="R129" n="0300a04"/>智<g ref="#CB15072">拔</g>。如拔坚木。先以手动。後则易出〇又云阿难具足八能。能持十二部经。一信根坚固。二其心质直。三 <lb ed="X" n="0666c08"/><lb ed="R129" n="0300a05"/>身无病苦。四常勤精进。五具足念心。六心无憍慢。七成就定意。八具足从闻生智</note>由无智为 <lb ed="X" n="0666c09"/><lb ed="R129" n="0300a06"/>本。妄犯五戒。一杀害众生。二贪财。三贪色。四内生 <lb ed="X" n="0666c10"/><lb ed="R129" n="0300a07"/>烦恼。外狎恶友。岂无妄语。五饮酒。文義昭然<note place="inline">报恩经问。 <lb ed="X" n="0666c11"/><lb ed="R129" n="0300a08"/>五戒幾实罪。幾遮罪。答。四是实。饮酒是遮。饮与前四同类。结为五戒。以饮酒是放逸之本。如迦葉<persName>佛</persName>时。有 <lb ed="X" n="0666c12"/><lb ed="R129" n="0300a09"/>优婆塞。以酒故。邪婬他妇。盗杀他鸡。饮酒乱心。一时能犯四戒</note>。披诚。披露竭诚之 <lb ed="X" n="0666c13"/><lb ed="R129" n="0300a10"/>心也〇<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0666c1301" n="0666c1301"/><anchor xml:id="beg0666c1301" n="0666c1301"/>已<anchor xml:id="end0666c1301"/>上犹经之证信。此下犹经之发起序也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666c14"/><lb ed="R129" n="0300a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666c1401">过去诸罪。现作众恶。今日志诚。悉皆忏悔。未作之罪 <lb ed="X" n="0666c15"/><lb ed="R129" n="0300a12"/>不敢更作。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666c16"/><lb ed="R129" n="0300a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666c1601">由一一忏谢。故过现罪恶悉忏。由忏悔力。诸罪皆 <lb ed="X" n="0666c17"/><lb ed="R129" n="0300a14"/>灭。净智自显<note place="inline">大经十九云。犹如浊水。置之明珠。以珠威力。水即澄淸。如烟雲除。月则淸 <lb ed="X" n="0666c18"/><lb ed="R129" n="0300a15"/>朗。作恶能悔。亦复如是。前过则湔刷之。後过则无重造</note>。改往修来。故云未作 <lb ed="X" n="0666c19"/><lb ed="R129" n="0300a16"/>等<note place="inline">大经喩如焦炭。不还为木。壞甁。更无甁用</note>。此文出大金光明经<note place="inline">未作二句 <lb ed="X" n="0666c20"/><lb ed="R129" n="0300a17"/>一忏要旨。若恃忏逐日造罪。是忏反开罪于人。非度人法。如水灌漏卮。终无乎复故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666c21"/><lb ed="R129" n="0300a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0666c2101">弟子<note place="inline">某甲</note>等。今日志心皈依十方尽虚空界。一切诸 <lb ed="X" n="0666c22"/><lb ed="R129" n="0300b01"/><persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0666c23"/><lb ed="R129" n="0300b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0666c2301"><persName>佛</persName>是三界导师。四生慈父。既<anchor xml:id="nkr_note_add_0666c2301" n="0666c2301"/><anchor xml:id="beg0666c2301" n="0666c2301"/>已<anchor xml:id="end0666c2301"/>皈命。则视<persName>佛</persName>为师 <lb ed="X" n="0666c24"/><lb ed="R129" n="0300b03"/>为父。故称弟子。某甲。称<anchor xml:id="nkr_note_add_0666c2401" n="0666c2401"/><anchor xml:id="beg0666c2401" n="0666c2401"/>己<anchor xml:id="end0666c2401"/>名也。馀仿此。等有二義。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667a" n="0667a"/> <lb ed="X" n="0667a01"/><lb ed="R129" n="0300b04"/>一。礼时运想。能礼所礼。性皆空寂。故等。二。偕众共 <lb ed="X" n="0667a02"/><lb ed="R129" n="0300b05"/>礼。礼在各身。称在异口。想在众念。悉皆齐等。外则 <lb ed="X" n="0667a03"/><lb ed="R129" n="0300b06"/>身礼<persName>佛</persName>相。威仪可观。口称<persName>佛</persName>名。和音可听。内则心 <lb ed="X" n="0667a04"/><lb ed="R129" n="0300b07"/>想<persName>佛</persName>義。圣相宛然。志心者。精专定向之心也。归。归 <lb ed="X" n="0667a05"/><lb ed="R129" n="0300b08"/>同。身心投<persName>佛</persName>。遵法而行也。十方者。东西等四正方。 <lb ed="X" n="0667a06"/><lb ed="R129" n="0300b09"/>东南西南等四维方。上方。下方。共成十。十方虚空 <lb ed="X" n="0667a07"/><lb ed="R129" n="0300b10"/>必有河沙世界。界中必有度生之<persName>佛</persName>故<note place="inline">问。上必求十方圣贤。 <lb ed="X" n="0667a08"/><lb ed="R129" n="0300b11"/>下必普度众生者何。答。古云。如千钧之弩。不独为鼷鼠发機。三界之尊。岂偏令一人離苦。问。何故虚空二 <lb ed="X" n="0667a09"/><lb ed="R129" n="0300b12"/>字。恒入<persName>佛</persName>法。答。虚空是<persName>佛</persName>法正宗。出生死确论。如七祖<name role="" type="person">婆须密</name>。付八祖偈云。心同虚空界。示等虚空法。证 <lb ed="X" n="0667a10"/><lb ed="R129" n="0300b13"/>得虚空时。无是无非法。既无是法又无非法。谓之无上<persName>佛</persName>果菩提。亦名真如<persName>佛</persName>性</note>。诸<persName>佛</persName>。指 <lb ed="X" n="0667a11"/><lb ed="R129" n="0300b14"/>现在诸<persName>佛</persName>。即下所列者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667a12"/><lb ed="R129" n="0300b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667a1201">诸大菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667a13"/><lb ed="R129" n="0300b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667a1301">具云菩提萨埵。大论翻云<persName>佛</persName>道成众生。自行。修诸 <lb ed="X" n="0667a14"/><lb ed="R129" n="0300b17"/><persName>佛</persName>道。化他。成就众生。亦云觉有情。以自觉觉他彰 <lb ed="X" n="0667a15"/><lb ed="R129" n="0300b18"/>名。自觉。异凡夫之不觉。觉他。异二乘之独觉。对迷 <lb ed="X" n="0667a16"/><lb ed="R129" n="0301a01"/>属悟。望果属因。以智上求。运悲下化故。菩萨虽多。 <lb ed="X" n="0667a17"/><lb ed="R129" n="0301a02"/>今止列六。亦得名众。诸大二字。直冠八部上。俱菩 <lb ed="X" n="0667a18"/><lb ed="R129" n="0301a03"/>萨示现。故有大乘忏悔法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667a19"/><lb ed="R129" n="0301a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667a1901">辟支。罗汉。四果。四向。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667a20"/><lb ed="R129" n="0301a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667a2001">辟支。此云独觉。出无<persName>佛</persName>世。观缘悟道。如秋观黄葉 <lb ed="X" n="0667a21"/><lb ed="R129" n="0301a06"/>落。春睹百花开等。罗汉。具云阿罗汉。有三義。所谓 <lb ed="X" n="0667a22"/><lb ed="R129" n="0301a07"/>无生。<persName>应供</persName>。杀贼<note place="inline">即第四果</note>。断三界八十八使将尽。名初 <lb ed="X" n="0667a23"/><lb ed="R129" n="0301a08"/>果向。尽。证初果果。进断欲界五品思。证二果向。六 <lb ed="X" n="0667a24"/><lb ed="R129" n="0301a09"/>品思尽。证二果果。又进断第八品残思。证三果向。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667b" n="0667b"/> <lb ed="X" n="0667b01"/><lb ed="R129" n="0301a10"/>九品思尽。证三果果。更进断後七十一品思。证四 <lb ed="X" n="0667b02"/><lb ed="R129" n="0301a11"/>果向。断尽思惑。证四果果。若论断惑证真。先向後 <lb ed="X" n="0667b03"/><lb ed="R129" n="0301a12"/>果。位次尊卑。则先果後向。达摩论云。向者。趋向。果 <lb ed="X" n="0667b04"/><lb ed="R129" n="0301a13"/>者。证果。此名小乘。故有小乘忏悔法<note place="inline">花严云。上品十善。修治淸 <lb ed="X" n="0667b05"/><lb ed="R129" n="0301a14"/>净。心廣无量故。具大悲愍。不捨众生。希求诸<persName>佛</persName>大智。修一切诸度。廣大行愿。故成菩萨。辟支。从上品十善 <lb ed="X" n="0667b06"/><lb ed="R129" n="0301a15"/>淸净。不从他教。大悲方便未具。唯自觉悟。了甚深因缘法。成独觉乘。罗汉四果。从上品十善。以智慧修习。 <lb ed="X" n="0667b07"/><lb ed="R129" n="0301a16"/>心狭劣故。怖三界故。阙大悲故。从他闻声解了。名声闻乘。有说上上品十善。乃至修四无量心者。即得成 <lb ed="X" n="0667b08"/><lb ed="R129" n="0301a17"/><persName>佛</persName>。无量法门。不出十善故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667b09"/><lb ed="R129" n="0301a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667b0901">梵王。帝释。天龙八部。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667b10"/><lb ed="R129" n="0301b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667b1001">梵者。離欲義。梵王。色界天主。大梵天王是也。帝释。 <lb ed="X" n="0667b11"/><lb ed="R129" n="0301b02"/>欲界天主。释提桓因是也。天龙。八部中首二。禅考 <lb ed="X" n="0667b12"/><lb ed="R129" n="0301b03"/>云。一天。二龙。三夜叉。四犍闼婆<note place="inline">即天乐人</note>。五阿修罗<note place="inline">不饮 <lb ed="X" n="0667b13"/><lb ed="R129" n="0301b04"/>酒。常与帝释鬥</note>。六迦楼罗<note place="inline">即金翅鸟神</note>。七紧那罗<note place="inline">似人头有角</note>。八摩 <lb ed="X" n="0667b14"/><lb ed="R129" n="0301b05"/>睺罗伽<note place="inline">即大蟒神。人首蛇身而腹行者也〇舍利问经云。八部鬼神。何因既生恶道。又常闻 <lb ed="X" n="0667b15"/><lb ed="R129" n="0301b06"/>正法。<persName>佛</persName>言。以二种业。一由恶业。生恶道。二以善业。受快乐。又问善恶之异。可得闻乎。<persName>佛</persName>言。可。一。天神者。先 <lb ed="X" n="0667b16"/><lb ed="R129" n="0301b07"/>以车辇。舍宅。饮食。供养三宝。父母贤圣。犹怀悭嫉故。二。虚空龙神。修德行施。不依正念。急性。好嗔故。三。夜 <lb ed="X" n="0667b17"/><lb ed="R129" n="0301b08"/>叉神。好大佈施。或先损害。後加饶益。随功勝负。在天上。空中。地下。四犍闼婆者。好施有嗔。献伎乐故。五阿 <lb ed="X" n="0667b18"/><lb ed="R129" n="0301b09"/>修罗神。志强喜捨。不随善友。所作净福。好逐幻伪。作诸邪福故。六迦楼罗神。先修大捨。高心凌物故。七紧 <lb ed="X" n="0667b19"/><lb ed="R129" n="0301b10"/>那罗神。昔好劝人发菩提心。未正其志。逐诸邪行故。八摩睺罗伽神。佈施护法。性好嗔恚故。如是。皆由依 <lb ed="X" n="0667b20"/><lb ed="R129" n="0301b11"/>附邪师。以邪乱正。俱谓是道。以自建立。颂云。由作二因善不善。乃为八部人非人</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667b21"/><lb ed="R129" n="0301b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667b2101">一切圣众。愿垂证鉴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667b22"/><lb ed="R129" n="0301b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667b2201">承上作结。愿以肯心求圣垂慈。证明忏悔之志心 <lb ed="X" n="0667b23"/><lb ed="R129" n="0301b14"/>也。鉴。犹视也。下列圣贤二位。</p><cb:div type="commentary"> <lb ed="X" n="0667b24"/><lb ed="R129" n="0301b15"/><p xml:id="pX74p0667b2401">〇礼<persName>佛</persName>偈</p> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0667c" n="0667c"/> <lb ed="X" n="0667c01"/><lb ed="R129" n="0301b16"/><p xml:id="pX74p0667c0101">能礼所礼性空寂。感应道交难思议。我此道场如 <lb ed="X" n="0667c02"/><lb ed="R129" n="0301b17"/>帝珠。毘卢遮那影现中。我身影现毘卢前。头面接 <lb ed="X" n="0667c03"/><lb ed="R129" n="0301b18"/>足皈命礼<note place="inline">凡遇<persName>佛</persName>菩萨。只就名号更之。如遇释迦。则云释迦<persName>如来</persName>影现中。我身影现释迦 <lb ed="X" n="0667c04"/><lb ed="R129" n="0302a01"/>前等。馀例知〇释曰。首句。空假二观。次句。中观。第三句。喩明。後三句。总显中道〇能礼。言能志心以身命 <lb ed="X" n="0667c05"/><lb ed="R129" n="0302a02"/>归投而顶礼也。所礼。即相好光明莊严之圣贤也。圣凡互对。所能历然。感应昭著。内成假观。外为俗谛。此 <lb ed="X" n="0667c06"/><lb ed="R129" n="0302a03"/>二性本空寂。不劳析体。内为空观。外成真谛也。帝珠。借<name role="" type="person">帝释天</name>殿上千如意珠所结之纲珠。此珠体圆而 <lb ed="X" n="0667c07"/><lb ed="R129" n="0302a04"/>光盛。彼此互烛。众珠之光射一珠中。譬众等志心感于<persName>佛</persName>。一珠之光映众珠。譬<persName>佛</persName>心应群品。圆光互照。感 <lb ed="X" n="0667c08"/><lb ed="R129" n="0302a05"/>应相生。能所不二。圣凡一体。岂非中道谛观。感应道交。不思议也明矣</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c09"/><lb ed="R129" n="0302a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c0901">南无<name role="" type="person">毘卢遮那<persName>佛</persName></name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c10"/><lb ed="R129" n="0302a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1001">毘卢遮那。此云遍一切处。谓毘卢性海。烦恼体净。 <lb ed="X" n="0667c11"/><lb ed="R129" n="0302a08"/>众德悉备。身土相称。遍一切处。乃法身<persName>佛</persName>。即我人 <lb ed="X" n="0667c12"/><lb ed="R129" n="0302a09"/>之本觉妙性也。又云遍寂。谓周遍寂静。即法身。又 <lb ed="X" n="0667c13"/><lb ed="R129" n="0302a10"/>翻光明遍照。报身也。即慈悲之体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c14"/><lb ed="R129" n="0302a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c1401">南无本师释迦牟尼<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c15"/><lb ed="R129" n="0302a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1501">释现前七<persName>佛</persName>中。世尊。是娑婆教主。现在导师。成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0667c16"/><lb ed="R129" n="0302a13"/>之本。故云本师。化身<persName>佛</persName>也。照前<persName>佛</persName>是真应一对。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c17"/><lb ed="R129" n="0302a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c1701">南无阿弥陀<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c18"/><lb ed="R129" n="0302a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c1801">阿弥陀。此云无量寿。亦云无量光。体用皆无量故。 <lb ed="X" n="0667c19"/><lb ed="R129" n="0302a16"/>为乐<g ref="#CB15131">邦</g>教主。今人求生净土。正往彼国也。与本师 <lb ed="X" n="0667c20"/><lb ed="R129" n="0302a17"/><persName>佛</persName>。成苦乐东西对。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c21"/><lb ed="R129" n="0302a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0667c2101">南无弥勒<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0667c22"/><lb ed="R129" n="0302b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0667c2201">弥勒。此云慈氏。释见前。弥勒下生时。万亿阎浮。皆 <lb ed="X" n="0667c23"/><lb ed="R129" n="0302b02"/>以黄金为地。地平如掌。粳稻自生。衣食自至。无量 <lb ed="X" n="0667c24"/><lb ed="R129" n="0302b03"/>快乐。贤愚经云。弥勒三会度人无数。悉我遗法种 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668a" n="0668a"/> <lb ed="X" n="0668a01"/><lb ed="R129" n="0302b04"/>福众生。然後乃化同缘之徒。偈云。弥勒真弥勒。分 <lb ed="X" n="0668a02"/><lb ed="R129" n="0302b05"/>身百千亿。时时示时人。时人自不识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a03"/><lb ed="R129" n="0302b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a0301">南无龙种上尊王<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a04"/><lb ed="R129" n="0302b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a0401">那伽。此云龙。勇健之谓。美其性也。种。是种族義。姓 <lb ed="X" n="0668a05"/><lb ed="R129" n="0302b08"/>氏也。上尊。谓种中最上最尊者。王。自在義。五住究 <lb ed="X" n="0668a06"/><lb ed="R129" n="0302b09"/>尽。二死永亡。往来无碍故。圣号。收前诸号。谓法报 <lb ed="X" n="0668a07"/><lb ed="R129" n="0302b10"/>化身具足。现未自在故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a08"/><lb ed="R129" n="0302b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a0801">南无龙自在王<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a09"/><lb ed="R129" n="0302b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a0901">随德彰名。馀例上<persName>佛</persName>。可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a10"/><lb ed="R129" n="0302b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1001">南无宝勝<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a11"/><lb ed="R129" n="0302b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1101">摩尼宝珠。超勝众宝之上。<persName>如来</persName>至宝。越乎众圣之 <lb ed="X" n="0668a12"/><lb ed="R129" n="0302b15"/>尊。一称<persName>佛</persName>名。尙得灭尘劳及业火益。况顶礼乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a13"/><lb ed="R129" n="0302b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1301">南无觉华定自在王<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a14"/><lb ed="R129" n="0302b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1401">觉华。是定名。约理说。觉是果智。表本觉。华是妙因。 <lb ed="X" n="0668a15"/><lb ed="R129" n="0302b18"/>表始觉。始本不二。理智一如。不可思议。故云觉华 <lb ed="X" n="0668a16"/><lb ed="R129" n="0303a01"/>定。以彼<persName>佛</persName>常居此定。故号之。自在王義。準前可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a17"/><lb ed="R129" n="0303a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a1701">南无袈裟幢<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a18"/><lb ed="R129" n="0303a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a1801">大净法门经云。袈裟。晋名去秽。大集经云。離染。以 <lb ed="X" n="0668a19"/><lb ed="R129" n="0303a04"/>德彰名。據袈裟幢世界。是依世界立名也。幢者。表 <lb ed="X" n="0668a20"/><lb ed="R129" n="0303a05"/>正<persName>佛</persName>能摧邪显正。建大法幢等<note place="inline">又幢者。喩法无上。故称袈裟幢</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a21"/><lb ed="R129" n="0303a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668a2101">南无狮子吼<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668a22"/><lb ed="R129" n="0303a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668a2201">狮子出窟。百兽潜踪。<persName>佛</persName>狮子出。群魔窜伏。又大师 <lb ed="X" n="0668a23"/><lb ed="R129" n="0303a08"/>子一吼。小狮子勇健。<persName>佛</persName>狮子吼。诸菩萨等悉勇猛 <lb ed="X" n="0668a24"/><lb ed="R129" n="0303a09"/>精进<note place="inline">大经云。一切禽兽闻狮子吼。水性之属潜没深渊。陆行之类。藏伏窟穴。飞者堕落。诸大香 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668b" n="0668b"/> <lb ed="X" n="0668b01"/><lb ed="R129" n="0303a10"/>象。怖走失粪。狮子子。始满三岁。则能哮吼。如狮子王。<persName>如来</persName>正觉。智慧爪牙。摧破诸魔军故</note>。又师 <lb ed="X" n="0668b02"/><lb ed="R129" n="0303a11"/>子吼者。名决定说。一切众生悉有<persName>佛</persName>性。<persName>如来</persName>常住。 <lb ed="X" n="0668b03"/><lb ed="R129" n="0303a12"/>无有变易。详如经说。应知<persName>佛</persName>祖无法与人。只与人 <lb ed="X" n="0668b04"/><lb ed="R129" n="0303a13"/>指路头耳<note place="inline">古德云。有所得。是野豻鸣。无所得。是狮子吼。又达多放大醉象。欲令践<persName>佛</persName>。象既 <lb ed="X" n="0668b05"/><lb ed="R129" n="0303a14"/>见<persName>佛</persName>。即时醒悟。<persName>佛</persName>即伸手摩顶。复为说法。令得无上菩提。畜牲见<persName>佛</persName>。犹壞畜牲业果。况人乎</note>。问 <lb ed="X" n="0668b06"/><lb ed="R129" n="0303a15"/>礼<persName>佛</persName>可尔。何必更礼菩萨。答。譬如好人。偏多交善 <lb ed="X" n="0668b07"/><lb ed="R129" n="0303a16"/>友<note place="inline">昔波罗奈国。有屠儿。名廣额。每日杀无量羊。见舍利弗。即受八戒。经一日夜。命终得为北方天 <lb ed="X" n="0668b08"/><lb ed="R129" n="0303a17"/>王。毘沙门子。况礼诸大菩萨乎。大经云。诸<persName>佛</persName>菩萨。是得善法根本处。譬如雪山。是种种微妙上药根本处。 <lb ed="X" n="0668b09"/><lb ed="R129" n="0303a18"/>亦如雪山有上香药。名曰娑诃。人若见之。得寿无量。无有病苦。四毒难中。若触之者。增长寿命。念念皆得 <lb ed="X" n="0668b10"/><lb ed="R129" n="0303b01"/>宿命智。<persName>佛</persName>菩萨亦然。若有见者。即断一切烦恼。四魔不能干触者。命不少夭。念者。得无上菩提。<persName>佛</persName>菩萨是 <lb ed="X" n="0668b11"/><lb ed="R129" n="0303b02"/>真大善知识故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668b12"/><lb ed="R129" n="0303b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668b1201">南无<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668b13"/><lb ed="R129" n="0303b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668b1301"><name role="" type="person">文殊师利</name>。此云妙德<note place="inline">在<persName>佛</persName>为普光大智。即妙观察智</note>。大经云。了了 <lb ed="X" n="0668b14"/><lb ed="R129" n="0303b05"/>见<persName>佛</persName>性。犹如妙德等。悔过修来。积功纍德。唯智者 <lb ed="X" n="0668b15"/><lb ed="R129" n="0303b06"/>能。故首标之<note place="inline">或号文殊师利。此云妙吉祥。又号文殊师利。此云妙首</note>。淸凉云。 <lb ed="X" n="0668b16"/><lb ed="R129" n="0303b07"/>文殊有三表法。一表能信之心。二表能起之解。三 <lb ed="X" n="0668b17"/><lb ed="R129" n="0303b08"/>表能证大智。且文殊居首有三義。一是古<persName>佛</persName>。二诸 <lb ed="X" n="0668b18"/><lb ed="R129" n="0303b09"/><persName>佛</persName>之师。三行以智为先。无智则骊黄莫辨<note place="inline">古语云。宝石不 <lb ed="X" n="0668b19"/><lb ed="R129" n="0303b10"/>吸腐草。磁石不引曲针。皆各得其用也。无著问善财云。我欲见文殊。何者即是。财曰。汝发一念心淸净即是。 <lb ed="X" n="0668b20"/><lb ed="R129" n="0303b11"/>著云。我发一念心淸净。为甚么不见。财曰。是真见文殊。普超三昧经。<persName>佛</persName>言。我今得<persName>佛</persName>。皆文殊恩。本是我师。 <lb ed="X" n="0668b21"/><lb ed="R129" n="0303b12"/>过去无央数<persName>佛</persName>。皆其弟子。当来者亦恩力所致。文殊乃<persName>佛</persName>道中父母也。尔时众念。文殊既在<persName>佛</persName>前。何不成 <lb ed="X" n="0668b22"/><lb ed="R129" n="0303b13"/><persName>佛</persName>耶。<persName>佛</persName>言。深入善权。廣化众生。故未取证。当知文殊三<persName>佛</persName>。分三世现。过去号龙种上尊王。见在北方欢喜 <lb ed="X" n="0668b23"/><lb ed="R129" n="0303b14"/>世界。号欢喜藏摩尼宝积。闻名者。灭四重罪。未来号普现。宝积经文殊云。愿我成<persName>佛</persName>时。以恒沙<persName>佛</persName>世界为 <lb ed="X" n="0668b24"/><lb ed="R129" n="0303b15"/>一<persName>佛</persName>刹。名为普见。诸菩萨言。文殊所得<persName>佛</persName>刹。与弥陀<persName>佛</persName>刹等不。<persName>佛</persName>言。譬如有人。析一毛为百分。以一分于 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0668c" n="0668c"/> <lb ed="X" n="0668c01"/><lb ed="R129" n="0303b16"/>大海中。取一滴水。喩弥陀<persName>佛</persName>刹莊严。彼大海水。喩普见<persName>佛</persName>刹莊严。复过于是。古<g ref="#CB15223">哲</g>云。道无方所。明之在人。 <lb ed="X" n="0668c02"/><lb ed="R129" n="0303b17"/>法離见闻。断之在智。盖业报与道相反。亦应云业报无方所。脱之在人。法離<anchor xml:id="nkr_note_add_0668c0201" n="0668c0201"/><anchor xml:id="beg0668c0201" n="0668c0201"/>缚<anchor xml:id="end0668c0201"/>解。烛之在智</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c03"/><lb ed="R129" n="0303b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c0301">南无普贤菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c04"/><lb ed="R129" n="0304a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c0401">梵语邲输跋陀。或三曼<g ref="#CB02494">跋</g>陀。此云普贤。行弥法界 <lb ed="X" n="0668c05"/><lb ed="R129" n="0304a02"/>曰普。位邻极圣曰贤。菩萨中。真净行愿第一<note place="inline">不外当人 <lb ed="X" n="0668c06"/><lb ed="R129" n="0304a03"/>尘劳业用</note>。观经大论。幷翻遍吉。望文殊亦有三義。一表 <lb ed="X" n="0668c07"/><lb ed="R129" n="0304a04"/>所信<persName>如来</persName>藏。二表所起妙行。三表出缠法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c08"/><lb ed="R129" n="0304a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c0801">南无大势至菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c09"/><lb ed="R129" n="0304a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c0901">此菩萨具大德用。能除大地众生黑暗者。梵语摩 <lb ed="X" n="0668c10"/><lb ed="R129" n="0304a07"/>诃那钵。此云大势至。思益经云。我投足之处。震动 <lb ed="X" n="0668c11"/><lb ed="R129" n="0304a08"/>三千大千世界及魔宫殿<note place="inline">悲华经云。愿我世界如观世音等无有异。宝藏 <lb ed="X" n="0668c12"/><lb ed="R129" n="0304a09"/><persName>佛</persName>言。由汝愿取大千世界。故今字汝为大势至。观经云。以智慧光。普照一切。令離三涂。得无上力故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c13"/><lb ed="R129" n="0304a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c1301">南无地藏菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c14"/><lb ed="R129" n="0304a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c1401">地。譬誓愿之坚厚。藏。譬智德之包含。本经云。地狱 <lb ed="X" n="0668c15"/><lb ed="R129" n="0304a12"/>不空。誓不成<persName>佛</persName>。为幽冥教主<note place="inline">又云。若未来世闻是菩萨名字。或赞歎。或 <lb ed="X" n="0668c16"/><lb ed="R129" n="0304a13"/>瞻礼。或称名。或供养。乃至彩<g ref="#CB15148">画</g>刻镂塑漆形像。是人当得百返。生于<name role="" type="person">三十三天</name></note>。昔一禅师 <lb ed="X" n="0668c17"/><lb ed="R129" n="0304a14"/>见<persName>佛</persName>菩萨像。歎曰。只一泥块。装<persName>佛</persName>成<persName>佛</persName>。塑菩萨成 <lb ed="X" n="0668c18"/><lb ed="R129" n="0304a15"/>菩萨。欲威则威。欲慈则慈。种种变化。应思人唯万 <lb ed="X" n="0668c19"/><lb ed="R129" n="0304a16"/>物之灵。反不如一泥块乎。任诸<persName>佛</persName>千言万语。谆谆 <lb ed="X" n="0668c20"/><lb ed="R129" n="0304a17"/>教诲。奈之何非聋即哑。则人不如一土块多矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c21"/><lb ed="R129" n="0304a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0668c2101">南无大莊严菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0668c22"/><lb ed="R129" n="0304b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0668c2201">称自性廣大之妙体。发应物无边之妙用。莊严性 <lb ed="X" n="0668c23"/><lb ed="R129" n="0304b02"/>海圆成法身。全即自性廣大之体。故云大莊严。望 <lb ed="X" n="0668c24"/><lb ed="R129" n="0304b03"/>前以无缘大慈。照後以同体大悲。廣化众生。法花 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669a" n="0669a"/> <lb ed="X" n="0669a01"/><lb ed="R129" n="0304b04"/>经云。定慧力莊严。以此度众生。即此義。大经云。具 <lb ed="X" n="0669a02"/><lb ed="R129" n="0304b05"/>足智慧及福德二种莊严。详如经说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a03"/><lb ed="R129" n="0304b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a0301">南无观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a04"/><lb ed="R129" n="0304b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a0401">具<persName>佛</persName>五眼。见五蕴空。观也。度一切苦厄。自在也。般 <lb ed="X" n="0669a05"/><lb ed="R129" n="0304b08"/>若真空无五蕴故。菩萨依般若断顚倒梦想。究竟 <lb ed="X" n="0669a06"/><lb ed="R129" n="0304b09"/>涅槃。永嘉云。不见一法即<persName>如来</persName>。方得名为观自在。 <lb ed="X" n="0669a07"/><lb ed="R129" n="0304b10"/><note place="inline">详如心经贯古说</note>菩萨受记经。<name role="" type="person">德藏菩萨</name>问<persName>佛</persName>。观音势至 <lb ed="X" n="0669a08"/><lb ed="R129" n="0304b11"/>于何土成<persName>佛</persName>。答。弥陀正法灭後。观音成<persName>佛</persName>。号普光 <lb ed="X" n="0669a09"/><lb ed="R129" n="0304b12"/>功德山王。国土号众宝善集莊严。般涅槃後。得大 <lb ed="X" n="0669a10"/><lb ed="R129" n="0304b13"/>势即于其国成<persName>等正觉</persName>。号善住功德宝王。永不入 <lb ed="X" n="0669a11"/><lb ed="R129" n="0304b14"/>灭。更无所補。吁。今者时当叔世。<persName>佛</persName>法世法。均之衰 <lb ed="X" n="0669a12"/><lb ed="R129" n="0304b15"/>殄。法河将涸。法灯将灭。法山<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1201" n="0669a1201"/><anchor xml:id="beg0669a1201" n="0669a1201"/>已<anchor xml:id="end0669a1201"/>颓。法船欲沉。法桥 <lb ed="X" n="0669a13"/><lb ed="R129" n="0304b16"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1301" n="0669a1301"/><anchor xml:id="beg0669a1301" n="0669a1301"/>已<anchor xml:id="end0669a1301"/>壞。法殿<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1302" n="0669a1302"/><anchor xml:id="beg0669a1302" n="0669a1302"/>已<anchor xml:id="end0669a1302"/>崩。法幢<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1303" n="0669a1303"/><anchor xml:id="beg0669a1303" n="0669a1303"/>已<anchor xml:id="end0669a1303"/>倒。法树欲折。善友欲去。大 <lb ed="X" n="0669a14"/><lb ed="R129" n="0304b17"/>怖<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1401" n="0669a1401"/><anchor xml:id="beg0669a1401" n="0669a1401"/>已<anchor xml:id="end0669a1401"/>至。饑荒。疫病。遍地流行。此而不修。不礼三宝。 <lb ed="X" n="0669a15"/><lb ed="R129" n="0304b18"/>更待何时<note place="inline">文出大经第九。馀義恐繁。俱置第三卷。不惮烦。应览之</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a16"/><lb ed="R129" n="0305a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a1601">礼诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0669a1601" n="0669a1601"/><anchor xml:id="beg0669a1601" n="0669a1601"/>已<anchor xml:id="end0669a1601"/>。次复忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a17"/><lb ed="R129" n="0305a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a1701">首句结前。次句生後<note place="inline">大经云。菩萨具质直心。不赞人善。不讼彼缺。常不犯过。设 <lb ed="X" n="0669a18"/><lb ed="R129" n="0305a03"/>有过失。即时忏悔。于师同学。终不覆藏。惭愧自责不敢更作。于轻罪中。生极重想。馀仿此</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a19"/><lb ed="R129" n="0305a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669a1901">夫欲礼忏。必须先敬三宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669a20"/><lb ed="R129" n="0305a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669a2001">夫者。发语词。必须。犹决定。不可移易之谓。自<anchor xml:id="nkr_note_add_0669a2001" n="0669a2001"/><anchor xml:id="beg0669a2001" n="0669a2001"/>己<anchor xml:id="end0669a2001"/>无 <lb ed="X" n="0669a21"/><lb ed="R129" n="0305a06"/>力灭罪。须仗三宝力。故以先敬示人<note place="inline"><persName>佛</persName>法僧是三宝。功成妙智。 <lb ed="X" n="0669a22"/><lb ed="R129" n="0305a07"/>道登圆觉。为<persName>佛</persName>。玄理幽微。正教诚精。为法。禁戒守真。威仪出俗。为僧。<persName>佛</persName>世有相从三宝。别相三宝。一体三 <lb ed="X" n="0669a23"/><lb ed="R129" n="0305a08"/>宝。<persName>佛</persName>灭後。加住持三宝。四中唯一体三宝。是总相。馀三是别相。相从可知。别相三者。法。报。化。应。为<persName>佛</persName>。教。理 <lb ed="X" n="0669a24"/><lb ed="R129" n="0305a09"/>智。断。为法。三乘阶次。为僧。一体三宝。即人性具者是。自性常觉为<persName>佛</persName>。自性寂灭为法。自性寂照同体为僧。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669b" n="0669b"/> <lb ed="X" n="0669b01"/><lb ed="R129" n="0305a10"/>住持三者。泥塑木雕。图形装彩为<persName>佛</persName>。贝多黄卷。方册梵筴为法。圆顶方袍精严戒律为僧。复有大小之异。 <lb ed="X" n="0669b02"/><lb ed="R129" n="0305a11"/>丈六身。<persName>佛</persName>。四谛十二因缘。法。四果四向。僧。是名小大三。若三身十身<persName>佛</persName>。二空理等法。三贤十圣僧。是为乘 <lb ed="X" n="0669b03"/><lb ed="R129" n="0305a12"/>乘三。三皆称宝者。最尊最贵。绝伦绝等。非世间异宝可及。因人唯知宝为贵。故以宝类之。有六种相似。一 <lb ed="X" n="0669b04"/><lb ed="R129" n="0305a13"/>世间难得相似。无善根众生。旷劫难遇故。二无垢相似。離一切有漏法故。三威德相似。具足六通。不可思 <lb ed="X" n="0669b05"/><lb ed="R129" n="0305a14"/>议。威德自在故。四莊严相似。離莊严出世间故。五勝妙相似。出世间故。六不可改易相似。是无漏法。世间 <lb ed="X" n="0669b06"/><lb ed="R129" n="0305a15"/>八风不能动故。由六相似。故以<persName>佛</persName>法僧三为宝</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669b07"/><lb ed="R129" n="0305a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669b0701">所以然者。三宝即是一切众生。良友福田。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669b08"/><lb ed="R129" n="0305a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669b0801">征释。三宝能使人悟入<persName>佛</persName>知<persName>佛</persName>见。離苦得乐。能作 <lb ed="X" n="0669b09"/><lb ed="R129" n="0305a18"/>众生廣大福田。如世善友。令人进于善道故。良。善 <lb ed="X" n="0669b10"/><lb ed="R129" n="0305b01"/>也。<persName>佛</persName>菩萨作众生不请之友。直欲使之得涅槃乐。 <lb ed="X" n="0669b11"/><lb ed="R129" n="0305b02"/>故云良友福田。具三義。一知三宝有度人之力。起 <lb ed="X" n="0669b12"/><lb ed="R129" n="0305b03"/>人信敬。是敬田。二能<g ref="#CB15072">拔</g>尽众生之苦。是悲田。三能 <lb ed="X" n="0669b13"/><lb ed="R129" n="0305b04"/>报父母恩。是恩田。能令行人种一切福。故总曰福 <lb ed="X" n="0669b14"/><lb ed="R129" n="0305b05"/>田<note place="inline">田能生五穀百穀。三宝能令人生五分法身。及百福相好故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669b15"/><lb ed="R129" n="0305b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669b1501">若能归向者。则灭无量罪。长无量福。能令行者。離生 <lb ed="X" n="0669b16"/><lb ed="R129" n="0305b07"/>死苦。得解脱乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669b17"/><lb ed="R129" n="0305b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669b1701">此显福田中饶益事也。归。是归投。向。是趋向。归则 <lb ed="X" n="0669b18"/><lb ed="R129" n="0305b09"/>不逆。向则不偝。若人能归向。仗三宝力。<g ref="#CB15072">拔</g>其罪根。 <lb ed="X" n="0669b19"/><lb ed="R129" n="0305b10"/>如舜耕田。先耘其草也。罪灭则福自生。如草去则 <lb ed="X" n="0669b20"/><lb ed="R129" n="0305b11"/>苗自长也。众生有自性一体三宝。故能归向馀三 <lb ed="X" n="0669b21"/><lb ed="R129" n="0305b12"/>宝。三宝有大威猛力。大福德力。大智慧力。大慈悲 <lb ed="X" n="0669b22"/><lb ed="R129" n="0305b13"/>力。故能使行人離苦得乐耳。由灭无量罪。则惑业 <lb ed="X" n="0669b23"/><lb ed="R129" n="0305b14"/>苦三障乃至八万四千尘劳门俱转。转极。则五住 <lb ed="X" n="0669b24"/><lb ed="R129" n="0305b15"/>尽而二死離。由长无量福。则初自三德。终至河沙 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0669c" n="0669c"/> <lb ed="X" n="0669c01"/><lb ed="R129" n="0305b16"/>性德。众福俱长。长之极。证得大解脱涅槃乐。苗长。 <lb ed="X" n="0669c02"/><lb ed="R129" n="0305b17"/>由田之力。乐得。由三宝力。解脱。即大自在也<note place="inline">生死。智人 <lb ed="X" n="0669c03"/><lb ed="R129" n="0305b18"/>观之。元非恶事。但在盲人。决须離之。故先<g ref="#CB15223">哲</g>云。生是死之生。死是生之死。两路坦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0669001" n="0669001"/>〔状乎〕。无彼复无此。既无 <lb ed="X" n="0669c04"/><lb ed="R129" n="0306a01"/>生死。又无彼此。明明百草头。明明祖师意。如天普盖。似地普擎。一念相应。一时淸净。此是離生死苦的样 <lb ed="X" n="0669c05"/><lb ed="R129" n="0306a02"/>子</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669c06"/><lb ed="R129" n="0306a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c0601">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等。皈依十方尽虚空界。一切诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669c07"/><lb ed="R129" n="0306a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669c0701">既入道场。须闻法要。先发起圆常正信。皈依一体 <lb ed="X" n="0669c08"/><lb ed="R129" n="0306a05"/>三宝。行大乘忏法。立四弘誓愿。是故。乃離苦得乐 <lb ed="X" n="0669c09"/><lb ed="R129" n="0306a06"/>之故也。義见前<note place="inline">花严玄谈云。三宝最吉祥。故我经初说。大经<persName>佛</persName>告迦葉。一切众生怖 <lb ed="X" n="0669c10"/><lb ed="R129" n="0306a07"/>畏生死。故求三皈。以三皈故。则知<persName>佛</persName>性决定涅槃。乃至<persName>佛</persName>名为觉。又<persName>佛</persName>亦名<persName>世尊</persName>。以世法言音不同。世人 <lb ed="X" n="0669c11"/><lb ed="R129" n="0306a08"/>自不能解。<persName>佛</persName>悉知之。故云<persName>世尊</persName></note>。礼忏行人。必以三皈为入道之因。 <lb ed="X" n="0669c12"/><lb ed="R129" n="0306a09"/>皈依者。自归其中。依此利生也。先归<persName>佛</persName>。不堕地狱。 <lb ed="X" n="0669c13"/><lb ed="R129" n="0306a10"/>凡遇三宝。须各礼一拜。今人见<persName>佛</persName>不礼。如民见王 <lb ed="X" n="0669c14"/><lb ed="R129" n="0306a11"/>上。不敬。不礼<persName>佛</persName>。不唯不超狱。且于狱有分在。以忘 <lb ed="X" n="0669c15"/><lb ed="R129" n="0306a12"/>本故。例慢君可知<note place="inline">观<persName>佛</persName>三昧经云。旷野鬼神。每食小儿。有长者子。曾归三宝。被鬼 <lb ed="X" n="0669c16"/><lb ed="R129" n="0306a13"/>执捉。称南无<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>往救儿。降伏鬼神。授不杀戒</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669c17"/><lb ed="R129" n="0306a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c1701">皈依十方尽虚空界。一切尊法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669c18"/><lb ed="R129" n="0306a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0669c1801">二皈依法。法者。正也。经。律。论。乃至祖师语录。高僧 <lb ed="X" n="0669c19"/><lb ed="R129" n="0306a16"/>文集。无论入藏不入藏。悉是正義。超邪见故。故归 <lb ed="X" n="0669c20"/><lb ed="R129" n="0306a17"/>依法。不堕饿鬼。又谛。缘。度法。能令。行人证三乘。成 <lb ed="X" n="0669c21"/><lb ed="R129" n="0306a18"/>正觉故<note place="inline"><persName>佛</persName>坐树下。捉一枝葉问弟子曰。此枝葉多。树上葉多。答。树上葉多。<persName>佛</persName>言。我所知法。如 <lb ed="X" n="0669c22"/><lb ed="R129" n="0306b01"/>树上葉。我所说法。如掌中葉。应知<persName>佛</persName>所知法。即众生本有自性法。所说法。即<persName>世尊</persName>慈悲心中随缘化导而 <lb ed="X" n="0669c23"/><lb ed="R129" n="0306b02"/>说者</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0669c24"/><lb ed="R129" n="0306b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0669c2401">皈依十方尽虚空界。一切圣僧〇<note place="inline">序分竟。下犹经之正宗分也</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670a" n="0670a"/> <lb ed="X" n="0670a01"/><lb ed="R129" n="0306b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a0101">三皈依僧。僧。即和合众也。菩萨。声闻。缘觉。及西方 <lb ed="X" n="0670a02"/><lb ed="R129" n="0306b05"/>东土。历代祖师。当今弘法者皆是。皈依僧脱旁生 <lb ed="X" n="0670a03"/><lb ed="R129" n="0306b06"/>苦<note place="inline">大经二十八云。若値三宝。当以衣服。饮食。卧具。房舍。医药。灯明华。香。伎乐。幡。盖。七宝供养</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670a04"/><lb ed="R129" n="0306b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670a0401">弟子今日所以忏悔者。正言无始以来。在凡夫地。莫 <lb ed="X" n="0670a05"/><lb ed="R129" n="0306b08"/>问贵贱。罪自无量<note place="inline">自坊本作相</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670a06"/><lb ed="R129" n="0306b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a0601">无始者。直从过去无量劫来所起罪业。欲搜其端。 <lb ed="X" n="0670a07"/><lb ed="R129" n="0306b10"/>本无有始。下明此身是罪业根本<note place="inline">大经十九云。贵者富之根。富有 <lb ed="X" n="0670a08"/><lb ed="R129" n="0306b11"/>二种。一象马种种畜牲。二金银种种珍宝。象马虽多。不敌一珠。众生亦尔。一恶富。二善富。多作诸恶。不如 <lb ed="X" n="0670a09"/><lb ed="R129" n="0306b12"/>一善。<persName>佛</persName>言。修一善心。破百种恶。如少金刚。能壞须弥。亦如少火。能烧一切。如少毒药。能害众生。小善亦尔。 <lb ed="X" n="0670a10"/><lb ed="R129" n="0306b13"/>能破大恶</note>。贱者。往因愚痴。不自悔恤。故作众罪。贵者。谅 <lb ed="X" n="0670a11"/><lb ed="R129" n="0306b14"/>必有知。故作误为。亦复不免<note place="inline">雪峰祖师云。为报满城朱紫道。阎王不怕 <lb ed="X" n="0670a12"/><lb ed="R129" n="0306b15"/>佩金鱼</note>。罪自无量。总标。下文总开。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670a13"/><lb ed="R129" n="0306b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670a1301">或因三业而生罪。或从六根而起过。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670a14"/><lb ed="R129" n="0306b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670a1401">或者。不定之辞。或身口意三共作。或身等别作。身 <lb ed="X" n="0670a15"/><lb ed="R129" n="0306b18"/>等三为体。从体起种种业用。善业用。必招福。恶业 <lb ed="X" n="0670a16"/><lb ed="R129" n="0307a01"/>用。必致苦。故应忏也。身有杀。盗。婬。口有妄言。绮语。 <lb ed="X" n="0670a17"/><lb ed="R129" n="0307a02"/>两舌。恶骂。意有贪。嗔。痴。总言三业。别名十恶。反是。 <lb ed="X" n="0670a18"/><lb ed="R129" n="0307a03"/>即名十善。善恶皆由身口意造故<note place="inline">大慧祖师云。身口意淸净。是名 <lb ed="X" n="0670a19"/><lb ed="R129" n="0307a04"/><persName>佛</persName>出世。身口意不净。是名<persName>佛</persName>灭度。问。如何是护此三业。答。不毁三宝。是护身。永净四事。是护口。息心淸净。 <lb ed="X" n="0670a20"/><lb ed="R129" n="0307a05"/>是护意。经云。守口如甁。防意如城</note>。从。犹因也。眼。耳。鼻。舌。身。意。是造 <lb ed="X" n="0670a21"/><lb ed="R129" n="0307a06"/>善恶业之根。起。犹生也。凡夫不能生福。但能生罪 <lb ed="X" n="0670a22"/><lb ed="R129" n="0307a07"/>过。故应忏耳。此六即三业。加眼耳鼻三。六根不染 <lb ed="X" n="0670a23"/><lb ed="R129" n="0307a08"/>六尘。则为妙行。故初果不入六尘。发大心菩萨不 <lb ed="X" n="0670a24"/><lb ed="R129" n="0307a09"/>住六尘行施。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670b" n="0670b"/> <lb ed="X" n="0670b01"/><lb ed="R129" n="0307a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b0101">或以内心。自邪思惟。或藉外境。起于染著。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670b02"/><lb ed="R129" n="0307a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b0201">不藉外境。但由往因恶种子生。故云内心自。问。邪 <lb ed="X" n="0670b03"/><lb ed="R129" n="0307a12"/>何云自。心地观云。心如独行。无第二故。岂不曰自。 <lb ed="X" n="0670b04"/><lb ed="R129" n="0307a13"/>邪思。邪见也<note place="inline">大经说因语中云。一切恶行。因虽无量。若说邪见。则<anchor xml:id="nkr_note_add_0670b0401" n="0670b0401"/><anchor xml:id="beg0670b0401" n="0670b0401"/>已<anchor xml:id="end0670b0401"/>摄尽。如无上菩提 <lb ed="X" n="0670b05"/><lb ed="R129" n="0307a14"/>因虽无量。若说信心。则亦摄尽。又云若人乐杀。乐行邪见。此人即地狱人。若不乐杀。乃至邪见。是人即是 <lb ed="X" n="0670b06"/><lb ed="R129" n="0307a15"/>天人</note>。藉。赖也。内心。望上。六根。即是六识。外境。即是六 <lb ed="X" n="0670b07"/><lb ed="R129" n="0307a16"/>尘。染著。贪染耽著也。由内心邪思。故内外交生罪 <lb ed="X" n="0670b08"/><lb ed="R129" n="0307a17"/>业纷起<note place="inline">楞伽经云。以心生故。种种法生。以法生故。种种心生</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670b09"/><lb ed="R129" n="0307a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b0901">如是乃至十恶增长八万四千诸尘劳门。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670b10"/><lb ed="R129" n="0307b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b1001">如是。叠上三六内外。乃至。超略之辞。尘劳门。开八 <lb ed="X" n="0670b11"/><lb ed="R129" n="0307b02"/>万四千者。约见惑十使。谓贪。嗔。痴。慢。疑。身见。边见。 <lb ed="X" n="0670b12"/><lb ed="R129" n="0307b03"/>邪见。见取。戒取。十使互具成一百。历十法界成一 <lb ed="X" n="0670b13"/><lb ed="R129" n="0307b04"/>千。复约身三口四七支。各有一千。成七千。更约三 <lb ed="X" n="0670b14"/><lb ed="R129" n="0307b05"/>世。成二万一千。又约贪行多者二万一千。嗔行多 <lb ed="X" n="0670b15"/><lb ed="R129" n="0307b06"/>者二万一千。痴行多者二万一千。等分行者二万 <lb ed="X" n="0670b16"/><lb ed="R129" n="0307b07"/>一千。成八万四千。以八万四千律仪对治之。则成 <lb ed="X" n="0670b17"/><lb ed="R129" n="0307b08"/>八万四千法门<note place="inline">忏法能令人出苦入乐。故云门。亦是显法之门也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670b18"/><lb ed="R129" n="0307b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670b1801">然其罪相。虽复无量。大而为语。不出有三。一者烦恼。 <lb ed="X" n="0670b19"/><lb ed="R129" n="0307b10"/>二者是业。三者是果报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670b20"/><lb ed="R129" n="0307b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670b2001">先总标。次列。然者。转上文之辞。复<note place="inline">音福</note>犹说也。谓八 <lb ed="X" n="0670b21"/><lb ed="R129" n="0307b12"/>万四千虽似乎多。犹多限量。如云惑有尘沙。岂有 <lb ed="X" n="0670b22"/><lb ed="R129" n="0307b13"/>量哉。是放而言之也。总而言之。不出三种。此则收 <lb ed="X" n="0670b23"/><lb ed="R129" n="0307b14"/>总归别且标定耳。大。犹总也。一者下。别列<note place="inline">此三是一忏大 <lb ed="X" n="0670b24"/><lb ed="R129" n="0307b15"/>旨。生第五冤亲章结文。及後三障文。一部水忏止忏三障。贪嗔痴等。是烦恼障。身口六根等所作罪。是业 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0670c" n="0670c"/> <lb ed="X" n="0670c01"/><lb ed="R129" n="0307b16"/>障。六道四生等。是报障。由三障重累。所以不能出離生死苦海</note>。大经<persName>如来</persName>呼三障 <lb ed="X" n="0670c02"/><lb ed="R129" n="0307b17"/>为大病。诸菩萨于无量劫修菩提时。给施一切疾 <lb ed="X" n="0670c03"/><lb ed="R129" n="0307b18"/>病医药。常作是愿。永断三障。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c04"/><lb ed="R129" n="0308a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c0401">此三种法。能障圣道。及以人天勝妙好事。是故经中 <lb ed="X" n="0670c05"/><lb ed="R129" n="0308a02"/>目为三障。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c06"/><lb ed="R129" n="0308a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c0601">明三障得名之故。障。碍也蔽也。此三能碍一切圣 <lb ed="X" n="0670c07"/><lb ed="R129" n="0308a04"/>道。及人道天中勝妙好事<note place="inline">涅槃云。多思虑故名人。杂心云。意寂静故名人。 <lb ed="X" n="0670c08"/><lb ed="R129" n="0308a05"/>俱舍云。光洁自在神用名天</note>。圣道。即谛。缘。度等。人天好事。即五 <lb ed="X" n="0670c09"/><lb ed="R129" n="0308a06"/>戒十善等。盖人天未出三界。故有勝妙好事。若办 <lb ed="X" n="0670c10"/><lb ed="R129" n="0308a07"/>出世业。便是无事人<note place="inline">大慧云。三世诸<persName>佛</persName>是无事人。历代祖师是无事人。古哲云。 <lb ed="X" n="0670c11"/><lb ed="R129" n="0308a08"/>但于事上通无事。见色闻声不用聋</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c12"/><lb ed="R129" n="0308a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c1201">所以诸<persName>佛</persName>菩萨教作方便忏悔。除灭。此三障灭。则六 <lb ed="X" n="0670c13"/><lb ed="R129" n="0308a10"/>根十恶。乃至八万四千诸尘劳门。皆悉淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c14"/><lb ed="R129" n="0308a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c1401">方。是方法。便。是便宜。下文兴七种心。是灭罪方便。 <lb ed="X" n="0670c15"/><lb ed="R129" n="0308a12"/>众生垢灭。则尘劳门。自净矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c16"/><lb ed="R129" n="0308a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0670c1601">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等。今日运此增上勝心忏悔三障。欲 <lb ed="X" n="0670c17"/><lb ed="R129" n="0308a14"/>灭三障者。当用何等心。可令此障灭除。先当兴七种。 <lb ed="X" n="0670c18"/><lb ed="R129" n="0308a15"/>心以为方便。然後此障乃可得灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0670c19"/><lb ed="R129" n="0308a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0670c1901">承上文标定七种心也。运。即前启运等義。增上勝 <lb ed="X" n="0670c20"/><lb ed="R129" n="0308a17"/>心者。心生悔过。是勝心。仰承诸圣四心。及灭罪生 <lb ed="X" n="0670c21"/><lb ed="R129" n="0308a18"/>福之力。故云增上。忏悔者。经云。欲断起恶。勤忏法 <lb ed="X" n="0670c22"/><lb ed="R129" n="0308b01"/>门。欲愿淸净。念悔法门也。欲灭等三句。问。先当下。 <lb ed="X" n="0670c23"/><lb ed="R129" n="0308b02"/>答。兴。起也。犹运也。七种心。总标。因罪从心生。忏须 <lb ed="X" n="0670c24"/><lb ed="R129" n="0308b03"/>心忏。心心忏悔。罪业自灭<note place="inline">此七种心。即诸圣教人所作之方便。阿毘达摩 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671a" n="0671a"/> <lb ed="X" n="0671a01"/><lb ed="R129" n="0308b04"/>云。有七种忏法。意義相若。心地观云。三界中以心为主。能观心者。究竟解脱。心法本元不染尘秽。云何心 <lb ed="X" n="0671a02"/><lb ed="R129" n="0308b05"/>法染贪嗔痴。于三世法。谁说为心。过去心<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a0201" n="0671a0201"/><anchor xml:id="beg0671a0201" n="0671a0201"/>已<anchor xml:id="end0671a0201"/>灭。未来心未至。现在心不住。诸法之内。性不可得。诸法之外。 <lb ed="X" n="0671a03"/><lb ed="R129" n="0308b06"/>相不可得。诸法中间。都不可得。心法本无形相。亦无住处。一切<persName>如来</persName>尙不见心。何况馀人得见心法。一切 <lb ed="X" n="0671a04"/><lb ed="R129" n="0308b07"/>法从妄想生。故<persName>佛</persName>说三界唯心</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671a05"/><lb ed="R129" n="0308b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671a0501">何等为七。一者惭愧。二者恐怖。三者厌離。四者发菩 <lb ed="X" n="0671a06"/><lb ed="R129" n="0308b09"/>提心。五者冤亲平等。六者念报<persName>佛</persName>恩。七者观罪性空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671a07"/><lb ed="R129" n="0308b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671a0701">征列。菩提居中者。以此心最重担。荷前三後三故 <lb ed="X" n="0671a08"/><lb ed="R129" n="0308b11"/><note place="inline">昔<persName>佛</persName>说一百二十种菩提心。即说一百二十种譬喩中一喩云。如人依附于王。不畏馀人。行人亦然。依菩 <lb ed="X" n="0671a09"/><lb ed="R129" n="0308b12"/>提心大势力王。不畏障盖恶道之难。大经云。<persName>佛</persName>住<name role="" type="person">尼连禅河</name>边。告阿难言。我欲洗。可取衣及澡豆。<persName>佛</persName>既入 <lb ed="X" n="0671a10"/><lb ed="R129" n="0308b13"/>水。一切飞鸟水陆之类。及五百梵志。皆来河边。各相谓言。云何得此金刚身。乃至闻<persName>佛</persName>说<persName>佛</persName>性義。即是我 <lb ed="X" n="0671a11"/><lb ed="R129" n="0308b14"/>故。即发无上菩提心。寻时出家。修菩提道。一切飞鸟水陆之属。亦发菩提心</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671a12"/><lb ed="R129" n="0308b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671a1201">第一惭愧者。自唯我与释迦<persName>如来</persName>。同为凡夫。而今世 <lb ed="X" n="0671a13"/><lb ed="R129" n="0308b16"/>尊成道以来。<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1301" n="0671a1301"/><anchor xml:id="beg0671a1301" n="0671a1301"/>已<anchor xml:id="end0671a1301"/>经尔所尘沙劫数。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671a14"/><lb ed="R129" n="0308b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671a1401">此羞<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1401" n="0671a1401"/><anchor xml:id="beg0671a1401" n="0671a1401"/>己<anchor xml:id="end0671a1401"/>久沦生死。惭者。依自法力。崇重贤善为性。 <lb ed="X" n="0671a15"/><lb ed="R129" n="0308b18"/>对治无惭。止息恶行为业<note place="inline">自。即<anchor xml:id="nkr_note_add_0671a1501" n="0671a1501"/><anchor xml:id="beg0671a1501" n="0671a1501"/>己<anchor xml:id="end0671a1501"/>身。法。谓教法。言我如是身。解如是法。敢 <lb ed="X" n="0671a16"/><lb ed="R129" n="0309a01"/>作诸恶耶</note>。愧者。依世间力。轻拒暴恶为性。对治无愧。止 <lb ed="X" n="0671a17"/><lb ed="R129" n="0309a02"/>息恶行为业<note place="inline">谓世人讥诃。名世间力。轻恶人而不亲。拒恶业而不作。故曰轻拒等</note>。我。 <lb ed="X" n="0671a18"/><lb ed="R129" n="0309a03"/>生死因也<note place="inline">大经四云。譬如二手相拍。声出其中。我亦如是。众生业爱三因缘故。名之为我</note>。 <lb ed="X" n="0671a19"/><lb ed="R129" n="0309a04"/>自唯者。自心思惟久远劫前。<persName>佛</persName>与我同是凡夫。因 <lb ed="X" n="0671a20"/><lb ed="R129" n="0309a05"/><persName>佛</persName>独于空王<persName>佛</persName>所发菩提心。故能成<persName>佛</persName>也<note place="inline">最初逢事古释 <lb ed="X" n="0671a21"/><lb ed="R129" n="0309a06"/>迦等七万五千<persName>佛</persName>。满第一阿僧祇劫。乃至逢事燃灯<persName>佛</persName>等七万七千<persName>佛</persName>。满第二阿僧祇劫。乃至逢事勝观 <lb ed="X" n="0671a22"/><lb ed="R129" n="0309a07"/><persName>佛</persName>等。满第三阿僧祇劫。嗣後又经九十一劫修妙相业。直至逢事迦葉<persName>佛</persName>。方得圆满。其间上生为天帝。下 <lb ed="X" n="0671a23"/><lb ed="R129" n="0309a08"/>生为转轮圣王。各三十六返。又或间为仙人。为比丘。为小王。为婆罗门。不可称数。度生无量。然據法花寿 <lb ed="X" n="0671a24"/><lb ed="R129" n="0309a09"/>量品。犹为方便。其实<persName>世尊</persName>成<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0671a2401" n="0671a2401"/><anchor xml:id="beg0671a2401" n="0671a2401"/>已<anchor xml:id="end0671a2401"/>来。不可思议劫数。故云尔所尘沙</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671b" n="0671b"/> <lb ed="X" n="0671b01"/><lb ed="R129" n="0309a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b0101">而我等相与耽染六尘。轮转生死。永无出期。此实天 <lb ed="X" n="0671b02"/><lb ed="R129" n="0309a11"/>下可惭可愧。可羞可耻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671b03"/><lb ed="R129" n="0309a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b0301">而字。寓羞耻不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0671001" n="0671001"/>乎意。相与。恶友纠缠也。耽染。耽洄 <lb ed="X" n="0671b04"/><lb ed="R129" n="0309a13"/>染著也。染尘故。八万四千尘劳门开也。生而复死。 <lb ed="X" n="0671b05"/><lb ed="R129" n="0309a14"/>死<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b0501" n="0671b0501"/><anchor xml:id="beg0671b0501" n="0671b0501"/>已<anchor xml:id="end0671b0501"/>又生。如轮旋转。故云轮转。生死者。三缘和合 <lb ed="X" n="0671b06"/><lb ed="R129" n="0309a15"/>刹那有生。乃至本有未尽<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b0601" n="0671b0601"/><anchor xml:id="beg0671b0601" n="0671b0601"/>已<anchor xml:id="end0671b0601"/>来。皆名为生。此无而 <lb ed="X" n="0671b07"/><lb ed="R129" n="0309a16"/>忽有。缘会而生也。若色心两不相持。刹那有死。从 <lb ed="X" n="0671b08"/><lb ed="R129" n="0309a17"/>本有一尽之时。即名为死。是有而忽无。缘散为死 <lb ed="X" n="0671b09"/><lb ed="R129" n="0309a18"/>也。生死无出期日者。皆由耽恋六尘。较之世尊久 <lb ed="X" n="0671b10"/><lb ed="R129" n="0309b01"/><persName>佛</persName>。实足羞杀天下人矣<note place="inline">须知六尘是中谛境。能生种智。壞在耽著。我即六根。 <lb ed="X" n="0671b11"/><lb ed="R129" n="0309b02"/>耽即六识。幷尘成十八界。本<persName>如来</persName>藏。妙真如性。故大经云。如被火人。为惭愧故以衣覆身。以是善心。生忉 <lb ed="X" n="0671b12"/><lb ed="R129" n="0309b03"/>利天。复为梵王。转轮圣王。不至恶趣。常受安乐。况以<persName>如来</persName>为端而兴起道心乎</note>。再四言可。 <lb ed="X" n="0671b13"/><lb ed="R129" n="0309b04"/>急切之至也。如是思惟。必须竭诚忏悔。改往修来。 <lb ed="X" n="0671b14"/><lb ed="R129" n="0309b05"/>勇猛精进。一生取办菩提。与<persName>佛</persName>无异。则羞耻可休。 <lb ed="X" n="0671b15"/><lb ed="R129" n="0309b06"/>忏悔力满。下之六章大意。仿是可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671b16"/><lb ed="R129" n="0309b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b1601">第二恐怖者。既是凡夫身口意业。常与罪相应。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671b17"/><lb ed="R129" n="0309b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b1701">二怖畏三涂。恐。是内忧。怖。是外惧。既是句。蹑前同 <lb ed="X" n="0671b18"/><lb ed="R129" n="0309b09"/>为凡夫语。身口意业。即能耽六尘者。前章我字。是 <lb ed="X" n="0671b19"/><lb ed="R129" n="0309b10"/>总擧。此身口意是别开。相应。犹相当也。即永无出 <lb ed="X" n="0671b20"/><lb ed="R129" n="0309b11"/>期意。六根揽六尘。若单取者。单受报。交相著者。受 <lb ed="X" n="0671b21"/><lb ed="R129" n="0309b12"/>交报。无纤毫之谬<note place="inline">義出楞严</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671b22"/><lb ed="R129" n="0309b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671b2201">以是因缘。命终之後。应堕地狱。畜牲。饿鬼。受无量苦。 <lb ed="X" n="0671b23"/><lb ed="R129" n="0309b14"/>如此实为可惊可恐。可怖可惧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671b24"/><lb ed="R129" n="0309b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671b2401">因贪痴为因。十恶业为缘。尽形寿<anchor xml:id="nkr_note_add_0671b2401" n="0671b2401"/><anchor xml:id="beg0671b2401" n="0671b2401"/>已<anchor xml:id="end0671b2401"/>。即受果报。可 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0671c" n="0671c"/> <lb ed="X" n="0671c01"/><lb ed="R129" n="0309b16"/>恐怖处。即三涂也<note place="inline">既有怖畏。应觅皈依处二。一自性涅槃。二无上涅槃</note>。地狱 <lb ed="X" n="0671c02"/><lb ed="R129" n="0309b17"/>是火途<note place="inline">从热得名</note>。畜牲是血途<note place="inline">互相吞啖得名</note>。饿鬼是刀途<note place="inline">刀杖 <lb ed="X" n="0671c03"/><lb ed="R129" n="0309b18"/>驱逼得名。古语云。三涂一报五千劫。出得头来是幾时</note>。此三涂闻之实足骇 <lb ed="X" n="0671c04"/><lb ed="R129" n="0310a01"/>听。故曰可惊。思之实堪寒心。故曰可恐。想之诚应 <lb ed="X" n="0671c05"/><lb ed="R129" n="0310a02"/>发畏。故曰可怖。见之决当消魂。故曰可惧<note place="inline">大经云。如人唯 <lb ed="X" n="0671c06"/><lb ed="R129" n="0310a03"/>有一子。行住坐卧。心常念之。有过。善言诱喩。不加其恶。菩萨亦然。见诸众生若堕三涂。或人天中。心不放 <lb ed="X" n="0671c07"/><lb ed="R129" n="0310a04"/>捨。亦不生嗔</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671c08"/><lb ed="R129" n="0310a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0671c0801">第三厌離者。相与常观生死之中。唯有无常。苦。空。无 <lb ed="X" n="0671c09"/><lb ed="R129" n="0310a06"/>我。不净虚假。如水上泡。速起速灭。往来流转。犹如车 <lb ed="X" n="0671c10"/><lb ed="R129" n="0310a07"/>轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0671c11"/><lb ed="R129" n="0310a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0671c1101"><note place="inline">此厌離秽身也。大经云。厌離之本。是正知见。正见之本是三昧。三昧有本是安稳。安稳有本是远離。远離 <lb ed="X" n="0671c12"/><lb ed="R129" n="0310a09"/>有本。所谓喜心。喜心有本。所谓不悔。不悔有本。所谓持戒。持戒。有本。所谓法雨。应知修行。闻法为本</note> <lb ed="X" n="0671c13"/><lb ed="R129" n="0310a10"/>相与等者。教先以观察智。照知生死。虚幻不实。唯 <lb ed="X" n="0671c14"/><lb ed="R129" n="0310a11"/>有等者。<persName>如来</persName>一代时教。不出无常苦空无我不净。 <lb ed="X" n="0671c15"/><lb ed="R129" n="0310a12"/><note place="inline">即四念处。一观心无常。二观受是苦。三观法无我。四观身不净。此四。正与常乐我净四德相反。又心无常 <lb ed="X" n="0671c16"/><lb ed="R129" n="0310a13"/>者有二。一念念灭。一切有为法。二谓相续法壞。此四亦是十六行观中。观苦四相也。仁王经有四无常偈。 <lb ed="X" n="0671c17"/><lb ed="R129" n="0310a14"/>昔斑足太子。欲登王位。受外道教。应取千王头以祭家神。自登位得九百九十九王头。因少一王。即北行 <lb ed="X" n="0671c18"/><lb ed="R129" n="0310a15"/>万里。遇一王。名善明。白斑足言。愿听一日饭沙门。礼三宝。斑足许之。时普明即依过去七<persName>佛</persName>法。请百法师。 <lb ed="X" n="0671c19"/><lb ed="R129" n="0310a16"/>敷百高座。一日二时讲般若波罗蜜八万偈。第一法师为王说四偈〇初无常理偈。劫火终讫。乾坤洞然。 <lb ed="X" n="0671c20"/><lb ed="R129" n="0310a17"/>须弥巨海。都为<g ref="#CB01926">灰</g>飏。天龙福尽。于中凋丧。二仪尙殒。国有何常〇二说苦理偈。生老病死。轮转无际。事与 <lb ed="X" n="0671c21"/><lb ed="R129" n="0310a18"/>愿违。忧悲为患。欲深祸重。疮疣无外。三界皆苦。国有何赖〇三说空理偈。有本自无。因缘成诸。盛者必衰。 <lb ed="X" n="0671c22"/><lb ed="R129" n="0310b01"/>实者必虚。众生蠢。蠢都如幻居。声响俱空。国土亦如〇四说无我偈。识神无形。假乘四蛇。无明<anchor xml:id="nkr_note_add_0671c2201" n="0671c2201"/><anchor xml:id="beg0671c2201" n="0671c2201"/>宝象<anchor xml:id="end0671c2201"/>。以为 <lb ed="X" n="0671c23"/><lb ed="R129" n="0310b02"/>乐车。形无常主。神无常家。形神尙離。岂有国邪</note>上文总标。下别释。先释无 <lb ed="X" n="0671c24"/><lb ed="R129" n="0310b03"/>常<note place="inline"><persName>如来</persName>等四句。出大经。文殊对<name role="" type="person">纯陀</name>语</note>。前二句。释无常。风击水成泡。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672a" n="0672a"/> <lb ed="X" n="0672a01"/><lb ed="R129" n="0310b04"/>岂能久立<note place="inline">观万法如浮沤不实。净名云。是身如泡不得久立</note>。念念无常。忽 <lb ed="X" n="0672a02"/><lb ed="R129" n="0310b05"/>有忽无。故云速起灭也。二往来二句。释苦空。上喩 <lb ed="X" n="0672a03"/><lb ed="R129" n="0310b06"/>明。下法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a04"/><lb ed="R129" n="0310b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a0401">生。老。病。死。八苦交煎。无时暂息。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a05"/><lb ed="R129" n="0310b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a0501">法合上轮转譬。八苦者。生老病死是四。加求不得。 <lb ed="X" n="0672a06"/><lb ed="R129" n="0310b09"/>爱别離。冤憎会。五阴炽盛成八。如是八种皆言苦 <lb ed="X" n="0672a07"/><lb ed="R129" n="0310b10"/>者。生如活剥牛皮。死如生龟脱壳。馀可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a08"/><lb ed="R129" n="0310b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a0801">众等相与<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a0801" n="0672a0801"/><anchor xml:id="beg0672a0801" n="0672a0801"/>但<anchor xml:id="end0672a0801"/>观自身。从头至足。其中但有三十六物。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a09"/><lb ed="R129" n="0310b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a0901">三释无我不净。与。共也。勉一切行人。观察<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a0901" n="0672a0901"/><anchor xml:id="beg0672a0901" n="0672a0901"/>己<anchor xml:id="end0672a0901"/>身。三 <lb ed="X" n="0672a10"/><lb ed="R129" n="0310b13"/>十六物。总标。下文别列。先观<anchor xml:id="nkr_note_add_0672a1001" n="0672a1001"/><anchor xml:id="beg0672a1001" n="0672a1001"/>己<anchor xml:id="end0672a1001"/>身若何。<persName>佛</persName>言。三事 <lb ed="X" n="0672a11"/><lb ed="R129" n="0310b14"/>和合。得受此身。一父。二母。三中阴。既从三缘生。岂 <lb ed="X" n="0672a12"/><lb ed="R129" n="0310b15"/>洁净常久之物乎。既从缘生。岂实有我乎<note place="inline">然三教皆云无 <lb ed="X" n="0672a13"/><lb ed="R129" n="0310b16"/>我。而義不同。孔子以谦光義说无我。<persName>佛</persName>观五蕴皆空说无我。老子以长而不宰说无我。问。除人身。亦有不 <lb ed="X" n="0672a14"/><lb ed="R129" n="0310b17"/>藉三缘者乎。答。大经云。孔雀。闻雷震声便得有身。靑雀。饮雄雀泪有身。命命鸟。见雄者舞便得身。应云智 <lb ed="X" n="0672a15"/><lb ed="R129" n="0310b18"/>者闻般若法。得生法身</note>。又三十六物分三<note place="inline">谓外次中</note>。先列外十 <lb ed="X" n="0672a16"/><lb ed="R129" n="0311a01"/>二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a17"/><lb ed="R129" n="0311a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a1701"><g ref="#CB00993">发</g>。毛。爪。齿。眵。泪。涕。唾。垢。汚。二便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a18"/><lb ed="R129" n="0311a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a1801">眵<note place="inline">音痴</note>目汁凝也。涕<note place="inline">经作洟字</note>鼻中液也。二便。屎尿也。<g ref="#CB00993">发</g> <lb ed="X" n="0672a19"/><lb ed="R129" n="0311a04"/>等皆不净无我之物。故圣贤皆施与人<note place="inline">如太子出家。因车匿 <lb ed="X" n="0672a20"/><lb ed="R129" n="0311a05"/>请还宫。遂截其<g ref="#CB00993">发</g>。如释于闪婆。为众所摈。欲向异域。请<persName>佛</persName>遗物以为供养。<persName>佛</persName>授以<g ref="#CB00993">发</g>。遂住异域。便得<persName>佛</persName>果</note> <lb ed="X" n="0672a21"/><lb ed="R129" n="0311a06"/>爪。手足甲也<note place="inline">不可尽菩萨。及求善法天子等。皆捨手足甲。华齿菩萨。及六牙象王等。捨 <lb ed="X" n="0672a22"/><lb ed="R129" n="0311a07"/>齿佈施</note>。下次十二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a23"/><lb ed="R129" n="0311a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672a2301">皮。肤。血。肉。筋。脉。骨。髓。肪。膏。脑。膜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672a24"/><lb ed="R129" n="0311a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672a2401">人身筋有九万。脉有八万<note place="inline">淸净藏菩萨。金色天子。金色鹿王等。捨身。皮肤。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672b" n="0672b"/> <lb ed="X" n="0672b01"/><lb ed="R129" n="0311a10"/>法作菩萨。月思天子等。捨血无悔。安稳菩萨。及一切施王等。捨肉及髓等</note>。三中十二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b02"/><lb ed="R129" n="0311a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b0201">脾。肾。心。肺。肝。胆。肠。胃。赤。白痰癊。生。熟二藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b03"/><lb ed="R129" n="0311a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b0301">脾。是土藏。肾。是水藏。肺。是金藏。肝。是木藏。血不行。 <lb ed="X" n="0672b04"/><lb ed="R129" n="0311a13"/>则痰聚胸中。水病也。癊。心病也。善德菩萨。及自远 <lb ed="X" n="0672b05"/><lb ed="R129" n="0311a14"/>離诸恶王等。捨大肠。小肠。肝。脾。肺。肾。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b06"/><lb ed="R129" n="0311a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b0601">如是九孔常流。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b07"/><lb ed="R129" n="0311a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b0701">承上文以结之。双出苦集不净義也。眼。耳。鼻。口。孔 <lb ed="X" n="0672b08"/><lb ed="R129" n="0311a17"/>有七。加水道。壳道成九。其不净可知。常流。应前无 <lb ed="X" n="0672b09"/><lb ed="R129" n="0311a18"/>时暂息意。下引涅槃经证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b10"/><lb ed="R129" n="0311b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b1001">是故经言。此身众苦所集。一切皆是不净。何有智慧 <lb ed="X" n="0672b11"/><lb ed="R129" n="0311b02"/>者。而当乐此身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b12"/><lb ed="R129" n="0311b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b1201">身者积聚義。谓积聚众苦<note place="inline">经云如是身城。诸<persName>佛</persName>弃捨。凡夫味著。是身种子 <lb ed="X" n="0672b13"/><lb ed="R129" n="0311b04"/>精血。究竟不净。诸<persName>佛</persName>所诃。是身不如魔罗耶山。生于栴檀。九孔常流。种种可恶。诸虫共处。亦不能生优钵 <lb ed="X" n="0672b14"/><lb ed="R129" n="0311b05"/>罗华。芬陀利等。心地观云。观自身本性不净。如人厌炭色。设诸方便。以水洗之。经无量时。黑色仍旧。乃至 <lb ed="X" n="0672b15"/><lb ed="R129" n="0311b06"/>炭尽。终无所益。我身亦尔。有漏不净。洗尽海水。亦复无益。老子云。吾有大患。为我有身。无身何患。肇公云。 <lb ed="X" n="0672b16"/><lb ed="R129" n="0311b07"/>约天地为高下。约日月为东西。约身为彼此。约心为是非。总是有为法耳</note>。何字。本经作 <lb ed="X" n="0672b17"/><lb ed="R129" n="0311b08"/>谁。责辞也。智慧与烦恼相反。故于此身。不生好乐 <lb ed="X" n="0672b18"/><lb ed="R129" n="0311b09"/><note place="inline">涅槃经。梵志问身与烦恼孰先。答。身及烦恼。俱无先後。然亦要因烦恼而得有身。终不因身而有烦恼。又 <lb ed="X" n="0672b19"/><lb ed="R129" n="0311b10"/>云。菩萨自观身如病如疮。如痈如怨。如箭入体。是大火聚。是一切善恶根本。虽复不净。犹故视养。为善法 <lb ed="X" n="0672b20"/><lb ed="R129" n="0311b11"/>故。为于涅槃。不为生死。乃至为法轮王。不为转轮王。若不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0672001" n="0672001"/>〔获〕身。命则不全。不得受持读诵。为他廣说。思惟 <lb ed="X" n="0672b21"/><lb ed="R129" n="0311b12"/>其義故。如渡者获筏。陆人获马。田夫获粪。寒人获火。癫者获毒药耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b22"/><lb ed="R129" n="0311b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672b2201">生死既有如此种种恶法。甚可患厌。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672b23"/><lb ed="R129" n="0311b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672b2301">结<note place="inline">问如何得脱離生死。答。德山云。汝但无事于心。无心于事。自然虚而灵。空而妙。何患生死关不彻乎。 <lb ed="X" n="0672b24"/><lb ed="R129" n="0311b15"/>须知生死中有不生死者在。昔<name role="" type="person">商那和修</name>问毱多曰。汝生幾耶。答。我年十七。曰。汝身十七。性十七耶。答师。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0672c" n="0672c"/> <lb ed="X" n="0672c01"/><lb ed="R129" n="0311b16"/><g ref="#CB00993">发</g><anchor xml:id="nkr_note_add_0672c0101" n="0672c0101"/><anchor xml:id="beg0672c0101" n="0672c0101"/>已<anchor xml:id="end0672c0101"/>白。为<g ref="#CB00993">发</g>白。心白耶。答。我但<g ref="#CB00993">发</g>白。非心白也。毱多曰。我身十七。非性十七也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c02"/><lb ed="R129" n="0311b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c0201">第四发菩提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c03"/><lb ed="R129" n="0311b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c0301">因惭恐厌離等。故发菩提心。当捨不净幻身。乐求 <lb ed="X" n="0672c04"/><lb ed="R129" n="0312a01"/>淸净法身也<note place="inline">大经迦葉赞<persName>佛</persName>云。发心毕竟二不别。如是二心先心难。自未得度先度他。 <lb ed="X" n="0672c05"/><lb ed="R129" n="0312a02"/>是故我礼初发心</note>。夫菩提心。以智悲愿三为体。有五位。一。 <lb ed="X" n="0672c06"/><lb ed="R129" n="0312a03"/>发心菩提<note place="inline">十信</note>。二。伏心菩提<note place="inline">三贤</note>。三。明心菩提<note place="inline">前七地</note>。四。 <lb ed="X" n="0672c07"/><lb ed="R129" n="0312a04"/>出到菩提<note place="inline">後三地</note>。五无上菩提<note place="inline"><persName>佛</persName>果</note>。者字。叠前标文言。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c08"/><lb ed="R129" n="0312a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c0801">经言。当乐<persName>佛</persName>身。<persName>佛</persName>身者。即法身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c09"/><lb ed="R129" n="0312a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c0901">梵语修多罗。此云契经。经通教理。教能契理。理能 <lb ed="X" n="0672c10"/><lb ed="R129" n="0312a07"/>契機。故名契经。取涅槃经当乐句。立发心章张本。 <lb ed="X" n="0672c11"/><lb ed="R129" n="0312a08"/>乐。愿也。求也。欲求<persName>佛</persName>真法身。应发菩提心。及廣大 <lb ed="X" n="0672c12"/><lb ed="R129" n="0312a09"/>行愿。以无量智慧。修无量法门。始得生故<note place="inline">大经云。<persName>如来</persName>身 <lb ed="X" n="0672c13"/><lb ed="R129" n="0312a10"/>者。是常住身。不可壞身。金刚之身。非杂食身。即是法身。无量亿劫。坚牢难壞。非人天身。非恐怖身。心地观 <lb ed="X" n="0672c14"/><lb ed="R129" n="0312a11"/>文殊问<persName>佛</persName>。心无形相。亦无住处。凡夫行者。最初发心。依何等处。观何等相。<persName>佛</persName>言。凡夫所观菩提心相。犹如 <lb ed="X" n="0672c15"/><lb ed="R129" n="0312a12"/>淸净圆满月轮。于胸臆上明朗而住。若欲速得不退转者。在空寂室。端身正念。结金刚<anchor xml:id="nkr_note_add_0672c1501" n="0672c1501"/><anchor xml:id="beg0672c1501" n="0672c1501"/>缚<anchor xml:id="end0672c1501"/>印。冥目观察臆 <lb ed="X" n="0672c16"/><lb ed="R129" n="0312a13"/>中明月。作是思惟。是满月轮五十由旬。无垢明净。内外澄澈。最极淸凉。月即是心。心即是月。尘翳无染。妄 <lb ed="X" n="0672c17"/><lb ed="R129" n="0312a14"/>想不生。自然身心淸净。大菩提心。坚固不退。详如经说</note>。下明法身生处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c18"/><lb ed="R129" n="0312a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c1801">从无量功德智慧生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c19"/><lb ed="R129" n="0312a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c1901">此句是总。下去是别。大经文殊云。如是光明。名为 <lb ed="X" n="0672c20"/><lb ed="R129" n="0312a17"/>智慧。智慧者。即是常住。常住之法。无有因缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c21"/><lb ed="R129" n="0312a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0672c2101">从六波罗蜜生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0672c22"/><lb ed="R129" n="0312b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0672c2201">六。即施。戒。忍。进。禅。智。波罗蜜。此云彼岸到。修此六 <lb ed="X" n="0672c23"/><lb ed="R129" n="0312b02"/>法。度悭贪等河。到涅槃彼岸也。到<anchor xml:id="nkr_note_add_0672c2301" n="0672c2301"/><anchor xml:id="beg0672c2301" n="0672c2301"/>已<anchor xml:id="end0672c2301"/>。不唯法身生。 <lb ed="X" n="0672c24"/><lb ed="R129" n="0312b03"/>报身亦生也。後仿此。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673a" n="0673a"/> <lb ed="X" n="0673a01"/><lb ed="R129" n="0312b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0101">从慈悲喜捨生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a02"/><lb ed="R129" n="0312b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0201">即四无量心也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0673a0201" n="0673a0201"/><anchor xml:id="beg0673a0201" n="0673a0201"/>已<anchor xml:id="end0673a0201"/>上俱名正道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a03"/><lb ed="R129" n="0312b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0301">从三十七助菩提法生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a04"/><lb ed="R129" n="0312b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0401">三十七助道品。即四念处。四正勤。四如意足。五根。 <lb ed="X" n="0673a05"/><lb ed="R129" n="0312b08"/>五力。七觉支。八正道。註现後二卷障学文中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a06"/><lb ed="R129" n="0312b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a0601">从如是等种种功德智慧。生<persName>如来</persName>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a07"/><lb ed="R129" n="0312b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a0701">结上文。六四正。三十七助法。种种功德。是反前种 <lb ed="X" n="0673a08"/><lb ed="R129" n="0312b11"/>种恶法句。合上无量功德语<note place="inline">大经二云。世间知字不知義。何等为義。无 <lb ed="X" n="0673a09"/><lb ed="R129" n="0312b12"/>我者。名为生死。我者。名为<persName>如来</persName></note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a10"/><lb ed="R129" n="0312b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673a1001">欲得此身者。当发菩提心求一切种智。常乐我净。萨 <lb ed="X" n="0673a11"/><lb ed="R129" n="0312b14"/>婆若果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673a12"/><lb ed="R129" n="0312b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673a1201">前发心为因。得<persName>如来</persName>身是果。果身非菩提智等决 <lb ed="X" n="0673a13"/><lb ed="R129" n="0312b16"/>不能生。故劝当发。智有三种。内法内名。外法外名。 <lb ed="X" n="0673a14"/><lb ed="R129" n="0312b17"/>能知能解者。名一切智<note place="inline">即二乘智</note>。能用诸<persName>佛</persName>一切道法。 <lb ed="X" n="0673a15"/><lb ed="R129" n="0312b18"/>发起众生一切善种差别。分别无谬者。名道种智。 <lb ed="X" n="0673a16"/><lb ed="R129" n="0313a01"/><note place="inline">即菩萨智</note>能知一切道。知一切种。名一切种智<note place="inline">即<persName>佛</persName>果智</note>。常 <lb ed="X" n="0673a17"/><lb ed="R129" n="0313a02"/>乐我净。涅槃四德。常者。即真常之体。不迁不变。万 <lb ed="X" n="0673a18"/><lb ed="R129" n="0313a03"/>古恒如。非对断言常也。乐者。安稳。寂灭。離二生死。 <lb ed="X" n="0673a19"/><lb ed="R129" n="0313a04"/>苦乐双融。非对苦言乐也。我者。主宰義。具八自在。 <lb ed="X" n="0673a20"/><lb ed="R129" n="0313a05"/>得大安乐。即我无我不二之真我。非凡夫外道邪 <lb ed="X" n="0673a21"/><lb ed="R129" n="0313a06"/>妄等我也。净者。三业淸净。三惑永断。如大圆镜。了 <lb ed="X" n="0673a22"/><lb ed="R129" n="0313a07"/>无纤翳。非对染言净也<note place="inline">大经云。世间知字不知義。何等为義。我无我现前。夫 <lb ed="X" n="0673a23"/><lb ed="R129" n="0313a08"/>无常者。声闻缘觉常者。<persName>如来</persName>法身。苦者。一切外道。乐者。即是涅槃。不净者。即有为法。净者。<persName>佛</persName>菩萨所有正 <lb ed="X" n="0673a24"/><lb ed="R129" n="0313a09"/>法。是名不顚倒。远離四倒者。唯此常。乐。我。净。又常等四德。是勝三修。较前第三厌離章。苦。无常。无我。是劣</note>。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673b" n="0673b"/> <lb ed="X" n="0673b01"/><lb ed="R129" n="0313a10"/><note place="inline">三修。涅槃以勝三斥劣三。断奠声闻。入秘密藏。亦如法花。断奠声闻。咸趣一实</note>萨婆若多。 <lb ed="X" n="0673b02"/><lb ed="R129" n="0313a11"/>秦言一切智相。因名般若。果名萨婆<note place="inline">大品云。此是声闻辟支<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0673b03"/><lb ed="R129" n="0313a12"/>智。非<persName>佛</persName>菩萨智。據果字。即一切种智。亦无妨也。报恩经云。菩萨发菩提心。修行。渐得无上菩提。不发。终不 <lb ed="X" n="0673b04"/><lb ed="R129" n="0313a13"/>能得</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b05"/><lb ed="R129" n="0313a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b0501">净<persName>佛</persName>国土。成就众生。于身命财。无所吝惜<note place="inline">吝。吝同</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b06"/><lb ed="R129" n="0313a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b0601">首句。上求<persName>佛</persName>果。次句。下化众生。由内证种智则心 <lb ed="X" n="0673b07"/><lb ed="R129" n="0313a16"/>净。心净。即<persName>佛</persName>土净也。至此。则依正无碍六。依中现 <lb ed="X" n="0673b08"/><lb ed="R129" n="0313a17"/>依。正中现正。正中现依。依中现正。依中现依正。正 <lb ed="X" n="0673b09"/><lb ed="R129" n="0313a18"/>中现依正。如斯自利。由前利他成就众生而成。于 <lb ed="X" n="0673b10"/><lb ed="R129" n="0313b01"/>身二句。出大经。引以作结。谓此上求下化。应以施 <lb ed="X" n="0673b11"/><lb ed="R129" n="0313b02"/>度居先。内之身命不怜惜。外之财宝。不悭吝也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b12"/><lb ed="R129" n="0313b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b1201">第五冤亲平等者。于一切众生。起慈悲心。无彼我相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b13"/><lb ed="R129" n="0313b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b1301">五。心離分别。申明前章妙行耳。怨。是怨仇<note place="inline">能害身命者</note>。 <lb ed="X" n="0673b14"/><lb ed="R129" n="0313b05"/>亲。是亲爱<note place="inline">能卫我身心者</note>。一体同观。不起憎爱。是为平等。 <lb ed="X" n="0673b15"/><lb ed="R129" n="0313b06"/><note place="inline">圆觉云。观彼冤家。如<anchor xml:id="nkr_note_add_0673b1501" n="0673b1501"/><anchor xml:id="beg0673b1501" n="0673b1501"/>己<anchor xml:id="end0673b1501"/>父母。祖师云。至道无难。唯嫌拣择。但莫憎爱。洞然明白。报恩经云。达多恶心不息。 <lb ed="X" n="0673b16"/><lb ed="R129" n="0313b07"/>养利指爪甲。下藏毒药<anchor xml:id="nkr_note_add_0673b1601" n="0673b1601"/><anchor xml:id="beg0673b1601" n="0673b1601"/>掐<anchor xml:id="end0673b1601"/>足。药化为甘露。竟无所为。又排山下石。断<persName>佛</persName>命根。止伤<persName>佛</persName>足。<persName>佛</persName>慈悲心。冤亲平 <lb ed="X" n="0673b17"/><lb ed="R129" n="0313b08"/>等</note><persName>如来</persName>终不于众生计有恩。计则破于平等。由平 <lb ed="X" n="0673b18"/><lb ed="R129" n="0313b09"/>等。故无彼我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b19"/><lb ed="R129" n="0313b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673b1901">何以故尔。若见怨异于亲。即是分别。以分别故。起诸 <lb ed="X" n="0673b20"/><lb ed="R129" n="0313b11"/>相著。相著因缘。生诸烦恼。烦恼因缘。造诸恶业。恶业 <lb ed="X" n="0673b21"/><lb ed="R129" n="0313b12"/>因缘。故得苦果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673b22"/><lb ed="R129" n="0313b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673b2201">征。何以必须无彼我相耶。若见下。出过。异。二也。分 <lb ed="X" n="0673b23"/><lb ed="R129" n="0313b14"/>别。拣别是亲非亲也。相著。谓著彼此之相也。由异 <lb ed="X" n="0673b24"/><lb ed="R129" n="0313b15"/>则不一。故分别。由分别。故著彼我冤亲之相。因缘 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0673c" n="0673c"/> <lb ed="X" n="0673c01"/><lb ed="R129" n="0313b16"/>者。内心分别以因。外境人我冤亲为缘。生憎爱烦 <lb ed="X" n="0673c02"/><lb ed="R129" n="0313b17"/>恼。又烦恼为因。起诸恶逆业用为缘。所以招致三 <lb ed="X" n="0673c03"/><lb ed="R129" n="0313b18"/>途苦报之果耳。起念分别。是生死根源<note place="inline">先德云。瞥起是病。不 <lb ed="X" n="0673c04"/><lb ed="R129" n="0314a01"/>续是药。不怕念起。唯恐觉迟。觉即是<persName>佛</persName>。大慧云。<persName>佛</persName>者觉也。为常觉故。谓之大觉。亦谓之觉王。皆从凡夫中 <lb ed="X" n="0673c05"/><lb ed="R129" n="0314a02"/>做得出来。彼既丈夫。我寧不尔。若多相著。应念<persName>佛</persName>。偈云。心不妄取过去法。亦不贪著未来事。不于现在有 <lb ed="X" n="0673c06"/><lb ed="R129" n="0314a03"/>所住。了达三世悉空寂</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c07"/><lb ed="R129" n="0314a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c0701">第六念报<persName>佛</persName>恩者。<persName>如来</persName>往昔无量劫中。捨头目髓脑。 <lb ed="X" n="0673c08"/><lb ed="R129" n="0314a05"/>肢节手足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c09"/><lb ed="R129" n="0314a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c0901">六。证觉报恩。擧<persName>佛</persName>旷劫檀度二。先施内财。捨。施也。 <lb ed="X" n="0673c10"/><lb ed="R129" n="0314a07"/><note place="inline">冠下文</note>先要知恩然後报恩。知恩。自发菩提心。报恩。 <lb ed="X" n="0673c11"/><lb ed="R129" n="0314a08"/>教一切众生发心。髓。骨中脂也。脑。头中脂也<note place="inline">昔大光明 <lb ed="X" n="0673c12"/><lb ed="R129" n="0314a09"/>王捨头与婆罗门。语云。我以慈心愍汝。不逆汝意以头施汝。令我来世得智慧头。勝上身菩萨及宝髻天 <lb ed="X" n="0673c13"/><lb ed="R129" n="0314a10"/>子。捨顶上宝天冠。幷剥头皮与人。爱作菩萨及<name role="" type="person">月光王</name>等捨眼。安稳菩萨等捨肉及髓。法自在菩萨等。捨 <lb ed="X" n="0673c14"/><lb ed="R129" n="0314a11"/>身肢节。一切大小。坚精进菩萨。捨手足指。不可尽菩萨等。捨手足甲。乃至智勝菩萨及迦尸王等。破胸出 <lb ed="X" n="0673c15"/><lb ed="R129" n="0314a12"/>心。施于众生。<name role="" type="person">常精进菩萨</name>及坚意王等。捨手。至无怨菩萨。及勝去天子等。刵耳劓鼻施人。如是等不可枚 <lb ed="X" n="0673c16"/><lb ed="R129" n="0314a13"/>擧。观者应信受</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c17"/><lb ed="R129" n="0314a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c1701">国城妻子。象马七珍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c18"/><lb ed="R129" n="0314a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c1801">二。明外财施人<note place="inline">大经善见王太子。思惟正法得辟支<persName>佛</persName>。父王即捨国位。如弃涕唾。出 <lb ed="X" n="0673c19"/><lb ed="R129" n="0314a16"/>家修道。得大势至菩萨及勝功德月天子等。捨四天下大地。及一切莊严与人。况一国一城乎。不退菩萨 <lb ed="X" n="0673c20"/><lb ed="R129" n="0314a17"/>及莊严王等。捨妻子等与贫乏人</note>。至爱莫过<anchor xml:id="nkr_note_add_0673c2001" n="0673c2001"/><anchor xml:id="beg0673c2001" n="0673c2001"/>己<anchor xml:id="end0673c2001"/>身。尙施与人。况妻 <lb ed="X" n="0673c21"/><lb ed="R129" n="0314a18"/>子乎。国城尙捨。况七珍乎。七珍尙捨。况象马乎。其 <lb ed="X" n="0673c22"/><lb ed="R129" n="0314b01"/>细微不必言矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c23"/><lb ed="R129" n="0314b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0673c2301">为我等故。修诸苦行。<note place="inline">出大经二卷中</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0673c24"/><lb ed="R129" n="0314b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0673c2401">为。以也<note place="inline">如迦毘王等。捨身与贫穷苦恼众生。作给使侍者等。大悲菩萨及善眼天子等。入于 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674a" n="0674a"/> <lb ed="X" n="0674a01"/><lb ed="R129" n="0314b04"/>地狱。救苦众生。所以修此行者。断我法。显真中也。<persName>如来</persName>为众生故。修此诸行耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674a02"/><lb ed="R129" n="0314b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a0201">此恩此德。实难酬报<note place="inline">古语云。人但见父母生身。不知承<persName>佛</persName>恩力。多劫作忘恩背義人</note>。 <lb ed="X" n="0674a03"/><lb ed="R129" n="0314b06"/>是故经言。若以顶戴。两肩荷负。于恒沙劫亦不能报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674a04"/><lb ed="R129" n="0314b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674a0401">承。上难报之故。引法花经证。荷。任在肩。负。任在背。 <lb ed="X" n="0674a05"/><lb ed="R129" n="0314b08"/>谓便使立地成<persName>佛</persName>。一肩担荷。作<persName>佛</persName>长子。亦不能报 <lb ed="X" n="0674a06"/><lb ed="R129" n="0314b09"/>万分之一<note place="inline">先德云。便就今日成<persName>佛</persName>去。乐邦教主<anchor xml:id="nkr_note_add_0674a0601" n="0674a0601"/><anchor xml:id="beg0674a0601" n="0674a0601"/>已<anchor xml:id="end0674a0601"/>嫌迟。其是之谓乎</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674a07"/><lb ed="R129" n="0314b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a0701">我等欲报如是恩者。当于此世勇猛精进。捍劳忍苦。 <lb ed="X" n="0674a08"/><lb ed="R129" n="0314b11"/>不惜身命。建立三宝。弘通大乘。廣化众生。同入正觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674a09"/><lb ed="R129" n="0314b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674a0901">此示酬报之法也。如是。叠指<anchor xml:id="nkr_note_add_0674a0901" n="0674a0901"/><anchor xml:id="beg0674a0901" n="0674a0901"/>已<anchor xml:id="end0674a0901"/>上恩言。恩望義说。 <lb ed="X" n="0674a10"/><lb ed="R129" n="0314b13"/>如<persName>佛</persName>与父皆曰恩。君与师皆曰義。恩有二。一。等度 <lb ed="X" n="0674a11"/><lb ed="R129" n="0314b14"/>之恩。二。令人成<persName>佛</persName>之恩。直欲一生答尽。故云当于 <lb ed="X" n="0674a12"/><lb ed="R129" n="0314b15"/>此世。必抖擞尘劳。不许烦恼乱心。一心向往。故云 <lb ed="X" n="0674a13"/><lb ed="R129" n="0314b16"/>精进<note place="inline">離诸懈怠。摒除放逸</note>。果敢直前。故云勇猛。不避懒偷安。 <lb ed="X" n="0674a14"/><lb ed="R129" n="0314b17"/>故云捍劳。不求安乐。故云忍苦<note place="inline">求妙王菩萨及速行大王等。受一切 <lb ed="X" n="0674a15"/><lb ed="R129" n="0314b18"/>苦恼。萨陀波仑菩萨及金坚王等。为求法故。卖身刳肉。破骨出髓。精进菩萨为求法故。入大火坑等。皆不 <lb ed="X" n="0674a16"/><lb ed="R129" n="0315a01"/>惜身命样子也。<persName>佛</persName>常出南洲。以三事勝故。一能断婬。二释念力。三能精进。三事尙勝诸天。况北洲乎。若三 <lb ed="X" n="0674a17"/><lb ed="R129" n="0315a02"/>宝将颓。当忘身忘命。忍苦建立之。大乘妙法。有欲遏绝而不行者。当精进勇猛。捍劳而弘通之。若此苦行。 <lb ed="X" n="0674a18"/><lb ed="R129" n="0315a03"/>不为自求。正为廣化群生。共至宝所。庶幾酬<persName>佛</persName>恩万分之一也</note>。捨字。一章大旨。象 <lb ed="X" n="0674a19"/><lb ed="R129" n="0315a04"/>马七珍等。是资生施。捨头目。乃至精进忍苦等。是 <lb ed="X" n="0674a20"/><lb ed="R129" n="0315a05"/>无畏施。弘大乘化生成<persName>佛</persName>。是法施<note place="inline">阿含经云。<persName>如来</persName>出世。必为五事。 <lb ed="X" n="0674a21"/><lb ed="R129" n="0315a06"/>一。为转法轮利生。二。为度多生父母。报其恩故。三为无信人。立信地故。四。未发菩萨意者。令发意故。五。授 <lb ed="X" n="0674a22"/><lb ed="R129" n="0315a07"/>当<persName>佛</persName>记故。为此五事。故出世也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674a23"/><lb ed="R129" n="0315a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674a2301">第七观罪性空者。罪无自性<note place="inline">南藏加无有实相句。今从北</note>从因缘 <lb ed="X" n="0674a24"/><lb ed="R129" n="0315a09"/>生。顚倒而有。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674b" n="0674b"/> <lb ed="X" n="0674b01"/><lb ed="R129" n="0315a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674b0101">七观罪性本空。如热水即寒冰。业累即解脱故<note place="inline">大经 <lb ed="X" n="0674b02"/><lb ed="R129" n="0315a11"/>云。诸法本无有性。如人有笔。纸墨。和合成字。而纸中本无有字。以本无故。假缘而成。若本有者。何须众缘。 <lb ed="X" n="0674b03"/><lb ed="R129" n="0315a12"/>亦如靑黄合成绿色。当知靑黄本无绿性。若本有者。何须合成。亦如众生因食得命。食中实无有命。若本 <lb ed="X" n="0674b04"/><lb ed="R129" n="0315a13"/>有命。未食之时。食应有命。故心地观云。复具四德。住阿兰若。持戒淸净。莊严自身。一。观察自无本性。伏断 <lb ed="X" n="0674b05"/><lb ed="R129" n="0315a14"/>二执。证无我故。二。他身亦无本性。于冤亲所。離憎爱故。三。身心快乐。心心所法。无分别故。四。得平等智。生 <lb ed="X" n="0674b06"/><lb ed="R129" n="0315a15"/>死涅槃。无差别故</note>。从因下。出无性之故。妄识为内因。幻境 <lb ed="X" n="0674b07"/><lb ed="R129" n="0315a16"/>为外缘。故有心见想三顚倒。由三倒故造多罪业。 <lb ed="X" n="0674b08"/><lb ed="R129" n="0315a17"/>此顚倒句。明生有之故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674b09"/><lb ed="R129" n="0315a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674b0901">既从因缘而生。则可从因缘而灭。从因缘而生者。狎 <lb ed="X" n="0674b10"/><lb ed="R129" n="0315b01"/>近恶友造作无端。从因缘而灭者。即是今日洗心忏 <lb ed="X" n="0674b11"/><lb ed="R129" n="0315b02"/>悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674b12"/><lb ed="R129" n="0315b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674b1201">首二句。承上生有。以生灭字显罪性空。罪既从缘。 <lb ed="X" n="0674b13"/><lb ed="R129" n="0315b04"/>生本无生。因缘别離。灭实非灭。生灭双空。生与有 <lb ed="X" n="0674b14"/><lb ed="R129" n="0315b05"/>亦空。故云无性。後四句。承上生灭。出灭生之相。前 <lb ed="X" n="0674b15"/><lb ed="R129" n="0315b06"/>二句。造罪之由。後二句。灭罪之相。由自心贪等为 <lb ed="X" n="0674b16"/><lb ed="R129" n="0315b07"/>创因。外狎恶友为助缘。无端造作也<note place="inline">无端有三。一不正義。因内 <lb ed="X" n="0674b17"/><lb ed="R129" n="0315b08"/>多邪见。外逼邪友。造诸不端之罪。二。无端不作。言罪之多。甚者八万四千尘劳门悉开。三无端。由无故从 <lb ed="X" n="0674b18"/><lb ed="R129" n="0315b09"/>无端处。以巧邪恶知见。寻求罪衅耳</note>。洗心。则心垢自除。是净因。向诸 <lb ed="X" n="0674b19"/><lb ed="R129" n="0315b10"/>圣忏悔。仗三宝力灭罪。为助缘。因缘二字具三观。 <lb ed="X" n="0674b20"/><lb ed="R129" n="0315b11"/>中论云。因缘所生法。我说即是空。一名为假名。亦 <lb ed="X" n="0674b21"/><lb ed="R129" n="0315b12"/>名中道義。用此三观为洗心之妙药。承诸圣慈悲 <lb ed="X" n="0674b22"/><lb ed="R129" n="0315b13"/>之水。以祛自心重垢耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674b23"/><lb ed="R129" n="0315b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674b2301">是故经言。此罪性。不在内。不在外。不在中间。故知此 <lb ed="X" n="0674b24"/><lb ed="R129" n="0315b15"/>罪从本是空。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0674c" n="0674c"/> <lb ed="X" n="0674c01"/><lb ed="R129" n="0315b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c0101">引净名经。显罪性本空。良以心为罪福之本。心空 <lb ed="X" n="0674c02"/><lb ed="R129" n="0315b17"/>故。罪性亦空也<note place="inline">未曾有经。<name role="" type="person">妙吉祥</name>菩萨。见人造杀业。因转问<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>言。汝从何心而起 <lb ed="X" n="0674c03"/><lb ed="R129" n="0315b18"/>业相。若现在心。现在心不住。过未可知。由心无所住。不在内外中间。心无色相。非靑黄赤白。心无边际。无 <lb ed="X" n="0674c04"/><lb ed="R129" n="0316a01"/>限量。无取捨。非善恶。无动转。非生灭。若虚空无障碍。非染净。離一切相故。因悟罪性本空。亦不生怖畏之 <lb ed="X" n="0674c05"/><lb ed="R129" n="0316a02"/>想。心地观兰若品。我法二执及罪相。于三世中不可得。自身他身无有二。一切诸法亦如是</note>。故 <lb ed="X" n="0674c06"/><lb ed="R129" n="0316a03"/>知二句。结成罪性本空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c07"/><lb ed="R129" n="0316a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c0701">生如是等七种心<anchor xml:id="nkr_note_add_0674c0701" n="0674c0701"/><anchor xml:id="beg0674c0701" n="0674c0701"/>已<anchor xml:id="end0674c0701"/>。缘想十方诸<persName>佛</persName>贤圣。擎拳合掌。 <lb ed="X" n="0674c08"/><lb ed="R129" n="0316a05"/>披陈至到。惭愧改革。舒历<note place="inline">历。时本作沥。非</note>心肝。洗荡肠胃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c09"/><lb ed="R129" n="0316a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c0901">先结前。缘想下。示忏悔法。在三业虔诚。缘想。是意 <lb ed="X" n="0674c10"/><lb ed="R129" n="0316a07"/>业<note place="inline">表<persName>佛</persName>有他心通</note>。擎拳等。身业<note place="inline">表<persName>佛</persName>有天眼通</note>。发言忏悔。是口业。 <lb ed="X" n="0674c11"/><lb ed="R129" n="0316a08"/><note place="inline">表<persName>佛</persName>有天耳通</note>又缘想。则一心三观圆成。一体三身齐现。 <lb ed="X" n="0674c12"/><lb ed="R129" n="0316a09"/>一心三智普照。披露至祷是垢皆陈也。改。是更恶 <lb ed="X" n="0674c13"/><lb ed="R129" n="0316a10"/>为善義。革。是革去宿恶義。舒是发露義<note place="inline">即不覆藏</note>。历。从 <lb ed="X" n="0674c14"/><lb ed="R129" n="0316a11"/>前罪过。一一自陈也。荡。是涤去的意思<note place="inline">舒历二句廣前洗心 <lb ed="X" n="0674c15"/><lb ed="R129" n="0316a12"/>句。宗镜云。洗濯身心。淸净无馀。毫无邪念。乃为真忏。罪相自空。若不洗心求忏。自欺欺人。安能灭罪</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c16"/><lb ed="R129" n="0316a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c1601">如此忏悔。亦何罪而不灭。亦何福而不生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c17"/><lb ed="R129" n="0316a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c1701">承能忏作结。罪灭。自離生死苦。福生。得趋涅槃乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c18"/><lb ed="R129" n="0316a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c1801">若复不尔。悠悠缓纵。情虑躁动。徒自劳形。于事何益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c19"/><lb ed="R129" n="0316a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c1901">复。又也。责辞。不尔。言不能三业精诚。洗心而忏也。 <lb ed="X" n="0674c20"/><lb ed="R129" n="0316a17"/>悠悠。怠惰貌。缓则不能急急于心。纵则仍落恣恃 <lb ed="X" n="0674c21"/><lb ed="R129" n="0316a18"/>窠臼。躁动。则不澄静。安能涤烦恼垢乎。既不能如 <lb ed="X" n="0674c22"/><lb ed="R129" n="0316b01"/>法忏。则空自劳身。灭罪事胡益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c23"/><lb ed="R129" n="0316b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0674c2301">且复人命无常。喩如转烛。一息不还。便同<g ref="#CB01926">灰</g>壤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0674c24"/><lb ed="R129" n="0316b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0674c2401">此以无常迅速励之也。转<note place="inline">去声</note>。变也。灯烛本明。息之 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675a" n="0675a"/> <lb ed="X" n="0675a01"/><lb ed="R129" n="0316b04"/>则变明成暗。光不还来。如人不过一口气而<anchor xml:id="nkr_note_add_0675a0101" n="0675a0101"/><anchor xml:id="beg0675a0101" n="0675a0101"/>已<anchor xml:id="end0675a0101"/>。气 <lb ed="X" n="0675a02"/><lb ed="R129" n="0316b05"/>绝神逝。便同冷<g ref="#CB01926">灰</g>旧壤。岂复随识妄动哉。无常有 <lb ed="X" n="0675a03"/><lb ed="R129" n="0316b06"/>三義。一纔生即死。二比上三界。时分极促。三念念 <lb ed="X" n="0675a04"/><lb ed="R129" n="0316b07"/>迁谢。即生即灭故。一息。法喩双明。约喩。灭烛。光不 <lb ed="X" n="0675a05"/><lb ed="R129" n="0316b08"/>还明。约法。气绝。即同<g ref="#CB01926">灰</g>壤<note place="inline">正法念经云。有于胎脏中死。有生<anchor xml:id="nkr_note_add_0675a0501" n="0675a0501"/><anchor xml:id="beg0675a0501" n="0675a0501"/>已<anchor xml:id="end0675a0501"/>命终。有能 <lb ed="X" n="0675a06"/><lb ed="R129" n="0316b09"/>行能走。皆归于死。方等经问。云何命终时。得见于诸<persName>佛</persName>。闻说淸净法。不受于苦恼。答。他有所求令满足。信 <lb ed="X" n="0675a07"/><lb ed="R129" n="0316b10"/>解深法捨严具。三宝福田勤供养。临命终时见诸<persName>佛</persName></note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a08"/><lb ed="R129" n="0316b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a0801">三涂苦报。即身膺受。不可以钱财宝货。嘱讬求脱。杳 <lb ed="X" n="0675a09"/><lb ed="R129" n="0316b12"/>杳冥冥。恩赦无期。独婴此苦。无代受者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a10"/><lb ed="R129" n="0316b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a1001">膺。当也。亲也。阳网疏漏。贿嘱可脱。阴<g ref="#CB05321">罟</g>细密。多赂 <lb ed="X" n="0675a11"/><lb ed="R129" n="0316b14"/>难逃。故云不可以钱等。三涂渺漠。受苦年长。故云 <lb ed="X" n="0675a12"/><lb ed="R129" n="0316b15"/>杳冥等。恩。悲心<g ref="#CB15072">拔</g>苦也。赦。宽宥也。婴。受也。自作自 <lb ed="X" n="0675a13"/><lb ed="R129" n="0316b16"/>受。影响相符。父子至亲。岂能相代<note place="inline">大经云。如人为王嗔。能以软语 <lb ed="X" n="0675a14"/><lb ed="R129" n="0316b17"/>贡上财宝。便可得脱。死王不尔。虽以软语钱财珍宝贡之。亦不得脱。况三涂极苦乎</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a15"/><lb ed="R129" n="0316b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a1501">莫言我今生中无有此罪。所以不能恳祷忏悔。经中 <lb ed="X" n="0675a16"/><lb ed="R129" n="0317a01"/>谓言。凡夫之人。擧足动步。无非是罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a17"/><lb ed="R129" n="0317a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a1701">先<g ref="#CB15081">策</g>发自恃之流。如云我生无罪。何须忏悔。次引 <lb ed="X" n="0675a18"/><lb ed="R129" n="0317a03"/>经证成<note place="inline">大经云。擧足动步。不依律行。安得无罪。譬如二手相拍。声出其中。又云。见修善者。名 <lb ed="X" n="0675a19"/><lb ed="R129" n="0317a04"/>见天人。行恶者。名见地狱。何以故。定受报故。不特今生有罪。过去之罪尤多。故下云云</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a20"/><lb ed="R129" n="0317a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a2001">又复过去生中。皆悉成就无量恶业。追逐行者。如影 <lb ed="X" n="0675a21"/><lb ed="R129" n="0317a06"/>随形。若不忏悔。罪恶日深。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a22"/><lb ed="R129" n="0317a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675a2201">语云万般将不去。唯有业随身。其恶业追行者意 <lb ed="X" n="0675a23"/><lb ed="R129" n="0317a08"/>乎。如影随形。言不相離也<note place="inline">日深句。生二卷中日深日厚偈文</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675a24"/><lb ed="R129" n="0317a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675a2401">故知包藏瑕疵。<persName>佛</persName>不许可。说悔先罪。净名所尙。故使 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675b" n="0675b"/> <lb ed="X" n="0675b01"/><lb ed="R129" n="0317a10"/>长沦苦海。实由隐覆。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675b02"/><lb ed="R129" n="0317a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b0201">故字承上不忏罪恶日深来。包藏。包含覆藏也。瑕 <lb ed="X" n="0675b03"/><lb ed="R129" n="0317a12"/>疵。譬隐显二过。瑕。玉之内病也。譬隐过。天眼所见。 <lb ed="X" n="0675b04"/><lb ed="R129" n="0317a13"/>疵。黑类也。譬显过。肉眼共见。法花云。护惜瑕疵<note place="inline">是小 <lb ed="X" n="0675b05"/><lb ed="R129" n="0317a14"/>智</note>维摩云。不著<persName>佛</persName>求。不著法求。唯在反观诸身而 <lb ed="X" n="0675b06"/><lb ed="R129" n="0317a15"/>求。故云说悔等。先罪。<anchor xml:id="nkr_note_add_0675b0601" n="0675b0601"/><anchor xml:id="beg0675b0601" n="0675b0601"/>已<anchor xml:id="end0675b0601"/>作之罪也。长沦句。根日深 <lb ed="X" n="0675b07"/><lb ed="R129" n="0317a16"/>義来。隐覆。即隐匿覆藏。近根包藏義。远承不忏義。 <lb ed="X" n="0675b08"/><lb ed="R129" n="0317a17"/>沦。没溺也<note place="inline">大经云。心初无悔。不能修善。覆藏瑕疵。虽有过去一切善业。悉为是罪之所垢 <lb ed="X" n="0675b09"/><lb ed="R129" n="0317a18"/>汚。所有现受轻报。转为地狱极重恶果。楞严云。十方<persName>如来</persName>色目覆藏。同名阴贼。菩萨观覆。如戴高山履于 <lb ed="X" n="0675b10"/><lb ed="R129" n="0317b01"/>巨海</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675b11"/><lb ed="R129" n="0317b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675b1101">是故弟子<note place="inline">某甲</note>等<note place="inline">北藏无等字</note>。今日发露忏悔。不复覆藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675b12"/><lb ed="R129" n="0317b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b1201">结讫洗心发露罪灭福生。作悔文一小结局<note place="inline"><persName>佛</persName>言覆藏 <lb ed="X" n="0675b13"/><lb ed="R129" n="0317b04"/>者漏。不覆则无漏。发露悔过是无漏。又若覆罪。罪则增长。发露惭愧。罪则消灭。唯智者不覆罪。若不信因 <lb ed="X" n="0675b14"/><lb ed="R129" n="0317b05"/>果。信业信报。不能咨启智人。不近善友。便是阐提。如迦摩罗疾。世医拱手。亦如死屍。医不能治</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675b15"/><lb ed="R129" n="0317b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675b1501">所言三障者。一曰烦恼。二名为业。三是果报。此三种 <lb ed="X" n="0675b16"/><lb ed="R129" n="0317b07"/>法更相由藉。因烦恼故。所以起诸恶业。恶业因缘。故 <lb ed="X" n="0675b17"/><lb ed="R129" n="0317b08"/>得苦果。是故弟子<note place="inline">某甲</note>今日至心忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675b18"/><lb ed="R129" n="0317b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675b1801">所言。叠前重标。然後依次忏悔。三障。又名三道。若 <lb ed="X" n="0675b19"/><lb ed="R129" n="0317b10"/>三障净。便成圆觉<note place="inline">即是<persName>如来</persName></note>。更相。互相也。三世迭迁。递 <lb ed="X" n="0675b20"/><lb ed="R129" n="0317b11"/>互相资而起。烦恼虽分大小随等。实不出根本六 <lb ed="X" n="0675b21"/><lb ed="R129" n="0317b12"/>中贪嗔痴三。此三。能成三界因果。资始为因。助因 <lb ed="X" n="0675b22"/><lb ed="R129" n="0317b13"/>为缘。又辗转感果为因。互相由藉为缘。因亲缘疏 <lb ed="X" n="0675b23"/><lb ed="R129" n="0317b14"/>故分释。既有恶因缘。必有善因缘对治<note place="inline">善因缘。有深浅。小乘 <lb ed="X" n="0675b24"/><lb ed="R129" n="0317b15"/>生灭因缘。是浅。大乘无性因缘。是深。中论因缘所生法。我说即是空。空。即无性義。浅因缘对治外道自然</note>。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0675c" n="0675c"/> <lb ed="X" n="0675c01"/><lb ed="R129" n="0317b16"/><note place="inline">计</note>上总指三障明三世因果。是故下结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c02"/><lb ed="R129" n="0317b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c0201">第一先应忏悔烦恼障。而此烦恼皆从意起。所以者 <lb ed="X" n="0675c03"/><lb ed="R129" n="0317b18"/>何。意业起故。则身与口随之而动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c04"/><lb ed="R129" n="0318a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c0401">惑业苦三。烦恼居首。故忏亦先之。烦恼总有二十 <lb ed="X" n="0675c05"/><lb ed="R129" n="0318a02"/>六。贪。嗔。痴。慢。疑。邪见六为根本。随烦恼有二十<note place="inline">小随 <lb ed="X" n="0675c06"/><lb ed="R129" n="0318a03"/>十。中随二。大随八</note>。名相具如百法明门。随之而动者。言身 <lb ed="X" n="0675c07"/><lb ed="R129" n="0318a04"/>口七支。随意家所有烦恼而动。动即是业。业必感 <lb ed="X" n="0675c08"/><lb ed="R129" n="0318a05"/>报<note place="inline">大经云。如人小时拾取土块。粪秽。瓦石。枯骨。木枝。置于口中。父母见<anchor xml:id="nkr_note_add_0675c0801" n="0675c0801"/><anchor xml:id="beg0675c0801" n="0675c0801"/>已<anchor xml:id="end0675c0801"/>。恐为其患。左手捉头。右手挑 <lb ed="X" n="0675c09"/><lb ed="R129" n="0318a06"/>出。菩萨亦尔。见诸众生法身未悟。或行身口意业不善。见<anchor xml:id="nkr_note_add_0675c0901" n="0675c0901"/><anchor xml:id="beg0675c0901" n="0675c0901"/>已<anchor xml:id="end0675c0901"/>。即以智力<g ref="#CB15072">拔</g>之。免其流转生死</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c10"/><lb ed="R129" n="0318a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c1001">意业有三。一者悭贪。二者嗔恚。三者痴暗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c11"/><lb ed="R129" n="0318a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c1101">恶心。是过患根本。于顺境起贪。违境起嗔。以护自 <lb ed="X" n="0675c12"/><lb ed="R129" n="0318a09"/>身将为主宰。住贪嗔中。不知是患名痴。此三由根 <lb ed="X" n="0675c13"/><lb ed="R129" n="0318a10"/>本无明有。故别明意业擧数立名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c14"/><lb ed="R129" n="0318a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c1401">由痴暗故。起诸邪见。造诸不善。是故经言。贪嗔痴业。 <lb ed="X" n="0675c15"/><lb ed="R129" n="0318a12"/>能令众生。堕于地狱。饿鬼。畜牲受苦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c16"/><lb ed="R129" n="0318a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c1601">由三毒为业因。致三涂苦果<note place="inline">大经云。一切众生不见<persName>佛</persName>性。故为烦恼繫 <lb ed="X" n="0675c17"/><lb ed="R129" n="0318a14"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0675c1701" n="0675c1701"/><anchor xml:id="beg0675c1701" n="0675c1701"/>缚<anchor xml:id="end0675c1701"/>生死。见<persName>佛</persName>性故。诸结烦恼所不能转。解脱生死。得大涅槃</note>。经言者。花严云。由 <lb ed="X" n="0675c18"/><lb ed="R129" n="0318a15"/>贪嗔痴。发身口意作诸恶业。无量无边等<note place="inline">最勝王经。<persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0675c19"/><lb ed="R129" n="0318a16"/><name role="" type="person">阿难陀</name>。我昔虽具烦恼贪嗔痴等。能于三涂五趣中。随缘救济。令得出離耳</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c20"/><lb ed="R129" n="0318a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0675c2001">若生人中。得贫穷孤露。兇狠顽钝。愚迷无知。诸烦恼 <lb ed="X" n="0675c21"/><lb ed="R129" n="0318a18"/>报。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0675c22"/><lb ed="R129" n="0318b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0675c2201">此出三毒之馀报也。三涂报毕。方来人道。得字贯 <lb ed="X" n="0675c23"/><lb ed="R129" n="0318b02"/>到报字上。贫则无财。贪财宝之馀报。穷则无交。狎 <lb ed="X" n="0675c24"/><lb ed="R129" n="0318b03"/>恶友之馀报。孤则无亲。不孝六亲之馀报。露则无 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676a" n="0676a"/> <lb ed="X" n="0676a01"/><lb ed="R129" n="0318b04"/>覆。藏过。慢三宝之馀报。其心最兇。力最狠。性最顽。 <lb ed="X" n="0676a02"/><lb ed="R129" n="0318b05"/>质又钝。远慈悲智慧士。于感愚迷无知报耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a03"/><lb ed="R129" n="0318b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0301">意业既有如此恶果。是故<note place="inline">某甲</note>等。今日至心皈命诸 <lb ed="X" n="0676a04"/><lb ed="R129" n="0318b07"/><persName>佛</persName>。求哀忏悔<note place="inline">坊本以此节移在後。今依两藏</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a05"/><lb ed="R129" n="0318b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a0501">结意家恶果。兴至心哀悔。求哀。语泪双行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a06"/><lb ed="R129" n="0318b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0601">夫此烦恼。诸<persName>佛</persName>菩萨。入理圣人。种种诃责。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a07"/><lb ed="R129" n="0318b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a0701">专指意业。<persName>佛</persName>与三乘及诸祖师。皆斥烦恼为怨贼 <lb ed="X" n="0676a08"/><lb ed="R129" n="0318b11"/>等。可恶不一。故云种种。诃责句。总标。下别开。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a09"/><lb ed="R129" n="0318b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a0901">亦名此烦恼以为怨家。何以故。能断众生慧命根故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a10"/><lb ed="R129" n="0318b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1001">一。诃烦恼如怨家。次征释。烦恼菩提。原非两物。但 <lb ed="X" n="0676a11"/><lb ed="R129" n="0318b14"/>逐于物。即菩提是烦恼。若能转物。即烦恼是菩提。 <lb ed="X" n="0676a12"/><lb ed="R129" n="0318b15"/>故巖头祖师云。却物为上。逐物为下。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a13"/><lb ed="R129" n="0318b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a1301">亦名此烦恼以之为贼。能劫众生诸善法故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a14"/><lb ed="R129" n="0318b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1401">二。诃烦恼如恶贼。劫善法财。所以恒受贫穷之苦。 <lb ed="X" n="0676a15"/><lb ed="R129" n="0318b18"/>杀法身怨。截智慧命。所以久没愚迷之海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a16"/><lb ed="R129" n="0319a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a1601">亦名此烦恼以为瀑河。能漂众生。入于生死大苦海 <lb ed="X" n="0676a17"/><lb ed="R129" n="0319a02"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a18"/><lb ed="R129" n="0319a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676a1801">三。视烦恼如瀑河。波涛衝逆为瀑河<note place="inline">瀑流之河也。楞严云。譬如 <lb ed="X" n="0676a19"/><lb ed="R129" n="0319a04"/>瀑流。流急不见。非是无流。喩烦恼心心相续。无少间歇。故古德劝人。要在急水滩头一篙撑住。便是好手。 <lb ed="X" n="0676a20"/><lb ed="R129" n="0319a05"/>大经云。涅槃者。名为洲渚。何以故。四大瀑河不能漂故。一欲暴。二有暴。三见暴。四无明暴</note>。漂。飘 <lb ed="X" n="0676a21"/><lb ed="R129" n="0319a06"/>同<note place="inline">心地观云。凡夫不观自心。故漂生死海。<persName>佛</persName>菩萨能观心故。度生死海。到于彼岸。三世<persName>如来</persName>。法皆如是。 <lb ed="X" n="0676a22"/><lb ed="R129" n="0319a07"/>受苦深远。了无边涯。喩如大海</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676a23"/><lb ed="R129" n="0319a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676a2301">亦名此烦恼以为羁锁。能繫众生于生死狱。不能得 <lb ed="X" n="0676a24"/><lb ed="R129" n="0319a09"/>出故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676b" n="0676b"/> <lb ed="X" n="0676b01"/><lb ed="R129" n="0319a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b0101">四。见烦恼如羁锁。羁。绁也。繫也。如马之缰。人繫之 <lb ed="X" n="0676b02"/><lb ed="R129" n="0319a11"/>亦自业力致之。人被烦恼繫。是无绳自缚。急以智 <lb ed="X" n="0676b03"/><lb ed="R129" n="0319a12"/>刀断之。非为早也<note place="inline">大经云。如大香象。能壞铁锁。自在而去。智慧者。善业力多。恶业 <lb ed="X" n="0676b04"/><lb ed="R129" n="0319a13"/>羸弱。能发露忏悔。除诸罪业。恶业既除。何患生死狱不破。而身心不自在耶</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676b05"/><lb ed="R129" n="0319a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676b0501">所以六道牵连。四生不绝。恶业无穷。苦果不息。当知 <lb ed="X" n="0676b06"/><lb ed="R129" n="0319a15"/>皆是烦恼过患。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676b07"/><lb ed="R129" n="0319a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b0701">犹如怨贼之烦恼。羁锁众生于瀑河大海。故有六 <lb ed="X" n="0676b08"/><lb ed="R129" n="0319a17"/>道等。六道者。一天道<note place="inline">三界诸天</note>二人道<note place="inline">能持五戒守五常</note>三修 <lb ed="X" n="0676b09"/><lb ed="R129" n="0319a18"/>罗道<note place="inline">鬼畜人天所摄</note>四地狱道<note place="inline">八寒八热等</note>五饿鬼道<note place="inline">九种十类等</note> <lb ed="X" n="0676b10"/><lb ed="R129" n="0319b01"/>六畜牲道<note place="inline">胎卵湿化等。亦名六趣</note>。六道果报。总有三种。谓苦。 <lb ed="X" n="0676b11"/><lb ed="R129" n="0319b02"/>乐。捨。由恶业为因。感三涂苦报。由善业为因。感人 <lb ed="X" n="0676b12"/><lb ed="R129" n="0319b03"/>天乐报<note place="inline">四州六欲</note>。由不动业为因。感上界差别报<note place="inline">色无色界。 <lb ed="X" n="0676b13"/><lb ed="R129" n="0319b04"/>又三界中苦乐身。是别业正报。所居勝劣器界。即苦乐依报</note>。牵连。亦名轮转。谓 <lb ed="X" n="0676b14"/><lb ed="R129" n="0319b05"/>生<anchor xml:id="nkr_note_add_0676b1401" n="0676b1401"/><anchor xml:id="beg0676b1401" n="0676b1401"/>已<anchor xml:id="end0676b1401"/>。复死。死<anchor xml:id="nkr_note_add_0676b1402" n="0676b1402"/><anchor xml:id="beg0676b1402" n="0676b1402"/>已<anchor xml:id="end0676b1402"/>。更生。生死不停<note place="inline">如天上死。人间生等。传传分析。可知。 <lb ed="X" n="0676b15"/><lb ed="R129" n="0319b06"/>无常经云。循环三界内。犹如汲井轮</note>。四生。胎。卵。湿。化也。依壳而生曰 <lb ed="X" n="0676b16"/><lb ed="R129" n="0319b07"/>卵。含藏而出曰胎。假润而生曰湿。无而忽有曰化。 <lb ed="X" n="0676b17"/><lb ed="R129" n="0319b08"/>业有三。一善。二恶。三不动。此三业用能招六道。不 <lb ed="X" n="0676b18"/><lb ed="R129" n="0319b09"/>绝不息。三界因果。轮迴无间故。烦恼过患即惑业 <lb ed="X" n="0676b19"/><lb ed="R129" n="0319b10"/>苦。应上诸烦恼报<note place="inline">不能忏悔。不遇善友。不闻正法。即是三障。今既幸逢<persName>佛</persName>菩萨大 <lb ed="X" n="0676b20"/><lb ed="R129" n="0319b11"/>淸净智慧人。又遇淸净究竟解脱法。自可翻三障成三德矣</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676b21"/><lb ed="R129" n="0319b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676b2101">是故今日。运此增上善心。求哀忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676b22"/><lb ed="R129" n="0319b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676b2201">是故。指烦恼过患三障之故也。运。即行人淸净心 <lb ed="X" n="0676b23"/><lb ed="R129" n="0319b14"/>中志诚力。惭愧力。忏悔力。默密齐转也。善心。即前 <lb ed="X" n="0676b24"/><lb ed="R129" n="0319b15"/>七种心。翻恶从善故。又藉<persName>佛</persName>菩萨慈悲心力。令能 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0676c" n="0676c"/> <lb ed="X" n="0676c01"/><lb ed="R129" n="0319b16"/>悔过。是于善心加上一层。故云增上。所谓烦恼。成 <lb ed="X" n="0676c02"/><lb ed="R129" n="0319b17"/>般若矣。所谓罪过。成法身矣。所谓怨贼瀑河羁锁 <lb ed="X" n="0676c03"/><lb ed="R129" n="0319b18"/>等大患。转成解脱矣。如斯善利。皆从上求<persName>佛</persName>菩萨 <lb ed="X" n="0676c04"/><lb ed="R129" n="0320a01"/>悲哀心力。及行人忏悔力而得也<note place="inline">又善心有二。一即前七种心。二 <lb ed="X" n="0676c05"/><lb ed="R129" n="0320a02"/>如相宗说。善谓信惭愧。无贪等三根。勤安不放<anchor xml:id="nkr_note_orig_0676001" n="0676001"/>〔迟〕行捨及不害。上引圣言及忏悔竟。下列罪业名</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c06"/><lb ed="R129" n="0320a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c0601"><note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来至于今日。或在人天六道受 <lb ed="X" n="0676c07"/><lb ed="R129" n="0320a04"/>报。有此心识常怀愚惑繁满胸<g ref="#CB05111">襟</g>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c08"/><lb ed="R129" n="0320a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c0801">心识等根前意业来。心识是能藏。愚惑<note place="inline">无智不信不求解脱 <lb ed="X" n="0676c09"/><lb ed="R129" n="0320a06"/>故</note>是所藏。怀者。包藏也。愚即无明。标诸恶心所之 <lb ed="X" n="0676c10"/><lb ed="R129" n="0320a07"/>本。繁。多也。既曰常怀。又曰多满。则唯恶无善生。後 <lb ed="X" n="0676c11"/><lb ed="R129" n="0320a08"/>无边量。恼乱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0676002" n="0676002"/>文胸襟。胸次襟怀也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c12"/><lb ed="R129" n="0320a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c1201">或因三毒根造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c13"/><lb ed="R129" n="0320a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c1301">贪。嗔。痴。是根本六中之三。藏于藏识。则诸善心所 <lb ed="X" n="0676c14"/><lb ed="R129" n="0320a11"/>为之消忘。故云毒。又能生长一切罪恶。故曰根。三 <lb ed="X" n="0676c15"/><lb ed="R129" n="0320a12"/>毒转。便是三聚净戒矣。三毒根。是业因。由因作业。 <lb ed="X" n="0676c16"/><lb ed="R129" n="0320a13"/>故云造一切罪。下仿此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c17"/><lb ed="R129" n="0320a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c1701">或因三漏造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c18"/><lb ed="R129" n="0320a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c1801">三漏<note place="inline">出阿毘达摩论</note>一欲漏<note place="inline">欲界</note>二有漏<note place="inline">上二界一切烦恼。除无明</note>三无 <lb ed="X" n="0676c19"/><lb ed="R129" n="0320a16"/>明漏<note place="inline">三界无明</note>令心连注。流散不绝。漏落三界。故名漏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c20"/><lb ed="R129" n="0320a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c2001">或因三苦造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c21"/><lb ed="R129" n="0320a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c2101">三苦<note place="inline">三受为因</note>一。苦受生苦苦<note place="inline">三界<anchor xml:id="nkr_note_add_0676c2101" n="0676c2101"/><anchor xml:id="beg0676c2101" n="0676c2101"/>已<anchor xml:id="end0676c2101"/>苦。欲界更苦</note>。二乐受生壞 <lb ed="X" n="0676c22"/><lb ed="R129" n="0320b01"/>苦<note place="inline">乐壞时苦。等于三涂</note>。三。不苦不乐受。生行苦<note place="inline">即处中苦。通于无色</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c23"/><lb ed="R129" n="0320b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0676c2301">或缘<note place="inline">即因字</note>三倒造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0676c24"/><lb ed="R129" n="0320b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0676c2401">心顚倒。想顚倒。见顚倒。为三。由三倒故。苦者计乐。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677a" n="0677a"/> <lb ed="X" n="0677a01"/><lb ed="R129" n="0320b04"/>乐者计苦。常计无常。无常计常。无我计我。我计无 <lb ed="X" n="0677a02"/><lb ed="R129" n="0320b05"/>我。不净计净。净计不净。岂非顚倒。<note place="inline">出涅槃经第二</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a03"/><lb ed="R129" n="0320b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0301">或贪三有造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a04"/><lb ed="R129" n="0320b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a0401">欲有。色有。无色有<note place="inline">即是三界</note>。三界因果不忘。曰有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a05"/><lb ed="R129" n="0320b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0501">如是等罪。无量无边。恼乱一切六道四生。今日惭愧 <lb ed="X" n="0677a06"/><lb ed="R129" n="0320b09"/>皆悉忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a07"/><lb ed="R129" n="0320b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a0701">如是等罪。总收上三毒至三有罪作结。後仿此。大 <lb ed="X" n="0677a08"/><lb ed="R129" n="0320b11"/>经云。夫无量者。名曰无边。边不可得。故名无量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a09"/><lb ed="R129" n="0320b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a0901">又复<note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来至于今日。或因四识住 <lb ed="X" n="0677a10"/><lb ed="R129" n="0320b13"/>造一切罪<note place="inline">识。南藏无</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a11"/><lb ed="R129" n="0320b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1101">色识住。受识住。想识住。行识住。是为四。<note place="inline">出阿毘昙杂论</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a12"/><lb ed="R129" n="0320b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1201">或因四流造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a13"/><lb ed="R129" n="0320b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1301">一欲流<note place="inline">欲界惑。除见痴</note>二有流<note place="inline">上二界惑。除见痴</note>三见流<note place="inline">三界见</note>四 <lb ed="X" n="0677a14"/><lb ed="R129" n="0320b17"/>无明流<note place="inline">三界痴</note>亦名四轭<note place="inline">幷下四取。皆出唯识论</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a15"/><lb ed="R129" n="0320b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1501">或因四取造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a16"/><lb ed="R129" n="0321a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1601">欲取。见取。戒取。我语取为四<note place="inline">能取自身相续不绝。故名取</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a17"/><lb ed="R129" n="0321a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a1701">或因四执造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a18"/><lb ed="R129" n="0321a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a1801">一生执不生。二不灭执灭。三断执不断。四不常执 <lb ed="X" n="0677a19"/><lb ed="R129" n="0321a04"/>常。执。犹取也。幷下四缘。出圆觉疏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a20"/><lb ed="R129" n="0321a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a2001">或因四缘造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a21"/><lb ed="R129" n="0321a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a2101">一因缘。诸法和合。二次第缘。心心数法。三所缘缘。 <lb ed="X" n="0677a22"/><lb ed="R129" n="0321a07"/>法无所依。四增上缘。法无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a23"/><lb ed="R129" n="0321a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677a2301">或因四大造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677a24"/><lb ed="R129" n="0321a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677a2401">四大。即妄身。地。水。火。风。假合而成者<note place="inline">内四大也。其外四大。可知</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677b" n="0677b"/> <lb ed="X" n="0677b01"/><lb ed="R129" n="0321a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0101">或因四缚造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b02"/><lb ed="R129" n="0321a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0201">贪缚。嗔缚。戒取缚。见取缚。此四不出三界。不得解 <lb ed="X" n="0677b03"/><lb ed="R129" n="0321a12"/>脱。故俱名缚。亦名四结。出唯识论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b04"/><lb ed="R129" n="0321a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0401">或因四贪造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b05"/><lb ed="R129" n="0321a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0501">情。色。食。婬。为四贪<note place="inline">遍考经论。唯涅槃有四爱。即爱著饮食等四事供养也。圭峰禅 <lb ed="X" n="0677b06"/><lb ed="R129" n="0321a15"/>师。爱贪四句料简。是贪非爱。如人爱忙。非是贪忙。是爱非贪。如人爱看相打相杀。谁肯贪求。亦贪亦爱。即 <lb ed="X" n="0677b07"/><lb ed="R129" n="0321a16"/>名利财色等。非贪非爱。谓乖情之境</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b08"/><lb ed="R129" n="0321a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b0801">或因四生造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b09"/><lb ed="R129" n="0321a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b0901">胎。卵。湿。化。为四生。出瑜伽论。下结<note place="inline">義现前</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b10"/><lb ed="R129" n="0321b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b1001">如是等罪。无量无边。恼乱六道一切众生。今日惭愧。 <lb ed="X" n="0677b11"/><lb ed="R129" n="0321b02"/>皆悉忏悔。</p> <lb ed="X" n="0677b12"/><lb ed="R129" n="0321b03"/><p xml:id="pX74p0677b1201">又复<note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来。至于今日。或因五住地 <lb ed="X" n="0677b13"/><lb ed="R129" n="0321b04"/>烦恼造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b14"/><lb ed="R129" n="0321b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b1401">五住地者。一见一切住地<note place="inline">三界见。分别惑</note>二欲爱住地<note place="inline">欲界 <lb ed="X" n="0677b15"/><lb ed="R129" n="0321b06"/>九品思</note>三色爱住地<note place="inline">色界四地。各九品思</note>四无色爱住地<note place="inline">有四地。各 <lb ed="X" n="0677b16"/><lb ed="R129" n="0321b07"/>九品思</note>五无明住地<note place="inline">所知障</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b17"/><lb ed="R129" n="0321b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b1701">或因五盖造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b18"/><lb ed="R129" n="0321b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b1801">盖以覆真实为義。止观云。贪欲<note place="inline">追昔五欲。忘失正念</note>嗔恚<note place="inline">想他 <lb ed="X" n="0677b19"/><lb ed="R129" n="0321b10"/>恼我。忿怒相续</note>睡眠<note place="inline">心神昏昧。乌暗沉黑</note>掉擧<note place="inline">作无益事。心中忧悔</note>疑<note place="inline">非障理疑。乃障 <lb ed="X" n="0677b20"/><lb ed="R129" n="0321b11"/>定疑</note>为五盖。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b21"/><lb ed="R129" n="0321b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b2101">或因五悭造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b22"/><lb ed="R129" n="0321b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677b2201">住处悭<note place="inline">有房舍。不欲人居</note>。家悭<note place="inline">惜门徒家。不欲他人相识。他施如失<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2201" n="0677b2201"/><anchor xml:id="beg0677b2201" n="0677b2201"/>己<anchor xml:id="end0677b2201"/>物。亦名护他 <lb ed="X" n="0677b23"/><lb ed="R129" n="0321b14"/>物悭</note>。称赞悭<note place="inline">不<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2301" n="0677b2301"/><anchor xml:id="beg0677b2301" n="0677b2301"/>扬<anchor xml:id="end0677b2301"/>人美。恐勝<anchor xml:id="nkr_note_add_0677b2302" n="0677b2302"/><anchor xml:id="beg0677b2302" n="0677b2302"/>己<anchor xml:id="end0677b2302"/>故</note>财悭。法悭。出成实论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677b24"/><lb ed="R129" n="0321b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677b2401">或因五见造一切罪。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0677c" n="0677c"/> <lb ed="X" n="0677c01"/><lb ed="R129" n="0321b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0101">一身见<note place="inline">执我我所</note>二边见<note place="inline">随身计断常。堕二边故</note>三见取<note place="inline">执前诸见为勝 <lb ed="X" n="0677c02"/><lb ed="R129" n="0321b17"/>为能。或执一切有漏等法。妄谓常乐我净</note>四戒取<note place="inline">非因计因</note>五邪见<note place="inline">撥无因果</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c03"/><lb ed="R129" n="0321b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c0301">或因五心造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c04"/><lb ed="R129" n="0322a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0401">一率尔。二寻求。三决定。四染净。五等流。是为五心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c05"/><lb ed="R129" n="0322a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c0501">如是等烦恼。无量无边。恼乱六道一切众生。今日发 <lb ed="X" n="0677c06"/><lb ed="R129" n="0322a03"/>露皆悉忏悔。</p> <lb ed="X" n="0677c07"/><lb ed="R129" n="0322a04"/><p xml:id="pX74p0677c0701">又复<note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来。至于今日。或因六情根 <lb ed="X" n="0677c08"/><lb ed="R129" n="0322a05"/>造一切罪<note place="inline">情字南藏无</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c09"/><lb ed="R129" n="0322a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c0901">一眼根<note place="inline">喜怒视相</note>二耳根<note place="inline">听审相续</note>三鼻根<note place="inline">爱香憎臭</note>四舌根<note place="inline">嚐甘 <lb ed="X" n="0677c10"/><lb ed="R129" n="0322a07"/>苦等味</note>五身根<note place="inline">贪滑嫌涩</note>六意根<note place="inline">审察思量。此六。俱识情之根。故名六情根</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c11"/><lb ed="R129" n="0322a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1101">或因六识造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c12"/><lb ed="R129" n="0322a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1201">眼识<note place="inline">玄黄不真</note>耳识<note place="inline">苦乐音异</note>鼻识<note place="inline">观气旋光</note>舌识<note place="inline">辨说邪正</note>身识<note place="inline">随機 <lb ed="X" n="0677c13"/><lb ed="R129" n="0322a10"/>现仪</note>意识<note place="inline">缘虑旋空</note>能转六识成六神通矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c14"/><lb ed="R129" n="0322a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1401">或因六想造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c15"/><lb ed="R129" n="0322a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1501">析玄云。眼等六识。各有相应想<note place="inline">谓眼识相应想。乃至意识相应想也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c16"/><lb ed="R129" n="0322a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1601">或因六受造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c17"/><lb ed="R129" n="0322a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1701">六根皆能领纳六境曰受<note place="inline">空品云。眼受色。乃至意受法是矣</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c18"/><lb ed="R129" n="0322a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c1801">或因六行造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c19"/><lb ed="R129" n="0322a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c1901">眼等六根。各有所司。则各有所行也<note place="inline">法句经云。昔有人河边学 <lb ed="X" n="0677c20"/><lb ed="R129" n="0322a17"/>道二十年。但念六尘。心无寧息。<persName>佛</persName>往度之。化作沙门。树下共宿。其夜月明。龟从河出。野豻欲啖。龟缩头尾。 <lb ed="X" n="0677c21"/><lb ed="R129" n="0322a18"/>四足藏甲。狗不得便而去。龟还入水。道人见此。语沙门曰。龟有护命之铠。野豻不得便。沙门对曰。世人不 <lb ed="X" n="0677c22"/><lb ed="R129" n="0322b01"/>若此龟。放恣六情。外魔得便。复说偈曰。藏六如龟防意如城。慧与魔战。勝则无患。须知无为。能杀其贼</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c23"/><lb ed="R129" n="0322b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0677c2301">或因六爱造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0677c24"/><lb ed="R129" n="0322b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0677c2401">毘昙云。眼等六根。各有所触而生爱<note place="inline">眼触生爱。乃至意触生爱</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678a" n="0678a"/> <lb ed="X" n="0678a01"/><lb ed="R129" n="0322b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a0101">或因六疑造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a02"/><lb ed="R129" n="0322b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a0201">净名疏云。贪。嗔。痴。慢。疑。觉。六者俱有疑<note place="inline">亦名俱生惑。大经问。 <lb ed="X" n="0678a03"/><lb ed="R129" n="0322b06"/>悭贪嫉妒因何生。答。因无明生。无明复因何生。答因放逸生。放逸又因何生。答。因顚倒生。顚倒又因何生。 <lb ed="X" n="0678a04"/><lb ed="R129" n="0322b07"/>答。因疑心生。疑故则生顚倒。见<persName>佛</persName>闻法。疑网即除。疑除故倒除。倒除则悭等幷除矣</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a05"/><lb ed="R129" n="0322b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a0501">如是等烦恼。无量无边。恼乱六道一切众生。今日惭 <lb ed="X" n="0678a06"/><lb ed="R129" n="0322b09"/>愧发露皆悉忏悔<note place="inline">时本无惭愧字</note>。</p> <lb ed="X" n="0678a07"/><lb ed="R129" n="0322b10"/><p xml:id="pX74p0678a0701">又复<note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来至于今日。或因七漏造 <lb ed="X" n="0678a08"/><lb ed="R129" n="0322b11"/>一切罪。或因七使造一切罪。或因八倒造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a09"/><lb ed="R129" n="0322b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a0901">七漏者。一见<note place="inline">是漏自性</note>二诸根<note place="inline">是漏相应</note>三忘<note place="inline">是漏所依</note>四恶<note place="inline">是漏 <lb ed="X" n="0678a10"/><lb ed="R129" n="0322b13"/>所引</note>五亲近<note place="inline">是漏所发</note>六爱<note place="inline">是漏所杂</note>七念<note place="inline">是漏所知障</note>。七使者。首 <lb ed="X" n="0678a11"/><lb ed="R129" n="0322b14"/>楞云。欲使。恚使。爱使。慢使。无明使。见使。疑使也。外 <lb ed="X" n="0678a12"/><lb ed="R129" n="0322b15"/>道独具八倒<note place="inline">一我见。二众生。三寿命。四士夫。五常。六断。七有。八无</note>。凡夫。小乘 <lb ed="X" n="0678a13"/><lb ed="R129" n="0322b16"/>共计八倒<note place="inline">凡夫四者。一无常计常。二无乐计乐。三无我计我。四不净计净。二乘四者。一常 <lb ed="X" n="0678a14"/><lb ed="R129" n="0322b17"/>计无常。二乐计无乐。三我计无我。四净计不净。出涅槃经</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a15"/><lb ed="R129" n="0322b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a1501">或因八垢造一切罪。或因八苦造一切罪。如是等烦 <lb ed="X" n="0678a16"/><lb ed="R129" n="0323a01"/>恼。无量无边。恼乱六道一切众生。今日发露。皆悉忏 <lb ed="X" n="0678a17"/><lb ed="R129" n="0323a02"/>悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a18"/><lb ed="R129" n="0323a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a1801">八垢者。念烦恼。不念烦恼。念不念烦恼。我烦恼。我 <lb ed="X" n="0678a19"/><lb ed="R129" n="0323a04"/>所烦恼。自性烦恼。差别烦恼。摄受烦恼<note place="inline">亦名八妄想</note>。烦 <lb ed="X" n="0678a20"/><lb ed="R129" n="0323a05"/>恼自性汚染。故名垢<note place="inline">出涅槃</note>。八苦者。生。老。病。死。冤憎 <lb ed="X" n="0678a21"/><lb ed="R129" n="0323a06"/>会。爱别離。求不得。五阴炽盛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a22"/><lb ed="R129" n="0323a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678a2201">又复<note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来至于今日。或因九恼造 <lb ed="X" n="0678a23"/><lb ed="R129" n="0323a08"/>一切罪。此因九结造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678a24"/><lb ed="R129" n="0323a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678a2401">一恼我身。二憎我亲。三赞歎我怨。此三。通过现未。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678b" n="0678b"/> <lb ed="X" n="0678b01"/><lb ed="R129" n="0323a10"/>三世各三。故成九恼<note place="inline">出净名经</note>。结。是结集不散意<note place="inline">以能和合 <lb ed="X" n="0678b02"/><lb ed="R129" n="0323a11"/>苦故</note>。一爱结。二恚结。三慢结。四无明结。五见结。六取 <lb ed="X" n="0678b03"/><lb ed="R129" n="0323a12"/>结。七疑结。八嫉结。九悭结。结则与解脱相反也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b04"/><lb ed="R129" n="0323a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b0401">或因九缘造一切罪。或因十烦恼造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b05"/><lb ed="R129" n="0323a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b0501">九缘者。明缘。空缘。根缘。境缘。作意缘。根本依缘。染 <lb ed="X" n="0678b06"/><lb ed="R129" n="0323a15"/>净依缘。分别依缘。种子缘。颂曰。眼识九缘生。耳识 <lb ed="X" n="0678b07"/><lb ed="R129" n="0323a16"/>唯从八<note place="inline">除明缘</note>。鼻舌身三七<note place="inline">除明缘空缘</note>。後三五三四<note place="inline">後三。 <lb ed="X" n="0678b08"/><lb ed="R129" n="0323a17"/>最後三识也。即第六意。第七末那。第八阿赖耶。五三四。如次配三识。则意识五缘生。不藉明空根境四缘 <lb ed="X" n="0678b09"/><lb ed="R129" n="0323a18"/>故。末那唯三缘。不藉馀六。只资染净依缘。分别依缘。种子缘故。阿赖耶唯四缘生。比第七识。加根本依缘。 <lb ed="X" n="0678b10"/><lb ed="R129" n="0323b01"/>根本依。即阿赖耶。染净依。即第七。分别依。第六识也</note>。十烦恼者。一忿。二恼。三 <lb ed="X" n="0678b11"/><lb ed="R129" n="0323b02"/>恨。四覆。五<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1101" n="0678b1101"/><anchor xml:id="beg0678b1101" n="0678b1101"/>谄<anchor xml:id="end0678b1101"/>。六诳。七憍。八害。九嫉。十悭。此十。乃二 <lb ed="X" n="0678b12"/><lb ed="R129" n="0323b03"/>十随烦恼之半。详现百法明门论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b13"/><lb ed="R129" n="0323b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b1301">或因十缠造一切罪。或因十一遍使造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b14"/><lb ed="R129" n="0323b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b1401">十缠者。一嗔心<note place="inline">忿恚缠</note>。二覆心<note place="inline">隐覆自罪缠</note>三睡<note place="inline">意识昏迷缠</note> <lb ed="X" n="0678b15"/><lb ed="R129" n="0323b06"/>四眠<note place="inline">五情暗冥缠</note>五戏<note place="inline">嬉遊缠</note>六掉<note place="inline">三业躁动缠</note>七无惭<note place="inline">屛处起罪 <lb ed="X" n="0678b16"/><lb ed="R129" n="0323b07"/>不自羞缠</note>八无愧<note place="inline">露处起罪不羞他缠</note>九悭<note place="inline">财法不能惠施缠</note>十嫉<note place="inline">他荣心生 <lb ed="X" n="0678b17"/><lb ed="R129" n="0323b08"/>热恼缠。缠<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1701" n="0678b1701"/><anchor xml:id="beg0678b1701" n="0678b1701"/>缚<anchor xml:id="end0678b1701"/>也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0678b1702" n="0678b1702"/><anchor xml:id="beg0678b1702" n="0678b1702"/>缚<anchor xml:id="end0678b1702"/>于生死而不得脱也</note>十一遍使者<note place="inline">能使恶道周遍流转故</note>。一 <lb ed="X" n="0678b18"/><lb ed="R129" n="0323b09"/>不信。二懈怠。三不惭。四不愧。五多贪。六多嗔。七多 <lb ed="X" n="0678b19"/><lb ed="R129" n="0323b10"/>痴。八昏沉。九放逸。十悭吝。十一毒害<note place="inline">反是。名十一善心所</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b20"/><lb ed="R129" n="0323b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678b2001">或因十二入造一切罪。或因十六知见造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678b21"/><lb ed="R129" n="0323b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678b2101">十二入者<note place="inline">入。以互相涉入为義</note>。眼。耳。鼻。舌。身。意。为内六入。属 <lb ed="X" n="0678b22"/><lb ed="R129" n="0323b13"/>能<note place="inline">能见闻觉知故</note>。色。声。香。味。触。法。为外六入。属所<note place="inline">著见闻觉知之 <lb ed="X" n="0678b23"/><lb ed="R129" n="0323b14"/>处所也</note>。亦名十二处。十六知见者。智论云。一我者知 <lb ed="X" n="0678b24"/><lb ed="R129" n="0323b15"/>见<note place="inline">起我我所</note>。二生者知见<note place="inline">如父有子</note>。三受者知见<note place="inline">命根成就</note>。四命 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0678c" n="0678c"/> <lb ed="X" n="0678c01"/><lb ed="R129" n="0323b16"/>者知见<note place="inline">能擧事故</note>。五有情者知见<note place="inline">蕴和合生</note>。六养育者知见 <lb ed="X" n="0678c02"/><lb ed="R129" n="0323b17"/><note place="inline">因缘故长</note>。七众数者知见<note place="inline">诸法有数</note>。八人者知见<note place="inline">妄计我是人</note>。九 <lb ed="X" n="0678c03"/><lb ed="R129" n="0323b18"/>作者知见<note place="inline">手足能所</note>。十使作者知见<note place="inline">力能役他</note>。十一起者知 <lb ed="X" n="0678c04"/><lb ed="R129" n="0324a01"/>见<note place="inline">作後世业</note>。十二使起者知见<note place="inline">亦令他作</note>。十三受者知见<note place="inline">苦乐 <lb ed="X" n="0678c05"/><lb ed="R129" n="0324a02"/>果现</note>。十四使受者知见<note place="inline">厌于苦乐</note>。十五知者知见<note place="inline">五识名知</note>。十 <lb ed="X" n="0678c06"/><lb ed="R129" n="0324a03"/>六见者知见<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0678001" n="0678001"/>〔日〕观色像</note>。般若名十六我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c07"/><lb ed="R129" n="0324a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c0701">或因十八界。造一切罪。或因二十五我。造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c08"/><lb ed="R129" n="0324a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c0801">根。尘。识。各六为十八界<note place="inline">界。有三義。一分别辨析義。二种族義。三界畔義</note>。二 <lb ed="X" n="0678c09"/><lb ed="R129" n="0324a06"/>十五我<note place="inline">即二十五冥谛。出百论</note>。一冥初<note place="inline">世间本性</note>生觉。二从觉<note place="inline">中阴</note> <lb ed="X" n="0678c10"/><lb ed="R129" n="0324a07"/>生我心。三从我心<note place="inline">我慢</note>生五尘<note place="inline">色。声。香。味。触</note>。五尘生地水 <lb ed="X" n="0678c11"/><lb ed="R129" n="0324a08"/>火风空五大五大生眼耳鼻舌身<note place="inline">五知根</note>。手足口。幷 <lb ed="X" n="0678c12"/><lb ed="R129" n="0324a09"/>大遗根。小遗根<note place="inline">五业根</note>。心平等根。共十一根。兼前总 <lb ed="X" n="0678c13"/><lb ed="R129" n="0324a10"/>成二十四。加神我主谛。成二十五我。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c14"/><lb ed="R129" n="0324a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c1401">或因六十二见。造一切罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c15"/><lb ed="R129" n="0324a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c1501">色。受。想。行。识。各具四句。如云阴大我小。我在阴中。 <lb ed="X" n="0678c16"/><lb ed="R129" n="0324a13"/>我大阴小。阴在我中。離降是我。即阴是我。一阴具 <lb ed="X" n="0678c17"/><lb ed="R129" n="0324a14"/>四句。五阴成二十。历三世。成六十。加根本断常二 <lb ed="X" n="0678c18"/><lb ed="R129" n="0324a15"/>见。成六十二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c19"/><lb ed="R129" n="0324a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0678c1901">或因见谛思惟。九十八使。百八烦恼昼夜炽燃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0678c20"/><lb ed="R129" n="0324a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0678c2001">见谛。摄欲界三十二使<note place="inline">苦谛下十使。集灭二谛下各七。除身。边。戒三。道谛下 <lb ed="X" n="0678c21"/><lb ed="R129" n="0324a18"/>八使。除身边二见</note>。色界二十八使<note place="inline">苦下九使。除嗔。集灭下各六。除嗔。身。边。戒。道下 <lb ed="X" n="0678c22"/><lb ed="R129" n="0324b01"/>七使。除嗔。身。边</note>。无色界二十八使<note place="inline">苦下九使。除嗔。集灭下各六。除嗔。身。边。戒。道下 <lb ed="X" n="0678c23"/><lb ed="R129" n="0324b02"/>七使。除嗔。身。边</note>。共八十八使。思惟。摄欲界四使<note place="inline">一贪。二嗔。三痴。四慢。 <lb ed="X" n="0678c24"/><lb ed="R129" n="0324b03"/>此四使。从斯陀含向入修道断。至阿那果。九品方断</note>。色界三使<note place="inline">一贪。二痴。三慢。幷是阿罗 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679a" n="0679a"/> <lb ed="X" n="0679a01"/><lb ed="R129" n="0324b04"/>汉向。修道断</note>。无色界三使<note place="inline">一贪。二痴。三慢</note>。故三界。合有十使。幷 <lb ed="X" n="0679a02"/><lb ed="R129" n="0324b05"/>前见惑。成九十八使<note place="inline">但此三使。是阿罗汉向。至果方尽</note>。使者。驱使 <lb ed="X" n="0679a03"/><lb ed="R129" n="0324b06"/>为義。能使行人心神流转三界故。百八烦恼。即九 <lb ed="X" n="0679a04"/><lb ed="R129" n="0324b07"/>十八使。加无惭愧等十缠。成一百八使也。此百八 <lb ed="X" n="0679a05"/><lb ed="R129" n="0324b08"/>使。于十二时中。如火炽燃。即有微善之薪。皆为<g ref="#CB01926">灰</g> <lb ed="X" n="0679a06"/><lb ed="R129" n="0324b09"/>烬。何不警欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679a07"/><lb ed="R129" n="0324b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679a0701">开诸漏门。造一切罪。恼乱贤圣。及以四生。遍满三界。 <lb ed="X" n="0679a08"/><lb ed="R129" n="0324b11"/>弥亘六道。无处可避。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679a09"/><lb ed="R129" n="0324b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679a0901">诸漏门。八万四千尘劳门也。贤圣有二。一小乘。四 <lb ed="X" n="0679a10"/><lb ed="R129" n="0324b13"/>果为圣。四向为贤。大乘。三贤。十圣。总未至无馀涅 <lb ed="X" n="0679a11"/><lb ed="R129" n="0324b14"/>槃城。皆作漏门中出入之客。三界。是造罪受苦的 <lb ed="X" n="0679a12"/><lb ed="R129" n="0324b15"/>处所。四生六道。是造罪受苦的有情。遍。是周義。亘。 <lb ed="X" n="0679a13"/><lb ed="R129" n="0324b16"/>是尽義。弥。是满義。良由惑业袭习报应纶轮。故六 <lb ed="X" n="0679a14"/><lb ed="R129" n="0324b17"/>道遍满三界。报应纶轮。惑业袭习。所以昼夜炽燃 <lb ed="X" n="0679a15"/><lb ed="R129" n="0324b18"/>开诸漏门。只进不出。三界火宅。昼夜炽燃。故说无 <lb ed="X" n="0679a16"/><lb ed="R129" n="0325a01"/>处可避也<note place="inline">问。何故云无可避处。答。乘有漏因。感有漏果。依有漏果。又造有漏因。因果相资。 <lb ed="X" n="0679a17"/><lb ed="R129" n="0325a02"/>连贯不绝。故说弥亘遍满。更无隙地避之也。下示逃避之方</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679a18"/><lb ed="R129" n="0325a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679a1801">今日至祷。向十方<persName>佛</persName>尊法圣众。惭愧发露。皆悉忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679a19"/><lb ed="R129" n="0325a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679a1901">至祷。至诚恳祷也。十方者。四正。四隅。幷上下方成 <lb ed="X" n="0679a20"/><lb ed="R129" n="0325a05"/>十。俱有<persName>佛</persName>刹及三宝故。惭愧。是出火宅之心。发露。 <lb ed="X" n="0679a21"/><lb ed="R129" n="0325a06"/>是出漏门之口。具此心口。则诸漏塞。火宅出也<note place="inline">发露 <lb ed="X" n="0679a22"/><lb ed="R129" n="0325a07"/>如倒树然。先发开四围之土。露出根芽树自倒矣。上承三宝力。以惭愧利锹。发去覆藏心。吐露自心咎。则 <lb ed="X" n="0679a23"/><lb ed="R129" n="0325a08"/>罪林倾而业根拔矣。上文廣擧罪相忏涤竟。下文发愿。不论有罪无罪。皆应忏悔。有罪忏。则罪灭。无罪祷。 <lb ed="X" n="0679a24"/><lb ed="R129" n="0325a09"/>令福生。加以至诚。不唯福增。幷智慧功德自然成就。下次第发愿。圆满功德。但忏罪。不发愿。如净琉璃甁。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679b" n="0679b"/> <lb ed="X" n="0679b01"/><lb ed="R129" n="0325a10"/>不贮狮子乳也。下仿此</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679b02"/><lb ed="R129" n="0325a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679b0201">愿<note place="inline">某甲</note>等。承是忏悔三毒一切烦恼。所生功德。生生 <lb ed="X" n="0679b03"/><lb ed="R129" n="0325a12"/>世世。三慧明。三达朗。三苦灭。三愿满。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679b04"/><lb ed="R129" n="0325a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679b0401">三毒重提前总相中第一法。一切烦恼。赅摄漏苦 <lb ed="X" n="0679b05"/><lb ed="R129" n="0325a14"/>倒有诸三。烦恼所生下。明罪灭福生。不止现在未 <lb ed="X" n="0679b06"/><lb ed="R129" n="0325a15"/>来。多生皆然。下例此。三慧者。一闻<note place="inline">耳门</note>二思<note place="inline">心门</note>三修。 <lb ed="X" n="0679b07"/><lb ed="R129" n="0325a16"/><note place="inline">中道观门</note>闻而不听。无受润因。听而不思。无深旨趣。思 <lb ed="X" n="0679b08"/><lb ed="R129" n="0325a17"/>而不修。终无证理。所以当明。三达者。达明也。一天 <lb ed="X" n="0679b09"/><lb ed="R129" n="0325a18"/>眼智明。二宿命智明。三漏尽智明。此三当朗<note place="inline">義见中卷</note>。 <lb ed="X" n="0679b10"/><lb ed="R129" n="0325b01"/>三苦<note place="inline">名義现前</note>。三愿者。一愿一切众生。得证知法。二愿 <lb ed="X" n="0679b11"/><lb ed="R129" n="0325b02"/>以无厌心。为众生说法。三愿捨身命。护持正法。此 <lb ed="X" n="0679b12"/><lb ed="R129" n="0325b03"/>愿当满<note place="inline">应知无漏善法。不止于此。但略擧耳。何则。无漏无尽故。前恶法可忏除。有漏有穷故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679b13"/><lb ed="R129" n="0325b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679b1301">愿承是忏悔四识<note place="inline">时本加住字非</note>等一切烦恼。所生功德。生 <lb ed="X" n="0679b14"/><lb ed="R129" n="0325b05"/>生世世。廣四等心。立四信业。灭四恶趣。得四无畏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679b15"/><lb ed="R129" n="0325b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679b1501">四等<note place="inline">即四无量心</note>一慈能与乐。二悲能<g ref="#CB15072">拔</g>苦。三喜庆彼 <lb ed="X" n="0679b16"/><lb ed="R129" n="0325b07"/>乐。四捨冤亲等。此四心。当廣。廣则无量。无量必等。 <lb ed="X" n="0679b17"/><lb ed="R129" n="0325b08"/>等则无偏向也。四信业者。一信<persName>佛</persName><note place="inline">乐常赞<persName>佛</persName></note>二信法。利 <lb ed="X" n="0679b18"/><lb ed="R129" n="0325b09"/>益<note place="inline">乐欲听法。常念修行</note>。三信僧<note place="inline">能行二利。乐供养众</note>。四信戒<note place="inline">乐離五欲</note>。此四 <lb ed="X" n="0679b19"/><lb ed="R129" n="0325b10"/>信要立。立则不为魔外摇动也。四恶趣。一地狱<note place="inline">八寒 <lb ed="X" n="0679b20"/><lb ed="R129" n="0325b11"/>八热等</note>二畜牲<note place="inline">水陆空行等</note>三饿鬼<note place="inline">三类九种等。一重类饶火节焰。不闻浆水 <lb ed="X" n="0679b21"/><lb ed="R129" n="0325b12"/>之名。二中类。伺求荡涤脓血粪秽。三轻类。时薄一饱。九种。即三财九品鬼。一。无财三品。一。炬口鬼。火炬炎 <lb ed="X" n="0679b22"/><lb ed="R129" n="0325b13"/>炎。常从口出。二。针咽鬼。腹大如山。咽如针孔。三。臭口鬼。口中腐臭。自恶受殃。二。少财三品。一。针毛鬼。毛利 <lb ed="X" n="0679b23"/><lb ed="R129" n="0325b14"/>如针。行便自刺。二。臭毛鬼。其毛既利。而复臭气。三。大瘿鬼。咽垂大瘿。自抉啖脓。三。多财三品。一。得弃鬼。常 <lb ed="X" n="0679b24"/><lb ed="R129" n="0325b15"/>得祭祀所弃食故。二。得失鬼。常得<anchor xml:id="nkr_note_add_0679b2401" n="0679b2401"/><anchor xml:id="beg0679b2401" n="0679b2401"/>巷<anchor xml:id="end0679b2401"/>陌所遗食故。三。势力鬼。夜叉罗刹。富类人天</note>四修罗。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0679c" n="0679c"/> <lb ed="X" n="0679c01"/><lb ed="R129" n="0325b16"/><note place="inline">鬼。畜。人。天。所摄</note>此四趣最恶当灭。四无畏<note place="inline">出智论</note>。一。总持一 <lb ed="X" n="0679c02"/><lb ed="R129" n="0325b17"/>切智无畏。二。知根漏尽无畏。三。决疑说障道无畏。 <lb ed="X" n="0679c03"/><lb ed="R129" n="0325b18"/>四。答报说苦尽道无畏。于大众中廣说自他智断。 <lb ed="X" n="0679c04"/><lb ed="R129" n="0326a01"/>决定无失。故无恐惧相。此四誓愿得之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679c05"/><lb ed="R129" n="0326a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679c0501">愿承是忏悔五盖等诸烦恼。所生功德。度五道。竖五 <lb ed="X" n="0679c06"/><lb ed="R129" n="0326a03"/>根。净五眼。成五分<note place="inline">德字下。例前应補生生世世四字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679c07"/><lb ed="R129" n="0326a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0679c0701">五盖<note place="inline">见前</note>。等。即等取五住。至五心文。五道。即天。人。地 <lb ed="X" n="0679c08"/><lb ed="R129" n="0326a05"/>狱。饿鬼。畜牲。汩生死苦。皆当度之。五根者。一。信根。 <lb ed="X" n="0679c09"/><lb ed="R129" n="0326a06"/><note place="inline">消除疑网</note>二。进根。三。念根。四。定根。五。慧根<note place="inline">義。见二卷中</note>。此五 <lb ed="X" n="0679c10"/><lb ed="R129" n="0326a07"/>根应等竖。竖。建立也。五眼者。金刚经註云。内外空 <lb ed="X" n="0679c11"/><lb ed="R129" n="0326a08"/>寂名肉眼。见自真性。自在平等名天眼。见自性般 <lb ed="X" n="0679c12"/><lb ed="R129" n="0326a09"/>若之智名慧眼。见一切法。无一切法。见一切相。空 <lb ed="X" n="0679c13"/><lb ed="R129" n="0326a10"/>一切相。名法眼。见前无烦恼可断。中无自性可守。 <lb ed="X" n="0679c14"/><lb ed="R129" n="0326a11"/>後无<persName>佛</persName>位可求。三际淸净。名<persName>佛</persName>眼<note place="inline">智度论云。菩萨初发心时。以肉 <lb ed="X" n="0679c15"/><lb ed="R129" n="0326a12"/>眼见苦众生。心生慈愍。学诸禅定。修得五通。以天眼遍见六道受种种身。益加哀怜。故求慧眼以救济之。 <lb ed="X" n="0679c16"/><lb ed="R129" n="0326a13"/>得见众生心相种种不同。云何令彼得是实法。故求法眼引导。令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0679001" n="0679001"/>〔人〕法中。後求<persName>佛</persName>眼。得一切智。成就<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0679c17"/><lb ed="R129" n="0326a14"/>涅槃颂云。天眼通非碍。肉眼阂非通。法眼唯观俗。慧眼了知空。<persName>佛</persName>眼如千日。照异体还同。圆明法界内。无 <lb ed="X" n="0679c18"/><lb ed="R129" n="0326a15"/>处不鉴容</note>。如此五眼。急当净之。五分者。释籤云。一分无 <lb ed="X" n="0679c19"/><lb ed="R129" n="0326a16"/>作戒<note place="inline">防非止恶</note>为戒身。二分无漏净禅<note place="inline">息虑静缘</note>为定身。三 <lb ed="X" n="0679c20"/><lb ed="R129" n="0326a17"/>分无漏智慧<note place="inline">破惑证真</note>为慧身。四分三种解脱<note place="inline">正习俱断</note>为 <lb ed="X" n="0679c21"/><lb ed="R129" n="0326a18"/>解脱身。五无生<note place="inline">了了觉照</note>为解脱知见身。此五身须成 <lb ed="X" n="0679c22"/><lb ed="R129" n="0326b01"/><note place="inline">前三。从因显德。後二。就果彰能。又第四。是尽智。第五。无生智</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0679c23"/><lb ed="R129" n="0326b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0679c2301">愿承是忏悔六受等诸烦恼。所生功德。生生世世。具 <lb ed="X" n="0679c24"/><lb ed="R129" n="0326b03"/>足六神通。满足六度业。不为六尘惑。常行六妙行。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680a" n="0680a"/> <lb ed="X" n="0680a01"/><lb ed="R129" n="0326b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680a0101">六神通者。如意。天眼。天耳。他心。宿命。漏尽是也。如 <lb ed="X" n="0680a02"/><lb ed="R129" n="0326b05"/>意通。任运自在有三种。一能到<note place="inline">身飞行。如鸟无碍。移远令近。不往而 <lb ed="X" n="0680a03"/><lb ed="R129" n="0326b06"/>到。此没彼出。一念能至</note>二转变<note place="inline">能以大作小。小作大。一多亦然</note>三圣如性<note place="inline">此如 <lb ed="X" n="0680a04"/><lb ed="R129" n="0326b07"/>意通唯<persName>佛</persName>有之</note>。天眼通<note place="inline">彻视大千</note>有二种。一。修得。二。报得。天耳 <lb ed="X" n="0680a05"/><lb ed="R129" n="0326b08"/>通。洞听十方一切声。他心通者。悉知种类。及他人 <lb ed="X" n="0680a06"/><lb ed="R129" n="0326b09"/>喜嗔怖畏。宿命通。知过去等三世事。漏尽通。四漏 <lb ed="X" n="0680a07"/><lb ed="R129" n="0326b10"/>欲漏。有漏。无明漏。见漏。四漏俱尽。如斯六种。俱须 <lb ed="X" n="0680a08"/><lb ed="R129" n="0326b11"/>具足<note place="inline">馀如中卷释</note>。六度业者。善戒云。一佈施<note place="inline">得富报</note>二持 <lb ed="X" n="0680a09"/><lb ed="R129" n="0326b12"/>戒<note place="inline">得具足善道报</note>三忍辱<note place="inline">得力。及端正有相好报</note>四精进<note place="inline">得寿。及神通报</note>五 <lb ed="X" n="0680a10"/><lb ed="R129" n="0326b13"/>禅定<note place="inline">得安乐。及生天报</note>六智慧<note place="inline">得辩才。及破烦恼报</note>。此六度善业须 <lb ed="X" n="0680a11"/><lb ed="R129" n="0326b14"/>满足。六尘惑者。一色<note place="inline">如热金丸。执之则烧</note>二声<note place="inline">如涂毒鼓。闻之必死</note>三 <lb ed="X" n="0680a12"/><lb ed="R129" n="0326b15"/>香<note place="inline">如敝龙气。嗅之则病</note>四味<note place="inline">如沸蜜汤。又如涂蜜刀。<g ref="#CB02549">舐</g>之则伤</note>五触<note place="inline">如卧狮子。近之 <lb ed="X" n="0680a13"/><lb ed="R129" n="0326b16"/>则啮</note>六法<note place="inline">如万象纷纭</note>。此六。皆不可被其惑也。六妙行者。 <lb ed="X" n="0680a14"/><lb ed="R129" n="0326b17"/>色界初禅云。厌下界。苦粗障行。欣上界。净妙出行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680a15"/><lb ed="R129" n="0326b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680a1501">又愿承是忏悔七漏。八垢。九结十缠等一切诸烦恼。 <lb ed="X" n="0680a16"/><lb ed="R129" n="0327a01"/>所生功德。生生世世。坐七净华。浴八解水。具九断智。 <lb ed="X" n="0680a17"/><lb ed="R129" n="0327a02"/>成十地行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680a18"/><lb ed="R129" n="0327a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680a1801">文有四一。翻七漏而成七净华。一戒净<note place="inline">身口意始终净。即正 <lb ed="X" n="0680a19"/><lb ed="R129" n="0327a04"/>语。正业。正命</note>二心净<note place="inline">三乘制烦恼。断结漏尽。即正精进。正念。正定</note>三见净<note place="inline">见法 <lb ed="X" n="0680a20"/><lb ed="R129" n="0327a05"/>真性。不起妄想。即正见。正思惟</note>四度疑净<note place="inline">见染疑断。即见道。初果位</note>五分别道 <lb ed="X" n="0680a21"/><lb ed="R129" n="0327a06"/>净<note place="inline">是道宜行。非道宜捨</note>六行断知见净<note place="inline">所行所断。通达分明。上二皆修道。二三果 <lb ed="X" n="0680a22"/><lb ed="R129" n="0327a07"/>位</note>七涅槃净<note place="inline">得无生法忍。即无学道。四果</note>。七净。约所修因。故曰 <lb ed="X" n="0680a23"/><lb ed="R129" n="0327a08"/>华曰坐。下八解。约八法流。故曰水曰浴。八解水<note place="inline">详见 <lb ed="X" n="0680a24"/><lb ed="R129" n="0327a09"/>中卷</note>。此八解水。濯前八垢等<note place="inline">十诵律云。<persName>如来</persName>巡视僧坊。见僧抱疾。粪秽汚体。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680b" n="0680b"/> <lb ed="X" n="0680b01"/><lb ed="R129" n="0327a10"/>扶浴令净。仍为说法。病即痊可。即得圣道。此是<persName>佛</persName>浴。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0680001" n="0680001"/>〔入〕解水。是法浴</note>。九断智者。一。 <lb ed="X" n="0680b02"/><lb ed="R129" n="0327a11"/>漧慧地。五停心。总别相念处。二。性地。暖顶忍世第 <lb ed="X" n="0680b03"/><lb ed="R129" n="0327a12"/>一<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0680b0301" n="0680b0301"/><anchor xml:id="beg0680b0301" n="0680b0301"/>已<anchor xml:id="end0680b0301"/>上伏见思</note>。三。初果<note place="inline">断三界八十八使见惑尽。见真谛</note>四二果<note place="inline">断欲界六 <lb ed="X" n="0680b04"/><lb ed="R129" n="0327a13"/>品思惑</note>五三果<note place="inline">断欲界残思尽</note>六四果<note place="inline">断三界见思尽</note>七支<persName>佛</persName><note place="inline">断见思尽 <lb ed="X" n="0680b05"/><lb ed="R129" n="0327a14"/>更侵习气</note>八菩萨<note place="inline">断三界正使尽。修六度行</note>九<persName>佛</persName>位<note place="inline">顿断三界见思残习。坐木菩提 <lb ed="X" n="0680b06"/><lb ed="R129" n="0327a15"/>树下。生草为座。成劣应身</note>。能断此九者为具智<note place="inline">翻破九结等</note>。成十地 <lb ed="X" n="0680b07"/><lb ed="R129" n="0327a16"/>行。花严云。登十地。断十障。证十真如<note place="inline">初。欢喜地。断异生障。证遍 <lb ed="X" n="0680b08"/><lb ed="R129" n="0327a17"/>行真如。二。離垢地。断邪解障。证最勝真如。三。发光地。断暗钝障。证圣流真如。四。焰慧地。断细惑现行障。证 <lb ed="X" n="0680b09"/><lb ed="R129" n="0327a18"/>无受真如。五。难勝地。断下乘涅槃障。证无分别真如。六。现前地。断粗相现行障。证染净真如。七远行地。断 <lb ed="X" n="0680b10"/><lb ed="R129" n="0327b01"/>细相现行障。证智所依真如。八。不动地。断无相加行障。证不增减真如。九。善慧地。断不欲利他障。证所依 <lb ed="X" n="0680b11"/><lb ed="R129" n="0327b02"/>真如。十。法雲地。断法未目在障。证法无分别真如。是为十地</note>。十行成。翻破十缠 <lb ed="X" n="0680b12"/><lb ed="R129" n="0327b03"/>等障矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680b13"/><lb ed="R129" n="0327b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680b1301">愿以忏悔十一遍使。及十二入。十八界等一切诸烦 <lb ed="X" n="0680b14"/><lb ed="R129" n="0327b05"/>恼。所生功德。愿十一空。能解常用。栖心自在。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680b15"/><lb ed="R129" n="0327b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680b1501">十一空<note place="inline">出涅槃经</note>。一。内空<note place="inline">六根无体</note>。二。外空<note place="inline">六尘无相</note>。三内外空 <lb ed="X" n="0680b16"/><lb ed="R129" n="0327b07"/><note place="inline">六识无有</note>四有为空<note place="inline">生灭相无</note>五无为空<note place="inline">无相亦无</note>六无始空<note place="inline">体本 <lb ed="X" n="0680b17"/><lb ed="R129" n="0327b08"/>元虚</note>七性空<note place="inline">法本常无</note>八无所有空<note place="inline">俱无亦无</note>九第一義空<note place="inline">功用 <lb ed="X" n="0680b18"/><lb ed="R129" n="0327b09"/>投现</note>十空空<note place="inline">病去药除</note>十一大空<note place="inline">小乘法无</note>。此十一空。必愿能 <lb ed="X" n="0680b19"/><lb ed="R129" n="0327b10"/>解常用。心既解空。故得栖心自在。若菩萨得此十 <lb ed="X" n="0680b20"/><lb ed="R129" n="0327b11"/>一空。即住空平等地。翻前十一遍使而成者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680b21"/><lb ed="R129" n="0327b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680b2101">能转十二行法轮。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680b22"/><lb ed="R129" n="0327b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680b2201">法花经及鹿苑。皆法轮三转。一。示相转。二。劝修转。 <lb ed="X" n="0680b23"/><lb ed="R129" n="0327b14"/>三。作证转。每转有四。谓苦。集。灭。道。三四成十二<note place="inline">第一 <lb ed="X" n="0680b24"/><lb ed="R129" n="0327b15"/>示相转云。此是苦。逼迫性。此是集。招感性。此是灭。可证性。此是道。可修性。第二劝修转云。此是苦。汝应知。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0680c" n="0680c"/> <lb ed="X" n="0680c01"/><lb ed="R129" n="0327b16"/>此是集。汝应断。此是灭。汝应证。此是道。汝应修。第三作证转云。此是苦。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0101" n="0680c0101"/><anchor xml:id="beg0680c0101" n="0680c0101"/>已<anchor xml:id="end0680c0101"/>知。不复更证。此是集。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0102" n="0680c0102"/><anchor xml:id="beg0680c0102" n="0680c0102"/>已<anchor xml:id="end0680c0102"/>断。 <lb ed="X" n="0680c02"/><lb ed="R129" n="0327b17"/>不复更断。此是灭。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0201" n="0680c0201"/><anchor xml:id="beg0680c0201" n="0680c0201"/>已<anchor xml:id="end0680c0201"/>证。不复更证。此是道。我<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c0202" n="0680c0202"/><anchor xml:id="beg0680c0202" n="0680c0202"/>已<anchor xml:id="end0680c0202"/>修。不复更修。以苦等四法。三唱令知。故云三转</note>。 <lb ed="X" n="0680c03"/><lb ed="R129" n="0327b18"/>轮。喩也。如世车轮。有摧碾義。运。转義。以是四法。运 <lb ed="X" n="0680c04"/><lb ed="R129" n="0328a01"/>入众生心。摧灭烦恼。疲证涅槃。故云十二行法轮。 <lb ed="X" n="0680c05"/><lb ed="R129" n="0328a02"/>此轮唯极圣能转。馀未能也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680c06"/><lb ed="R129" n="0328a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680c0601">具足十八不共之法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680c07"/><lb ed="R129" n="0328a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680c0701">十八不共者。一身。二口。三意<note place="inline">三皆无失</note>。四。无不定心。五。 <lb ed="X" n="0680c08"/><lb ed="R129" n="0328a05"/>无异想心。六。无不知捨心。七欲。八念。九精进。十智 <lb ed="X" n="0680c09"/><lb ed="R129" n="0328a06"/>慧。十一解脱。十二解脱知见<note place="inline">上六种皆无减</note>。十三身业。十 <lb ed="X" n="0680c10"/><lb ed="R129" n="0328a07"/>四口业。十五意业<note place="inline">上三业。皆随智慧行</note>。十六。以智慧知过去。 <lb ed="X" n="0680c11"/><lb ed="R129" n="0328a08"/>十七。知见在。十八。知未来<note place="inline">上三皆无碍</note>。唯<persName>佛</persName>独具。不与 <lb ed="X" n="0680c12"/><lb ed="R129" n="0328a09"/>二乘及菩萨共故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680c13"/><lb ed="R129" n="0328a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0680c1301">无量功德。一切圆满。</p><p xml:id="pX74p0680c1309" cb:place="inline">发愿<anchor xml:id="nkr_note_add_0680c1301" n="0680c1301"/><anchor xml:id="beg0680c1301" n="0680c1301"/>已<anchor xml:id="end0680c1301"/>。皈命礼诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680c14"/><lb ed="R129" n="0328a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0680c1401">功德言无量。以无能尽述也。下结前生後<note place="inline">礼<persName>佛</persName>。即礼三宝。 <lb ed="X" n="0680c15"/><lb ed="R129" n="0328a12"/>以法是<persName>佛</persName>说。僧是<persName>佛</persName>弟子。故皈命礼<persName>佛</persName>。即礼三宝。且<persName>佛</persName>是主。義该法僧。运想须兼到</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0680c16"/><lb ed="R129" n="0328a13"/><cb:div type="orig"><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX74p0680c1601">南无<name role="" type="person">毘卢遮那<persName>佛</persName></name></item><item xml:id="itemX74p0680c1608">南无本师释迦牟尼<persName>佛</persName></item> <lb ed="X" n="0680c17"/><lb ed="R129" n="0328a14"/><item xml:id="itemX74p0680c1701">南无阿弥陀<persName>佛</persName></item><item xml:id="itemX74p0680c1707">南无弥勒<persName>佛</persName></item> <lb ed="X" n="0680c18"/><lb ed="R129" n="0328a15"/><item xml:id="itemX74p0680c1801">南无龙种上尊王<persName>佛</persName></item><item xml:id="itemX74p0680c1809">南无龙自在王<persName>佛</persName></item> <lb ed="X" n="0680c19"/><lb ed="R129" n="0328a16"/><item xml:id="itemX74p0680c1901">南无宝勝<persName>佛</persName></item><item xml:id="itemX74p0680c1906">南无觉华定自在王<persName>佛</persName></item> <lb ed="X" n="0680c20"/><lb ed="R129" n="0328a17"/><item xml:id="itemX74p0680c2001">南无袈裟幢<persName>佛</persName></item><item xml:id="itemX74p0680c2007">南无狮子吼<persName>佛</persName></item> <lb ed="X" n="0680c21"/><lb ed="R129" n="0328a18"/><item xml:id="itemX74p0680c2101">南无<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨</item><item xml:id="itemX74p0680c2109">南无普贤菩萨</item> <lb ed="X" n="0680c22"/><lb ed="R129" n="0328b01"/><item xml:id="itemX74p0680c2201">南无大势至菩萨</item><item xml:id="itemX74p0680c2208">南无地藏菩萨</item> <lb ed="X" n="0680c23"/><lb ed="R129" n="0328b02"/><item xml:id="itemX74p0680c2301">南无大莊严菩萨</item><item xml:id="itemX74p0680c2308">南无观自在菩萨</item></list> <lb ed="X" n="0680c24"/><lb ed="R129" n="0328b03"/><p xml:id="pX74p0680c2401">礼诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0680c2401" n="0680c2401"/><anchor xml:id="beg0680c2401" n="0680c2401"/>已<anchor xml:id="end0680c2401"/>。次复忏悔。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681a" n="0681a"/> <lb ed="X" n="0681a01"/><lb ed="R129" n="0328b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a0101">结前起後<note place="inline">众生有烦恼病。仗<persName>佛</persName>菩萨作大医王。能施甘露药故。大经云。大慈愍众生。故令 <lb ed="X" n="0681a02"/><lb ed="R129" n="0328b05"/>我皈依。善拔众毒箭。故称大医王。又云。<persName>世尊</persName>甘露药。以施诸众生。众生既服<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a0201" n="0681a0201"/><anchor xml:id="beg0681a0201" n="0681a0201"/>已<anchor xml:id="end0681a0201"/>。不死亦不生</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a03"/><lb ed="R129" n="0328b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a0301">夫论忏悔者。本是改往修来。灭恶兴善<note place="inline">往字。生後两先字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a04"/><lb ed="R129" n="0328b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a0401">承上文释之。谓改往日<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a0401" n="0681a0401"/><anchor xml:id="beg0681a0401" n="0681a0401"/>已<anchor xml:id="end0681a0401"/>作之过。修来世之良因。 <lb ed="X" n="0681a05"/><lb ed="R129" n="0328b08"/>灭前所陈三毒等恶。兴前所愿三慧等善也。恶有 <lb ed="X" n="0681a06"/><lb ed="R129" n="0328b09"/>二种。谓真恶。假恶。真。即三业实造之罪。假恶。是世 <lb ed="X" n="0681a07"/><lb ed="R129" n="0328b10"/>人嫉妒他善。造言生谤之恶。令人无处措辨<note place="inline">谚云。众口 <lb ed="X" n="0681a08"/><lb ed="R129" n="0328b11"/>铄金。是也。问。假恶既造于人口。与我何罪。答。无因致谤。由夙业障所感。人不见察。因谤成信。信谤即信我 <lb ed="X" n="0681a09"/><lb ed="R129" n="0328b12"/>恶。故虽假亦恶</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a10"/><lb ed="R129" n="0328b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a1001">人之居世。谁能无过。学人失念尙起烦恼。罗汉结习。 <lb ed="X" n="0681a11"/><lb ed="R129" n="0328b14"/>动身口业。岂况凡夫而当无过<note place="inline">谁能句。与前贵贱罪自无量呼应</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a12"/><lb ed="R129" n="0328b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a1201">效圣贤修道业者。称学人<note place="inline">识心达本源者。亦如三果四向</note>。暂时不 <lb ed="X" n="0681a13"/><lb ed="R129" n="0328b16"/>在。即同死人。故云失念。罗汉。证无学果者。结习。即 <lb ed="X" n="0681a14"/><lb ed="R129" n="0328b17"/>过去烦恼结之种子。虽证无学。出三界外。但断现 <lb ed="X" n="0681a15"/><lb ed="R129" n="0328b18"/>行。种子犹在。动身发语。无不是业。出缠上士尙尔。 <lb ed="X" n="0681a16"/><lb ed="R129" n="0329a01"/>况在缠下愚乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a17"/><lb ed="R129" n="0329a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a1701">但智者先觉。便能改悔。愚者覆藏。遂使滋蔓。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a18"/><lb ed="R129" n="0329a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a1801">改悔。则复于无过。覆藏。则又增自欺<note place="inline">大经开二愚法。一。作罪。二。 <lb ed="X" n="0681a19"/><lb ed="R129" n="0329a04"/>覆藏。知<anchor xml:id="nkr_note_add_0681a1901" n="0681a1901"/><anchor xml:id="beg0681a1901" n="0681a1901"/>己<anchor xml:id="end0681a1901"/>有过。不唯不改。反文饰之。语云。小人之过也必文</note>。所以其罪日增。如 <lb ed="X" n="0681a20"/><lb ed="R129" n="0329a05"/>水之滋润乎蔓草也<note place="inline">此立定二种。下双承双释</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a21"/><lb ed="R129" n="0329a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681a2101">所以积习长夜<note place="inline">南藏长夜积习</note>。晓悟无期。若能惭愧发露忏 <lb ed="X" n="0681a22"/><lb ed="R129" n="0329a07"/>悔者。岂唯止是灭罪。亦复增长无量功德。竖立<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0681a23"/><lb ed="R129" n="0329a08"/>涅槃妙果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681a24"/><lb ed="R129" n="0329a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681a2401">先逆承愚者之所以。即覆藏使蔓之故也。长夜。譬 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681b" n="0681b"/> <lb ed="X" n="0681b01"/><lb ed="R129" n="0329a10"/>无明<note place="inline">生死中。无智慧明故</note>。由滋蔓故。所以积集恶习种子。惑 <lb ed="X" n="0681b02"/><lb ed="R129" n="0329a11"/>重难悟。如长夜之难晓。致三涂剧苦。莫知所终。故 <lb ed="X" n="0681b03"/><lb ed="R129" n="0329a12"/>云无期。若能下。次承智者便悔来。惭愧。与愚者相 <lb ed="X" n="0681b04"/><lb ed="R129" n="0329a13"/>反。发露。与覆藏互违。无量劫来。惑业有习气种子。 <lb ed="X" n="0681b05"/><lb ed="R129" n="0329a14"/>如大树之有根。必先发开其泥露出其根。枯槁立 <lb ed="X" n="0681b06"/><lb ed="R129" n="0329a15"/>待。若不唯不去其土。而反复之以泥。滋之以水。必 <lb ed="X" n="0681b07"/><lb ed="R129" n="0329a16"/>然蔓延矣。功德多极曰无量。圆满之极。则竖立如 <lb ed="X" n="0681b08"/><lb ed="R129" n="0329a17"/>来妙果<note place="inline">此灭罪长德。近承灭恶兴善。远应離苦得乐義。竖立句。立四种观行第三段文</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681b09"/><lb ed="R129" n="0329a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681b0901">若欲行此法者。先当外肃形仪。瞻奉尊像。内起敬意。 <lb ed="X" n="0681b10"/><lb ed="R129" n="0329b01"/>缘于想法。恳切至祷。生二种心<note place="inline">恳。坊本作慊。非</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681b11"/><lb ed="R129" n="0329b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681b1101">此双承上智者及惭愧二节。示忏悔之方。且标二 <lb ed="X" n="0681b12"/><lb ed="R129" n="0329b03"/>心也。身形仪表。肃然不敢妄动。是身业致敬也。眼 <lb ed="X" n="0681b13"/><lb ed="R129" n="0329b04"/>则仰望。住持三宝。若有来仪。则能礼所礼历状。假 <lb ed="X" n="0681b14"/><lb ed="R129" n="0329b05"/>观之端也。内心。则生恭敬。攀缘圣境。依前想法。不 <lb ed="X" n="0681b15"/><lb ed="R129" n="0329b06"/>唯空观就。中观亦圆也。尙须诚恳急切。至极祈祷 <lb ed="X" n="0681b16"/><lb ed="R129" n="0329b07"/>发二种心<note place="inline">花严云。一者礼敬诸<persName>佛</persName>。法花维摩等。皆云瞻仰尊颜。目不暂捨</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681b17"/><lb ed="R129" n="0329b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681b1701">何等为二。一者。自念我此形命难可常保。一朝散壞。 <lb ed="X" n="0681b18"/><lb ed="R129" n="0329b09"/>不知此身何时可复。若复不値诸<persName>佛</persName>贤圣。忽逢恶友。 <lb ed="X" n="0681b19"/><lb ed="R129" n="0329b10"/>造众罪业复应堕落深坑险趣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681b20"/><lb ed="R129" n="0329b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681b2001">征释。一。念此身无常。形则假借四大。命则识息暖 <lb ed="X" n="0681b21"/><lb ed="R129" n="0329b12"/>三。电光石火。能幾何时。光阴不惜。散壞<note place="inline">是死字</note>四大 <lb ed="X" n="0681b22"/><lb ed="R129" n="0329b13"/>分张。此形永弃矣。复<note place="inline">音伏</note>还也。一旦失却。何时还得。 <lb ed="X" n="0681b23"/><lb ed="R129" n="0329b14"/><note place="inline">古云。人身一失袈裟下。万劫千生不复追。是也</note>下言不遇淸净良友。涤除 <lb ed="X" n="0681b24"/><lb ed="R129" n="0329b15"/>罪<g ref="#CB00985">愆</g>。反逢恶伴。造三涂因。又当久沉三界矣。三界 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0681c" n="0681c"/> <lb ed="X" n="0681c01"/><lb ed="R129" n="0329b16"/>难出。如深坑。三涂八难受苦无救。如险难处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c02"/><lb ed="R129" n="0329b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c0201">二者。自念我此生中。虽得値遇<persName>如来</persName>正法。不为<note place="inline">训求</note><persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0681c03"/><lb ed="R129" n="0329b18"/>法。绍继圣种。净身口意。善法自居。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c04"/><lb ed="R129" n="0330a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c0401">二。自察幸得人身。不信三宝。纵遇<persName>佛</persName>法。甘心不求。 <lb ed="X" n="0681c05"/><lb ed="R129" n="0330a02"/>不愿捨家剃度。虽或剃染。不肯兴隆三宝。绍法王 <lb ed="X" n="0681c06"/><lb ed="R129" n="0330a03"/>位。继菩萨志。培圣种子。遇而不遇。真可惜也。净身 <lb ed="X" n="0681c07"/><lb ed="R129" n="0330a04"/>下。出圣种義。三业净。则三慧明而心垢荡。善法居。 <lb ed="X" n="0681c08"/><lb ed="R129" n="0330a05"/>则恶伴远而诸圣近。居者。四威仪中常在其中也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c09"/><lb ed="R129" n="0330a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c0901">而今我等私自作恶。而复覆藏。言他不知。谓彼不见 <lb ed="X" n="0681c10"/><lb ed="R129" n="0330a07"/>隐慝在心。傲然无愧。此实天下愚惑之甚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c11"/><lb ed="R129" n="0330a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c1101">既不求<persName>佛</persName>法净三业。植圣种。反恣意作恶。为地狱 <lb ed="X" n="0681c12"/><lb ed="R129" n="0330a09"/>种子。惑之甚也。慝恶之隐于心者。傲然憍<g ref="#CB05096">倨</g>凌人 <lb ed="X" n="0681c13"/><lb ed="R129" n="0330a10"/>也。作恶不悔是无愧也。私自作。于人所不知见处 <lb ed="X" n="0681c14"/><lb ed="R129" n="0330a11"/>而故为。政不知<persName>佛</persName>菩萨五眼三智。何所不烛。故悟 <lb ed="X" n="0681c15"/><lb ed="R129" n="0330a12"/>老痛责云。实是天下第一等愚惑之人。故云甚耳。 <lb ed="X" n="0681c16"/><lb ed="R129" n="0330a13"/><note place="inline">隐慝应上私恶</note>自不肯向淸净大众前悔涤也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c17"/><lb ed="R129" n="0330a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c1701">即今现有十方诸<persName>佛</persName>诸大菩萨。诸天神仙何曾不以 <lb ed="X" n="0681c18"/><lb ed="R129" n="0330a15"/>淸净天眼。见于我等所作罪恶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c19"/><lb ed="R129" n="0330a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c1901">既瞒不得诸圣天眼。则心所隐慝。身所私作。谓他 <lb ed="X" n="0681c20"/><lb ed="R129" n="0330a17"/>不知见者实惑也<note place="inline">般若经云。天眼。能见十方沙界众生。成就身语意业恶行。诽毁 <lb ed="X" n="0681c21"/><lb ed="R129" n="0330a18"/>贤圣邪见因缘。身壞命终。当堕恶趣。楞严云。阿那律见<name role="" type="person">阎浮提</name>。如观掌中庵摩罗果。诸菩萨等见百千界。 <lb ed="X" n="0681c22"/><lb ed="R129" n="0330b01"/>十方<persName>如来</persName>穷尽微尘淸净国土。无所不瞩。众生洞视。不过分寸</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c23"/><lb ed="R129" n="0330b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0681c2301">又复幽显灵祇注记罪福纤毫无差。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0681c24"/><lb ed="R129" n="0330b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0681c2401">言不止<persName>佛</persName>菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0681c2401" n="0681c2401"/><anchor xml:id="beg0681c2401" n="0681c2401"/>已<anchor xml:id="end0681c2401"/>也。更有幽冥中鬼使地祇。显灵 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682a" n="0682a"/> <lb ed="X" n="0682a01"/><lb ed="R129" n="0330b04"/>中聪明正直神等。条记款数。註疏明白秋毫不爽 <lb ed="X" n="0682a02"/><lb ed="R129" n="0330b05"/>者在。上明业因无差竟。下明果报不谬。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682a03"/><lb ed="R129" n="0330b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682a0301">夫论作罪之人。命终之後。牛头狱卒录其精神。在阎 <lb ed="X" n="0682a04"/><lb ed="R129" n="0330b07"/>罗王所。辩核是非。当尔之时。一切怨对。皆来证據。各 <lb ed="X" n="0682a05"/><lb ed="R129" n="0330b08"/>言汝先屠戮我身。炮煮蒸炙。或先剥夺于我一切财 <lb ed="X" n="0682a06"/><lb ed="R129" n="0330b09"/>宝。離我眷属。我于今日。始得汝便<note place="inline">两先字。去呼。应前往字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682a07"/><lb ed="R129" n="0330b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682a0701">夫者。承上恶因不差。以起趋果相当也。录者。依昔 <lb ed="X" n="0682a08"/><lb ed="R129" n="0330b11"/>记而执之也。阎罗。正云阎魔罗。此云静息。以能静 <lb ed="X" n="0682a09"/><lb ed="R129" n="0330b12"/>息造恶人之不善业故<note place="inline">或翻为遮。遮令不造恶故。或云琰魔。此云双王。鬼官 <lb ed="X" n="0682a10"/><lb ed="R129" n="0330b13"/>总司也。有二義。一。自受果报。此王苦乐幷受。故云双王。二。兄妹为王。兄治男事。妹治女事。兄妹幷称狱主。 <lb ed="X" n="0682a11"/><lb ed="R129" n="0330b14"/>故云双王。古云。兄与妹而双王。苦与乐而同受是也。此南洲下过百逾缮那。有琰魔王国。纵廣亦尔。然有 <lb ed="X" n="0682a12"/><lb ed="R129" n="0330b15"/>二类。一大菩萨化作。二。实有情。鬼趣所摄。由治罚鬼。兼地狱主。故生地狱。非地狱趣如人治罚诸畜牲等</note>。 <lb ed="X" n="0682a13"/><lb ed="R129" n="0330b16"/>核。考之使实也。各以言辩论明是非等证據者。证 <lb ed="X" n="0682a14"/><lb ed="R129" n="0330b17"/>成據实也。屠戮。是杀字。炮。燔炙也。乾煏曰炮。水烧 <lb ed="X" n="0682a15"/><lb ed="R129" n="0330b18"/>曰煮。上乾下水曰蒸。用油而炒曰炙。剥夺。剥削。劫 <lb ed="X" n="0682a16"/><lb ed="R129" n="0331a01"/>夺人财也<note place="inline">是盗字</note>。離<note place="inline">平声</note>分开也。因剥夺。故惊散。父南 <lb ed="X" n="0682a17"/><lb ed="R129" n="0331a02"/>子北。兄东弟西。故云離我眷属<note place="inline">始。去声。望前两先字看。言方始为之 <lb ed="X" n="0682a18"/><lb ed="R129" n="0331a03"/>也。礼记月令。桃始华。蝉始鸣。若本初之始则上呼</note>。始得便者。谓向业果未 <lb ed="X" n="0682a19"/><lb ed="R129" n="0331a04"/>熟。似乎未便。今正临案对據。诚难逃脱。故云得便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682a20"/><lb ed="R129" n="0331a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682a2001">于时现前证據。何得敢讳。唯应甘心分受宿殃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682a21"/><lb ed="R129" n="0331a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682a2101">讳。犹隐藏也。其往为人时。许其私作恶。心隐慝。似 <lb ed="X" n="0682a22"/><lb ed="R129" n="0331a07"/>可欺<anchor xml:id="nkr_note_add_0682a2201" n="0682a2201"/><anchor xml:id="beg0682a2201" n="0682a2201"/>己<anchor xml:id="end0682a2201"/>欺人。至此。始知昔者欺人之罪。皆自欺也。 <lb ed="X" n="0682a23"/><lb ed="R129" n="0331a08"/>甘心分受者。以情真罪当分所应受其苦。故甘心 <lb ed="X" n="0682a24"/><lb ed="R129" n="0331a09"/>默默无辩也。宿殃往罪也。应前两先字。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682b" n="0682b"/> <lb ed="X" n="0682b01"/><lb ed="R129" n="0331a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b0101">如经所明。地狱之中。不枉治人。若其平素所作众罪 <lb ed="X" n="0682b02"/><lb ed="R129" n="0331a11"/>心自忘失者。临命终时。造恶之处。一切诸相皆现在 <lb ed="X" n="0682b03"/><lb ed="R129" n="0331a12"/>前。各言汝昔在于我边作如是罪。今何得讳。是时作 <lb ed="X" n="0682b04"/><lb ed="R129" n="0331a13"/>罪之人。无藏隐处。于是阎罗王切齿诃责。将付地狱。 <lb ed="X" n="0682b05"/><lb ed="R129" n="0331a14"/>历无量劫求出莫由<note place="inline">临命终。时本作是其生。无量。时本作劫穷。非</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682b06"/><lb ed="R129" n="0331a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682b0601">此引经证成分受甘心之義<note place="inline">楞严云。临命终时。未捨暖触。一生善恶。俱 <lb ed="X" n="0682b07"/><lb ed="R129" n="0331a16"/>时顿现。一切二句。应前一切怨对皆现在前语</note>。各言下。出执对之辞<note place="inline">昔字。收前 <lb ed="X" n="0682b08"/><lb ed="R129" n="0331a17"/>先字。今何得讳。与前今何敢讳呼应</note>。无藏隐处者。业镜台前。不容你。 <lb ed="X" n="0682b09"/><lb ed="R129" n="0331a18"/>如前再覆藏。再隐慝也。至是妙辩默默。巧计蒙蒙。 <lb ed="X" n="0682b10"/><lb ed="R129" n="0331b01"/>傲心始挫矣。非真惑而何。于是下。申明前文在阎 <lb ed="X" n="0682b11"/><lb ed="R129" n="0331b02"/>王所核定是非。所以切齿痛恨而诃责之也<note place="inline">付地狱。与 <lb ed="X" n="0682b12"/><lb ed="R129" n="0331b03"/>前分受宿殃照应</note>。诃责者。如云痴人狱种。汝在世时。不孝 <lb ed="X" n="0682b13"/><lb ed="R129" n="0331b04"/>父母。邪慢无道。无有惭愧。汝今生处名<name role="" type="person">阿鼻地狱</name>。 <lb ed="X" n="0682b14"/><lb ed="R129" n="0331b05"/>等。将付者。竟以罪人付无间狱也。请君自思。果有 <lb ed="X" n="0682b15"/><lb ed="R129" n="0331b06"/>隐业。及时忏悔。毋待临期。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682b16"/><lb ed="R129" n="0331b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b1601">此事不远。不关他人。正是我身自作自受。虽父子至 <lb ed="X" n="0682b17"/><lb ed="R129" n="0331b08"/>亲。一旦对至。无代受者<note place="inline">虽父下一十三字。时本无</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682b18"/><lb ed="R129" n="0331b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682b1801">申明分受宿殃義。此事。指旷劫难出之苦事。由自 <lb ed="X" n="0682b19"/><lb ed="R129" n="0331b10"/>作其因。故不远。至亲莫若父子。极苦无如地狱。一 <lb ed="X" n="0682b20"/><lb ed="R129" n="0331b11"/>朝怨对现。各自趋楚。饶君有至慈之父。无肯代子 <lb ed="X" n="0682b21"/><lb ed="R129" n="0331b12"/>须臾。极孝之儿。孰能替父少顷<note place="inline">有二義。一。事在两难。父子各自有业。 <lb ed="X" n="0682b22"/><lb ed="R129" n="0331b13"/>各自趣苦。何暇代受。二无间最苦。苦境消魂。孰能敢触。故无代者</note>。世间有家无二 <lb ed="X" n="0682b23"/><lb ed="R129" n="0331b14"/>犯之宽。典止五刑之法。或可代耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682b24"/><lb ed="R129" n="0331b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682b2401">我等相与得此人身。体无众疾。各自努力。与性命竞。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0682c" n="0682c"/> <lb ed="X" n="0682c01"/><lb ed="R129" n="0331b16"/>大怖至时。悔无所及。是故至心求哀忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c02"/><lb ed="R129" n="0331b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c0201">此劝人勤悔无怠也。体无众疾者。诸病不生。康泰 <lb ed="X" n="0682c03"/><lb ed="R129" n="0331b18"/>时也。努力<note place="inline">方言</note>勉力也。与性命竞者。劝人<g ref="#CB05270">拼</g>性命与 <lb ed="X" n="0682c04"/><lb ed="R129" n="0332a01"/>光阴竞。言有一寸光阴。努力一寸。不少怠也。大怖 <lb ed="X" n="0682c05"/><lb ed="R129" n="0332a02"/>至时。即前证據。诃责。付狱等事。是故下。结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c06"/><lb ed="R129" n="0332a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c0601"><note place="inline">某甲</note>等。自从无始以来至于今日。积聚无明。障蔽心 <lb ed="X" n="0682c07"/><lb ed="R129" n="0332a04"/>目。随烦恼性。造三世罪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c08"/><lb ed="R129" n="0332a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c0801">此下二章。擧无始无明。忏三世之过恶也。无始有 <lb ed="X" n="0682c09"/><lb ed="R129" n="0332a06"/>二義。一。过去世。无有始故。二。诸惑瞥尔而生故<note place="inline">古语 <lb ed="X" n="0682c10"/><lb ed="R129" n="0332a07"/>云。自从无始迷心海。旷劫漂沉生死波</note>。积聚者。不能发露故。无明者。 <lb ed="X" n="0682c11"/><lb ed="R129" n="0332a08"/>无智慧妙明之用。故不了境唯心。心随境转。故造 <lb ed="X" n="0682c12"/><lb ed="R129" n="0332a09"/>诸恶。所以慧心法眼。被其障蔽<note place="inline">心目二字。楞严一经之要旨</note>。性。 <lb ed="X" n="0682c13"/><lb ed="R129" n="0332a10"/>是种姓。但随烦恼种。故造三世罪也<note place="inline">此总标。下十一节别列</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c14"/><lb ed="R129" n="0332a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c1401">或耽染爱著。起贪欲烦恼〇或嗔恚忿怒。怀害烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c15"/><lb ed="R129" n="0332a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c1501">一。贪心所。耽。浑身没在其中也。染。染指希望意。爱 <lb ed="X" n="0682c16"/><lb ed="R129" n="0332a13"/>则念念不捨。著则时刻不離。故起贪海欲睿烦恼。 <lb ed="X" n="0682c17"/><lb ed="R129" n="0332a14"/><note place="inline">大经云。五欲难满。如火获薪。如海吞流。如驼食蜜。如牛食苗。终无厌足</note>二。嗔心所嗔 <lb ed="X" n="0682c18"/><lb ed="R129" n="0332a15"/>者。无慈心。恚。忿。怒。即嗔之等分。此等在怀。自然害 <lb ed="X" n="0682c19"/><lb ed="R129" n="0332a16"/>人<note place="inline">十诵律。一僧根钝。<persName>佛</persName>以偈教曰。守口摄意身莫犯。如是行者得度世。僧随诵之。遂得圣道</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c20"/><lb ed="R129" n="0332a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0682c2001">或心愦昏懵。不了烦恼〇或我慢自高。轻傲烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0682c21"/><lb ed="R129" n="0332a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0682c2101">三。痴心所。愦。心乱也<note place="inline">是散心</note>。懵。心不明也<note place="inline">是昏心</note>。名凡 <lb ed="X" n="0682c22"/><lb ed="R129" n="0332b01"/>夫者。以昏散故。昏散。是生死根本。无量劫中。非昏 <lb ed="X" n="0682c23"/><lb ed="R129" n="0332b02"/>即散。所以<persName>佛</persName>祖说明静止观以治之<note place="inline">如天台智者说摩诃止观 <lb ed="X" n="0682c24"/><lb ed="R129" n="0332b03"/>小止观等。<persName>佛</persName>说定慧。如楞严圆觉等</note>。四。慢心所。自心贡高轻藐一切。 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683a" n="0683a"/> <lb ed="X" n="0683a01"/><lb ed="R129" n="0332b04"/>凌人傲物耳。傲。不敬也<note place="inline">如十诵律中。有一老人无依。欲投<persName>佛</persName>出家。舍利弗等 <lb ed="X" n="0683a02"/><lb ed="R129" n="0332b05"/>神力观之。见无善根。不许。老人悲泣出门。遇<persName>佛</persName>外来。把其臂曰。<persName>佛</persName>当与汝作皈依处。度其出家。遂登圣道。 <lb ed="X" n="0683a03"/><lb ed="R129" n="0332b06"/>可见无论勝劣人来。皆当恭敬。不可忽慢。此间或字。冠下八节文首</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a04"/><lb ed="R129" n="0332b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a0401">疑惑正道。犹豫烦恼〇谤无因果。邪见烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a05"/><lb ed="R129" n="0332b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a0501">五。疑心所。疑惑则不信<note place="inline">能障信三宝等善法</note>。犹豫则不决。心 <lb ed="X" n="0683a06"/><lb ed="R129" n="0332b09"/>无决断为魔所缚。外道恶友是其伴侣。所以正道 <lb ed="X" n="0683a07"/><lb ed="R129" n="0332b10"/>远而苦海沦也<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0683a0701" n="0683a0701"/><anchor xml:id="beg0683a0701" n="0683a0701"/>已<anchor xml:id="end0683a0701"/>上是五钝使。下去五利使。亦名五见</note>。六。邪见。不信 <lb ed="X" n="0683a08"/><lb ed="R129" n="0332b11"/>善恶因果。所以作恶不惭。行善不勤。口撥无因果。 <lb ed="X" n="0683a09"/><lb ed="R129" n="0332b12"/>是邪见也<note place="inline">如云天堂是妄造。地狱非真说等</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a10"/><lb ed="R129" n="0332b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a1001">不识缘假。著我烦恼〇迷于三世。执断常烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a11"/><lb ed="R129" n="0332b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a1101">七。身见。不知四缘假合<note place="inline">不了四大本空</note>。因执身见。自生烦 <lb ed="X" n="0683a12"/><lb ed="R129" n="0332b15"/>恼。著者。坚执義<note place="inline">即前第一贪心中。耽染爱著義</note>。八。边见。内迷中道。 <lb ed="X" n="0683a13"/><lb ed="R129" n="0332b16"/>外迷三世。妄起坚著。各执一边。故曰边见。断常。即 <lb ed="X" n="0683a14"/><lb ed="R129" n="0332b17"/>有无。一异之别名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a15"/><lb ed="R129" n="0332b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a1501">朋狎恶法。起见取烦恼〇僻禀邪师。造戒取烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a16"/><lb ed="R129" n="0333a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a1601">九。见取同志同类曰朋。亲爱附近曰狎。其所朋狎 <lb ed="X" n="0683a17"/><lb ed="R129" n="0333a02"/>唯恶法。故妄执身边戒取等见。自以为勝为能。及 <lb ed="X" n="0683a18"/><lb ed="R129" n="0333a03"/>执一切有漏等法。妄谓乐净。即是涅槃故〇十。戒 <lb ed="X" n="0683a19"/><lb ed="R129" n="0333a04"/>取。僻。邪也<note place="inline">邪僻之心</note>。禀。受也。因内心自僻。外受邪熏。戒 <lb ed="X" n="0683a20"/><lb ed="R129" n="0333a05"/>取者。非因计因。如执持牛狗等戒为生天因。乃至 <lb ed="X" n="0683a21"/><lb ed="R129" n="0333a06"/><g ref="#CB15072">拔</g><g ref="#CB00993">发</g>熏鼻卧棘等皆是<note place="inline">僻南作辟</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a22"/><lb ed="R129" n="0333a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683a2201">乃至一切等四执。横计烦恼<note place="inline">流通本无等字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683a23"/><lb ed="R129" n="0333a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683a2301">十一。总收诸计。乃至一切等者。上文止从总中别 <lb ed="X" n="0683a24"/><lb ed="R129" n="0333a09"/>开十使。此十使。是八万四千尘劳门根本。云一切 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683b" n="0683b"/> <lb ed="X" n="0683b01"/><lb ed="R129" n="0333a10"/>等。尽该之矣。四执者。一。生执不生。二。不灭执灭。三 <lb ed="X" n="0683b02"/><lb ed="R129" n="0333a11"/>断执不断。四。不常执常。从无中妄执。故云横计。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b03"/><lb ed="R129" n="0333a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b0301">今日至诚。悉皆忏悔<note place="inline">时本作皆悉</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b04"/><lb ed="R129" n="0333a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b0401">结。至。谓尽心之极。忏而不诚。如鲁禘既灌而往。虽 <lb ed="X" n="0683b05"/><lb ed="R129" n="0333a14"/>忏何益。诚。尙能动物。况<persName>佛</persName>菩萨至圣乎。下文準此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b06"/><lb ed="R129" n="0333a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b0601">又复无始以来至于今日。守惜坚著。起悭吝烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b07"/><lb ed="R129" n="0333a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b0701">此章共十七节。前六节。承前章前六心所。明乖于 <lb ed="X" n="0683b08"/><lb ed="R129" n="0333a17"/>六度也。一。悭心所。由贪为主。心既悭吝。自不能施。 <lb ed="X" n="0683b09"/><lb ed="R129" n="0333a18"/>故乖檀度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b10"/><lb ed="R129" n="0333b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b1001">不摄六情。奢诞烦恼〇心行弊恶。不忍烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b11"/><lb ed="R129" n="0333b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b1101">二。奢诞。摄。收也。六情。喜。怒。哀。乐。爱。恶也<note place="inline">怒与恶。是嗔之等分</note>。 <lb ed="X" n="0683b12"/><lb ed="R129" n="0333b03"/>此六种情识。纵之不收。故成奢侈虚诞不实之惑。 <lb ed="X" n="0683b13"/><lb ed="R129" n="0333b04"/>既不能检点意业。纵身口妄为。违于戒度〇三。不 <lb ed="X" n="0683b14"/><lb ed="R129" n="0333b05"/>忍。弊恶粗犷刚暴之类。六度之中。忍度最要。能修 <lb ed="X" n="0683b15"/><lb ed="R129" n="0333b06"/>六度<note place="inline">古云。一忍能令百祸消。如世尊五百世作忍辱仙之类</note>。今人不明事理 <lb ed="X" n="0683b16"/><lb ed="R129" n="0333b07"/>如如。故不能忍。岂非痴之等分。乖于忍度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b17"/><lb ed="R129" n="0333b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b1701">怠惰缓纵。不勤烦恼〇疑虑躁动觉观烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b18"/><lb ed="R129" n="0333b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683b1801">四。不勤。怠者不敬。惰者不勤。缓则不急。纵则不愼。 <lb ed="X" n="0683b19"/><lb ed="R129" n="0333b10"/>心怀傲慢。度乖精进〇五觉观<note place="inline">粗心相名觉。细心相名观。初缘心中 <lb ed="X" n="0683b20"/><lb ed="R129" n="0333b11"/>发相名觉。後分别筹量好醜。照了名观</note>。疑。不决義。疑者心多思虑。身 <lb ed="X" n="0683b21"/><lb ed="R129" n="0333b12"/>口必然躁动。在定亦多觉观<note place="inline">智度论云。入初禅定。名有觉有观。初禅二 <lb ed="X" n="0683b22"/><lb ed="R129" n="0333b13"/>禅中间。名无觉有观。从二禅乃至非有想。非无想定。名无觉无观</note>。此根前疑中乱 <lb ed="X" n="0683b23"/><lb ed="R129" n="0333b14"/>心。大乖禅度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683b24"/><lb ed="R129" n="0333b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683b2401">触境迷惑。无知解烦恼〇随世八风。生彼我烦恼。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0683c" n="0683c"/> <lb ed="X" n="0683c01"/><lb ed="R129" n="0333b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c0101">六。愚迷。触著境界。不能了心故<note place="inline">大经云。譬如苍蝇为唾所粘。不能自 <lb ed="X" n="0683c02"/><lb ed="R129" n="0333b17"/>出。永嘉云。触途成滞。或说时似悟。对境即迷。楞严云。如说药人。真药现前。汝不能识</note>。此无知 <lb ed="X" n="0683c03"/><lb ed="R129" n="0333b18"/>解。根前邪见横计。与慧度相反〇七。不平等心。八 <lb ed="X" n="0683c04"/><lb ed="R129" n="0334a01"/>风者<note place="inline">四顺四逆</note>。一利<note place="inline">得可意事</note>二衰<note place="inline">失可意事</note>三毁<note place="inline">背後诽撥</note>四誉<note place="inline">背後 <lb ed="X" n="0683c05"/><lb ed="R129" n="0334a02"/>赞美</note>五称<note place="inline">当面称<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c0501" n="0683c0501"/><anchor xml:id="beg0683c0501" n="0683c0501"/>扬<anchor xml:id="end0683c0501"/></note>六讥<note place="inline">当面诽撥</note>七苦<note place="inline">逼恼身心</note>八乐<note place="inline">适悦身心</note>。随逐 <lb ed="X" n="0683c06"/><lb ed="R129" n="0334a03"/>世人八种口风。互生彼此种种迷惑也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c07"/><lb ed="R129" n="0334a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c0701">谄曲面誉。不直心烦恼〇犷强难触。不调和烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c08"/><lb ed="R129" n="0334a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c0801">八。<g ref="#CB02439">佞</g>口曲心。谄是卑屈承奉语。从不直心流出。故 <lb ed="X" n="0683c09"/><lb ed="R129" n="0334a06"/>云曲。誉<note place="inline">平声</note>扬人善而过实也。面誉。犹面谀。当面奉 <lb ed="X" n="0683c10"/><lb ed="R129" n="0334a07"/>承。则违质直无谄行〇九猝暴心。犷。粗恶也。若恶 <lb ed="X" n="0683c11"/><lb ed="R129" n="0334a08"/>犬之犷犷不可附近。强。是刚暴横逆也。难触。言不 <lb ed="X" n="0683c12"/><lb ed="R129" n="0334a09"/>可轻犯。犯必酿祸<note place="inline">流通本作强犷</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c13"/><lb ed="R129" n="0334a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c1301">易忿难悦。多含恨烦恼〇嫉妒击<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1301" n="0683c1301"/><anchor xml:id="beg0683c1301" n="0683c1301"/>刺<anchor xml:id="end0683c1301"/>。很戾烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c14"/><lb ed="R129" n="0334a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c1401">十。嗔恨心。小人易怒而易悦。君子难怒而难悦。出 <lb ed="X" n="0683c15"/><lb ed="R129" n="0334a12"/>世高流。应以无住降心。幷忍力化之〇十一。很戾 <lb ed="X" n="0683c16"/><lb ed="R129" n="0334a13"/>心。由嫉能妒贤故。口中常出东敲西击语。<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1601" n="0683c1601"/><anchor xml:id="beg0683c1601" n="0683c1601"/>刺<anchor xml:id="end0683c1601"/><note place="inline">音七</note>。暗 <lb ed="X" n="0683c17"/><lb ed="R129" n="0334a14"/>伤人也<note place="inline">孟子刺人而杀之。此从古也。若读次。是讥<anchor xml:id="nkr_note_add_0683c1701" n="0683c1701"/><anchor xml:id="beg0683c1701" n="0683c1701"/>刺<anchor xml:id="end0683c1701"/>也。亦通</note>。狼戾。兇狠乖戾 <lb ed="X" n="0683c18"/><lb ed="R129" n="0334a15"/>不听从于人也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c19"/><lb ed="R129" n="0334a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0683c1901">兇险暴害。惨毒烦恼〇乖背圣谛。执相烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0683c20"/><lb ed="R129" n="0334a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0683c2001">十二。鸩毒心<note place="inline">嗔之等分</note>。心兇危险。刚暴害人。惨心毒人。 <lb ed="X" n="0683c21"/><lb ed="R129" n="0334a18"/><note place="inline">如达多之推山压<persName>佛</persName>等惨毒。如恶友之害善友太子等。暴害可知</note>十三。执著心<note place="inline">悭贪 <lb ed="X" n="0683c22"/><lb ed="R129" n="0334b01"/>等分</note>。乖。是互反意背<note place="inline">音佩</note>。是违悖意。圣谛。即中道第一 <lb ed="X" n="0683c23"/><lb ed="R129" n="0334b02"/>義谛。及二乘所修四谛<note place="inline">璎珞经云。三谛亦圣谛摄</note>。圣谛圆融。执 <lb ed="X" n="0683c24"/><lb ed="R129" n="0334b03"/>相难入。故云乖背。故般若经。教人離诸相修一切 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684a" n="0684a"/> <lb ed="X" n="0684a01"/><lb ed="R129" n="0334b04"/>善法。乃至離一切相即名诸<persName>佛</persName>等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a02"/><lb ed="R129" n="0334b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a0201">于苦集灭道。生顚倒烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a03"/><lb ed="R129" n="0334b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a0301">十四。顚倒心。苦。集。灭。道。四谛也<note place="inline">苦。即三苦八苦。集即二十六种烦恼 <lb ed="X" n="0684a04"/><lb ed="R129" n="0334b07"/>等。灭。是寂灭。二乘所证有馀涅槃。如化城者。道。即三十七品助道法</note>。此四法。真实无 <lb ed="X" n="0684a05"/><lb ed="R129" n="0334b08"/>谬。故皆云谛。又苦集。世间因果。倒执之而不弃。道 <lb ed="X" n="0684a06"/><lb ed="R129" n="0334b09"/>灭。是出世间因果。反捨之而不修。岂非顚倒。此乖 <lb ed="X" n="0684a07"/><lb ed="R129" n="0334b10"/>声闻业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a08"/><lb ed="R129" n="0334b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a0801">随从生死十二因缘。轮转烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a09"/><lb ed="R129" n="0334b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a0901">十五。生死轮转心。生死是果。无明。是因。行支为缘 <lb ed="X" n="0684a10"/><lb ed="R129" n="0334b13"/>而生识。名色。六入。触。受。五支。又以爱。取。有。三支为 <lb ed="X" n="0684a11"/><lb ed="R129" n="0334b14"/>因。致未来生死果。此二乘所修。顺观生死十二轮 <lb ed="X" n="0684a12"/><lb ed="R129" n="0334b15"/>转门。今重烦恼。故但明顺观生起。不言逆观还灭。 <lb ed="X" n="0684a13"/><lb ed="R129" n="0334b16"/>从。顺也。但随顺生死。不随顺涅槃。故须忏。此乖缘 <lb ed="X" n="0684a14"/><lb ed="R129" n="0334b17"/>觉业。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a15"/><lb ed="R129" n="0334b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a1501">乃至无始无明住地。恒沙烦恼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a16"/><lb ed="R129" n="0335a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a1601">十六。无明心。乃至。是超略语。无明住地。障人成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0684a17"/><lb ed="R129" n="0335a02"/>者。恒沙烦恼是尘沙惑。能障菩萨行者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a18"/><lb ed="R129" n="0335a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684a1801">起四住地。构于三界苦果烦恼。无量无边。恼乱贤圣 <lb ed="X" n="0684a19"/><lb ed="R129" n="0335a04"/>六道四生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684a20"/><lb ed="R129" n="0335a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684a2001">十七。见思二惑。四住。因无明生。故云起<note place="inline">摄论云。见一切住地。 <lb ed="X" n="0684a21"/><lb ed="R129" n="0335a06"/>欲爱住地。色爱住地。有爱住地。加上无明。即五住地</note>。构。结也。四住。结成三界 <lb ed="X" n="0684a22"/><lb ed="R129" n="0335a07"/>苦因苦果耳。烦恼。即上四住。生死结惑。三界苦因 <lb ed="X" n="0684a23"/><lb ed="R129" n="0335a08"/>也。生死八苦等。三界苦果也。由烦恼无量。故恼乱 <lb ed="X" n="0684a24"/><lb ed="R129" n="0335a09"/>无边。若得忏尽无明。一切烦恼亦随之而化也。贤 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684b" n="0684b"/> <lb ed="X" n="0684b01"/><lb ed="R129" n="0335a10"/>圣等者。能翻无明成大智慧。即四生六道。是诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0684b02"/><lb ed="R129" n="0335a11"/>菩萨。若不能忏。虽本贤圣。一任随无明流。亦不免 <lb ed="X" n="0684b03"/><lb ed="R129" n="0335a12"/>四六之患。况博地凡夫乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b04"/><lb ed="R129" n="0335a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b0401">今日发露。向十方<persName>佛</persName>尊法圣众皆悉忏悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b05"/><lb ed="R129" n="0335a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b0501">结讫总别双陈罪咎仗三宝力以除之。<anchor xml:id="nkr_note_add_0684b0501" n="0684b0501"/><anchor xml:id="beg0684b0501" n="0684b0501"/>已<anchor xml:id="end0684b0501"/>上。廣擧 <lb ed="X" n="0684b06"/><lb ed="R129" n="0335a15"/>三世罪业忏悔竟。下文次第发愿。转成功德智慧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b07"/><lb ed="R129" n="0335a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b0701">愿<note place="inline">某甲</note>等。承是忏悔意业所起贪嗔痴等一切烦恼。 <lb ed="X" n="0684b08"/><lb ed="R129" n="0335a17"/>所生功德。生生世世。折憍慢幢。竭爱欲水。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b09"/><lb ed="R129" n="0335a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0684b0901" n="0684b0901"/><anchor xml:id="beg0684b0901" n="0684b0901"/>已<anchor xml:id="end0684b0901"/>上种种惑业。皆承忏悔之力消之。内有十句。法 <lb ed="X" n="0684b10"/><lb ed="R129" n="0335b01"/>喩兼擧。憍倨傲慢。喩如高幢。唯忍力足以折伏。爱 <lb ed="X" n="0684b11"/><lb ed="R129" n="0335b02"/>欲润生。如四海水。唯智日足以竭尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b12"/><lb ed="R129" n="0335b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b1201">灭嗔恚火。破愚痴暗。<g ref="#CB15072">拔</g>断疑根。裂诸见网。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b13"/><lb ed="R129" n="0335b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b1301">嗔<note place="inline">根本六中之一</note>。恚。即前十缠十使。及十一遍使等皆具。 <lb ed="X" n="0684b14"/><lb ed="R129" n="0335b05"/><note place="inline">恚。是嗔之等分。故兼擧</note>嗔心能毁一切善法。如火能燎一切 <lb ed="X" n="0684b15"/><lb ed="R129" n="0335b06"/>物。用慈悲水以灭之。愚痴能蔽三智。如黑暗能障 <lb ed="X" n="0684b16"/><lb ed="R129" n="0335b07"/>三光。须用慧光以破之。疑亦根本六中之一。疑则 <lb ed="X" n="0684b17"/><lb ed="R129" n="0335b08"/>群惑俱起。如树有根。则茎枝与葉皆萌。须用信力 <lb ed="X" n="0684b18"/><lb ed="R129" n="0335b09"/><g ref="#CB15072">拔</g>而断之。诸见。即八十八使。及六十二见等。邪见 <lb ed="X" n="0684b19"/><lb ed="R129" n="0335b10"/>缚人于生死海而不能出。如网之捉鱼于鏊。付死 <lb ed="X" n="0684b20"/><lb ed="R129" n="0335b11"/>地而莫逃。应以金刚剑。般若锋。裂而出之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b21"/><lb ed="R129" n="0335b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684b2101">深识三界。犹如牢狱。四大毒蛇。五阴怨贼。六入空聚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684b22"/><lb ed="R129" n="0335b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684b2201">今有识得破。忍不过者。到底识不深透耳。但知到 <lb ed="X" n="0684b23"/><lb ed="R129" n="0335b14"/>见到。便能深体力行。是谓深识<note place="inline">深识字。贯下五句</note>。菩萨法 <lb ed="X" n="0684b24"/><lb ed="R129" n="0335b15"/>眼。观三界如牢狱。无非受苦处。岂可贪住。又当深 <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0684c" n="0684c"/> <lb ed="X" n="0684c01"/><lb ed="R129" n="0335b16"/>识此身是幻。不过地水风火假合。暂住皮囊。如四 <lb ed="X" n="0684c02"/><lb ed="R129" n="0335b17"/>大毒蛇。二上二下。同处一箧。故次要深识人身。不 <lb ed="X" n="0684c03"/><lb ed="R129" n="0335b18"/>过色等五阴共成。犹如怨家恶贼。皆足以劫法财 <lb ed="X" n="0684c04"/><lb ed="R129" n="0336a01"/>杀慧命故<note place="inline">大经云。五阴。是生烦恼之根本。是故急须令断五见。及六十二。是生死相续因。 <lb ed="X" n="0684c05"/><lb ed="R129" n="0336a02"/>故菩萨防之不近。但守护菩提心。如护赤子。亦如瞎者护此一目。行人护于导者。又云比丘观五蕴。无我 <lb ed="X" n="0684c06"/><lb ed="R129" n="0336a03"/>我所。得阿罗果</note>。又深识六入。犹如空聚。谓眼等六入。犹如 <lb ed="X" n="0684c07"/><lb ed="R129" n="0336a04"/>空间聚落。既无卫护官城。又无同居良善。唯是大 <lb ed="X" n="0684c08"/><lb ed="R129" n="0336a05"/>盗小贼。久踞其中<note place="inline">心地观云。菩萨应观四法。能护禁戒。妙行增修。趣求<persName>佛</persName>智。一。观 <lb ed="X" n="0684c09"/><lb ed="R129" n="0336a06"/>察五阴生灭。二观十二处。如空聚落。三。观十八界。性同法界。四。于俗谛无捨无著。言空聚落者。以无主宰 <lb ed="X" n="0684c10"/><lb ed="R129" n="0336a07"/>故。不捨俗谛。为度生故</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684c11"/><lb ed="R129" n="0336a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0684c1101">爱诈亲善。修八圣道。断无明源。正向涅槃。不休不息。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0684c12"/><lb ed="R129" n="0336a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0684c1201">首句。总结。言此爱欲。诚如怨家。欲来害我。诈为亲 <lb ed="X" n="0684c13"/><lb ed="R129" n="0336a10"/>善。急先识破。不能为害<note place="inline">大经云。深观爱结。如怨诈亲。今文云善。喩如世间相 <lb ed="X" n="0684c14"/><lb ed="R129" n="0336a11"/>善之友也。须修八正道以治之。经有二种魔。一。强魔。百怪俱怖。二。软魔。爱诈亲善</note>。八圣道 <lb ed="X" n="0684c15"/><lb ed="R129" n="0336a12"/>者。圣。正也。一。正见。二。正思惟。三。正语。四。正业。五。正 <lb ed="X" n="0684c16"/><lb ed="R129" n="0336a13"/>精进。六。正定。七。正念。八。正命<note place="inline">详见二卷障学文</note>。处世。如堕 <lb ed="X" n="0684c17"/><lb ed="R129" n="0336a14"/>蛇蝎坑。怨贼室。须寻出路也〇断无明源者。无明 <lb ed="X" n="0684c18"/><lb ed="R129" n="0336a15"/>是生死万苦之本。如大海为万派之源。故当首断。 <lb ed="X" n="0684c19"/><lb ed="R129" n="0336a16"/><note place="inline">无明名所知。能障二乘。不成<persName>佛</persName>道。二乘尙障。况博地凡夫乎。应知了心者。是根本智。了性者。是後得智。二 <lb ed="X" n="0684c20"/><lb ed="R129" n="0336a17"/>智不显。实由无明。无明不断。<persName>佛</persName>法难成</note>正向等者。谓修此八正道。不 <lb ed="X" n="0684c21"/><lb ed="R129" n="0336a18"/>唯可以作断无明之先锋。抑亦可以直向涅槃城 <lb ed="X" n="0684c22"/><lb ed="R129" n="0336b01"/>也。梵语摩诃般涅槃那。此云大灭度。如次配知三 <lb ed="X" n="0684c23"/><lb ed="R129" n="0336b02"/>德秘藏。且具四德。不休息。是无休歇意<note place="inline">文具四心。修八正。不 <lb ed="X" n="0684c24"/><lb ed="R129" n="0336b03"/>顚倒心。断无明。向涅槃。第一心。不休息。是常心。下文助道十度。廣大心</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X74.1495.0685a" n="0685a"/> <lb ed="X" n="0685a01"/><lb ed="R129" n="0336b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0685a0101">三十七品。心心相续。十波罗蜜。常得现前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0685a02"/><lb ed="R129" n="0336b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0685a0201">三十七。是助道品。三四。二五。单七。隻八。是也。三四 <lb ed="X" n="0685a03"/><lb ed="R129" n="0336b06"/>者。一。四念处<note place="inline">观身不净。观受是苦。观心无常。观法无我</note>。二。四正勤<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0685a0301" n="0685a0301"/><anchor xml:id="beg0685a0301" n="0685a0301"/>已<anchor xml:id="end0685a0301"/>生恶令 <lb ed="X" n="0685a04"/><lb ed="R129" n="0336b07"/>断。未生恶不生。未生善令生。<anchor xml:id="nkr_note_add_0685a0401" n="0685a0401"/><anchor xml:id="beg0685a0401" n="0685a0401"/>已<anchor xml:id="end0685a0401"/>生善增长</note>。三。四如意足<note place="inline">欲。念。进。慧</note>二五者。一。 <lb ed="X" n="0685a05"/><lb ed="R129" n="0336b08"/>五根<note place="inline">信。进。念。定。慧</note>。二。五力<note place="inline">即信等五力</note>。单七者。谓七觉支<note place="inline">念觉 <lb ed="X" n="0685a06"/><lb ed="R129" n="0336b09"/>分。择法觉分。精进觉分。喜觉分。轻安觉分。定觉分。捨觉分。隻八者。即八正道。详见中卷障学文</note>。十 <lb ed="X" n="0685a07"/><lb ed="R129" n="0336b10"/>波罗蜜。是十度。花严云。一施。二戒。三忍。四进。五定。 <lb ed="X" n="0685a08"/><lb ed="R129" n="0336b11"/><note place="inline">根本定。守本名</note>六慧<note place="inline">一切智。守本名</note>。七方便。八愿。九力<note place="inline">幷上愿从禅定开出</note>。 <lb ed="X" n="0685a09"/><lb ed="R129" n="0336b12"/>十智<note place="inline">幷上方便。从般若开出</note>。後四度。助前六者。故寻常止云 <lb ed="X" n="0685a10"/><lb ed="R129" n="0336b13"/>六度耳<note place="inline">涅槃经云。修戒。定。慧。解脱。解脱知见。六波罗蜜。三十七品以为船筏。依乘此筏。渡烦 <lb ed="X" n="0685a11"/><lb ed="R129" n="0336b14"/>恼河。到于彼岸常乐涅槃。正此意也</note>。心心常得。两句互有。文拘義通 <lb ed="X" n="0685a12"/><lb ed="R129" n="0336b15"/>者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0685a13"/><lb ed="R129" n="0336b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX74p0685a1301">忏悔<anchor xml:id="nkr_note_add_0685a1301" n="0685a1301"/><anchor xml:id="beg0685a1301" n="0685a1301"/>已<anchor xml:id="end0685a1301"/>。至心信礼常住三宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0685a14"/><lb ed="R129" n="0336b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX74p0685a1401">首句。结前。次劝以至诚心。深信三宝而作礼也<note place="inline">三宝 <lb ed="X" n="0685a15"/><lb ed="R129" n="0336b18"/>義见前。但法宝者。至理可尊。曰法宝。契之于心为法。形之于言曰教。法有自相共相。教有遮诠表诠</note>。常 <lb ed="X" n="0685a16"/><lb ed="R129" n="0337a01"/>住者。不生灭曰常。无去来曰住。无住无不住。有求 <lb ed="X" n="0685a17"/><lb ed="R129" n="0337a02"/>皆应。无祷不从。常在世间。救苦众生。令得解脱。如 <lb ed="X" n="0685a18"/><lb ed="R129" n="0337a03"/>释迦<persName>世尊</persName>。常在娑婆。化度众生耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0685a19"/><lb ed="R129" n="0337a04"/> <lb ed="X" n="0685a20"/><lb ed="R129" n="0337a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>慈悲水忏法卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0661b1901" to="#end0661b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0661c1701" to="#end0661c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0662a1101" to="#end0662a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0662a2101" to="#end0662a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0662c0201" to="#end0662c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0662c0301" to="#end0662c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0662c1601" to="#end0662c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663b1201" to="#end0663b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663b1801" to="#end0663b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663b2001" to="#end0663b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663b2401" to="#end0663b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663c0401" to="#end0663c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663c0701" to="#end0663c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0663c2101" to="#end0663c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0664a0401" to="#end0664a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0664b1901" to="#end0664b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0664c1101" to="#end0664c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0665b1201" to="#end0665b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0665b1401" to="#end0665b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0665c0201" to="#end0665c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0666b0901" to="#end0666b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0666c1301" to="#end0666c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0666c2301" to="#end0666c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0666c2401" to="#end0666c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0668c0201" to="#end0668c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0669a1201" to="#end0669a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a1301" to="#end0669a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a1302" to="#end0669a1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a1303" to="#end0669a1303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a1401" to="#end0669a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a1601" to="#end0669a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0669a2001" to="#end0669a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0670b0401" to="#end0670b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671a0201" to="#end0671a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671a1301" to="#end0671a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671a1401" to="#end0671a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671a1501" to="#end0671a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671a2401" to="#end0671a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671b0501" to="#end0671b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671b0601" to="#end0671b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671b2401" to="#end0671b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0671c2201" to="#end0671c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">宝象<note type="cf1">T08n0245_p0830b13 </note><note type="cf2">X28n0586_p0199c22</note><note type="cf3">X28n0586_p0413b13-14</note></lem><rdg wit="#wit.orig">保养</rdg></app> <app from="#beg0672a0801" to="#end0672a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0672a0901" to="#end0672a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0672a1001" to="#end0672a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0672c0101" to="#end0672c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0672c1501" to="#end0672c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0672c2301" to="#end0672c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0673a0201" to="#end0673a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0673b1501" to="#end0673b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0673b1601" to="#end0673b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">掐<note type="cf1">T23n1435_p0347a29</note></lem><rdg wit="#wit.orig">掏</rdg></app> <app from="#beg0673c2001" to="#end0673c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0674a0601" to="#end0674a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0674a0901" to="#end0674a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0674c0701" to="#end0674c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675a0101" to="#end0675a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675a0501" to="#end0675a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675b0601" to="#end0675b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675c0801" to="#end0675c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675c0901" to="#end0675c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0675c1701" to="#end0675c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0676b1401" to="#end0676b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0676b1402" to="#end0676b1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0676c2101" to="#end0676c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0677b2201" to="#end0677b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0677b2301" to="#end0677b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">扬</lem><rdg wit="#wit.orig">扬</rdg></app> <app from="#beg0677b2302" to="#end0677b2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0678b1101" to="#end0678b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp6">谄<note type="cf1">X74n1496_p0744a17</note></lem><rdg wit="#wit.orig">谄</rdg></app> <app from="#beg0678b1701" to="#end0678b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0678b1702" to="#end0678b1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0679b2401" to="#end0679b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">巷</lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB15581">󳳝</g></rdg></app> <app from="#beg0680b0301" to="#end0680b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c0101" to="#end0680c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c0102" to="#end0680c0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c0201" to="#end0680c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c0202" to="#end0680c0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c1301" to="#end0680c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0680c2401" to="#end0680c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0681a0201" to="#end0681a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0681a0401" to="#end0681a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0681a1901" to="#end0681a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0681c2401" to="#end0681c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0682a2201" to="#end0682a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0683a0701" to="#end0683a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0683c0501" to="#end0683c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">扬</lem><rdg wit="#wit.orig">扬</rdg></app> <app from="#beg0683c1301" to="#end0683c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app> <app from="#beg0683c1601" to="#end0683c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app> <app from="#beg0683c1701" to="#end0683c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app> <app from="#beg0684b0501" to="#end0684b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0684b0901" to="#end0684b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0685a0301" to="#end0685a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0685a0401" to="#end0685a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0685a1301" to="#end0685a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0662001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662001">恐字更勘</note> <note n="0662002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662002">裕字更勘</note> <note n="0662003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0662003">吾愿二字更勘</note> <note n="0663001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0663001">减疑灭</note> <note n="0669001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0669001">状乎疑然平</note> <note n="0671001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0671001">乎疑平</note> <note n="0672001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0672001">获疑护</note> <note n="0676001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0676001">迟疑迭</note> <note n="0676002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0676002">文字更勘</note> <note n="0678001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0678001">日疑目</note> <note n="0679001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0679001">人疑入</note> <note n="0680001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0680001">入疑八</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0661b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0661b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0661c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0661c1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0662a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0662a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662a2101">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0662c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0662c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0662c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0662c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c0701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0663c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0663c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0664a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664a0401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0664b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0664c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0664c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0665b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665b1201">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0665b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0665c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0665c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0666b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0666c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0666c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0666c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0666c2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0668c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0668c0201">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0669a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a1303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1303">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0669a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0669a2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0670b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0670b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0671b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0671c2201" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0671c22.37" target="#nkr_note_add_0671c2201">宝象【CB】，保养【卍续】</note> <note n="0672a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a0801">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0672a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0672a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672a1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0672c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0672c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c1501">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0672c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0672c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0673a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0673b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673b1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0673b1601" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0673b16.10" target="#nkr_note_add_0673b1601">掐【CB】，掏【卍续】</note> <note n="0673c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0673c2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0674a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0674a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0674c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0674c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0675c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0675c1701">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0676b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0676b1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676b1402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0676c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0676c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0677b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0677b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2301">扬【CB】，扬【卍续】</note> <note n="0677b2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0677b2302">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0678b1101" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="X74.0678b11.05" target="#nkr_note_add_0678b1101">谄【CB】，谄【卍续】</note> <note n="0678b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0678b1701">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0678b1702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0678b1702">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0679b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0679b2401">巷【CB】，<g ref="#CB15581">󳳝</g>【卍续】</note> <note n="0680b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c0202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c0202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0680c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0680c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0681a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0681a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0681a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681a1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0681c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0681c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0682a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0682a2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0683a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0683c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c0501">扬【CB】，扬【卍续】</note> <note n="0683c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1301">刺【CB】，剌【卍续】</note> <note n="0683c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1601">刺【CB】，剌【卍续】</note> <note n="0683c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0683c1701">刺【CB】，剌【卍续】</note> <note n="0684b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0684b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0684b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0684b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0685a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0685a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0685a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0685a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>